الەم • 12 اقپان، 2021

پاندەميا جانە كوشى-قون

13 رەت كورسەتىلدى

پاندەميانىڭ باتپانداپ كىرگەنىنە ءبىر جىلدان استام ۋاقىت ءوتتى. ەپيدەميا كەسىرىن تيگىزبەگەن سالا قالماعان بولار. ادامداردىڭ كۇندەلىكتى رەجىمىنەن باس­تاپ، دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكاعا دەيىن قالىپتى جۇرىسىنەن قالدى. بۇل رەتتە عالامدىق ەكونوميكانىڭ اجىراماس بولىگى – كوشى-قون، اسىرەسە ەڭبەك كوشى-قونى دا ەلەۋلى وزگەرىسكە ۇشىرادى.

بىلتىر ەلىمىزدە توتەنشە جاعداي جاريالانعاندا وزبەكستاننىڭ جۇزدەگەن ازاماتىنىڭ شەكارادان وتە الماي، بىرنەشە كۇن شاتىرلاردا قونۋعا ءماجبۇر بولعانى حابارلاندى. ولار – رەسەي مەن قازاقستاندا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن وزبەكستاندىق ميگرانتتار. جاقىندا ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى (ەىدۇ) ميگرانتتارعا قاتىستى زەرتتەۋىن جاريالادى.

وعان نازار سالساق، ەۋروپانىڭ كەي ەلدەرى ەڭبەك ميگرانتتارىنا قاتىس­تى ەپيدەميالىق ەرەجەلەردى جەڭىل­دەت­كەنىن كورەمىز. ماسەلەن، گەرما­نيا قالالار اراسىنداعى قاتىناس توقتا­عان كەزدە دە ەگىن جيناۋعا كەلگەن جۇ­مىسشىلاردى ەلىنە قايتارماي، قىز­مەتىن جالعاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرگەن. بۇدان ولاردىڭ ەكونوميكاداعى ماڭى­زىن ايتپاساق تا تۇسىنىكتى. دەگەنمەن دە ەىدۇ ۇيعارىمى بويىنشا، ۆيرۋس جۇق­تىرۋ قاۋپى ەڭبەك ميگرانتتارى اراسىندا ەكى ەسە جوعارى بولعان.

پاندەميا كەزىندە شاعىن بيزنەس پەن تۋريزم جاپا شەكتى، سونىڭ سالدارىنان بۇل سەكتوردا قىزمەت ەتكەندەر دە جۇمىسسىزدار قاتارىنا اۋىستى. ەۋروپا قوناقۇيلەرىندە قىزمەت ەتەتىندەردىڭ تورتتەن ءبىرى – ميگرانتتار. ولاردىڭ كوبى قىسقا مەرزىمدى كەلىسىمشارتپەن جۇمىسقا تۇرعاندار. سوندىقتان العاشقى بولىپ جۇمىستارىنان ايىرىلدى. ەڭبەك ميگرانتتارى دەگەندە قارا جۇمىستى كاسىپ قىلعاندار تۋرالى ويلايتىنىمىز راس. بىراق ەۋروپا دارىگەرلەرىنىڭ – 24 پا­يىزى، ال مەدبيكەلەرىنىڭ 16 پايىزى – شەتەلدىكتەر.

ەىدۇ مالىمەتىنشە، 2020 جىلدىڭ العاشقى جارتىسىندا ەڭبەك كوشى-قونى بىلتىرعىعا قاراعاندا ەكى ەسە ازايعان. ساراپشىلار بۇل كورسەتكىشتىڭ بيىل ءوسۋى ەكىتالاي دەگەن وي ايتادى. ويتكەنى شەكارالار ءالى دە جابىق، ونىڭ ۇستىنە ەڭبەك نارىعىنىڭ ترانسفورماتسياسىن ەسكەرمەۋگە بولمايدى. كوپ ۇيىم قاشىقتان جۇمىس ىستەۋگە كوشىپ، ءتىپتى ونىڭ وڭ تۇستارى تۋرالى ءجيى ايتىپ ءجۇر. مۇنداي وزگەرىس ەڭبەك ميگرانتتارىنىڭ وتانىنا تەرىس اسەر ەتەتىنى انىق. كوشى-قوننىڭ تومەندەۋىنەن سول ەلگە كەلەتىن قارجى كولەمى دە ازايادى. وعان قوسا جەر­گىلىكتى ەڭبەك نارىعىندا باسەكەلەستىك تۋعى­زاتىنى بار. دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ دەرەگى بويىنشا، 2018 جىلى ەڭبەك ميگرانتتارى ءوز ەلدەرىنە 529 ملرد اقش دوللارىن اۋدارعان. رەسەيگە ورتالىق ازيا ەلدەرىنەن كەلگەن جۇمىسشىلار وتباسىلارىنا 6 ملرد اقش دوللارىن جىبەرگەن.

زەرتتەۋگە قاتىسقان ەىدۇ ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك قاتىناستار ءبولىمىنىڭ ديرەك­تورى ستەفانو سكارپەتتا «پان­دەميا قاي ەڭبەك نارىعى بولسىن «بوتەندەردىڭ» قاجەت ەكەنىن كورسەتتى» دەگەن پىكىر ايتادى.

2020 جىلعى قازانداعى ستاتيستيكا بويىنشا، قازاقستاندا 16 105 شەتەلدىك مامان شاقىرۋعا رۇقسات بولعان. ونىڭ 641-ءى باسشىلىق قىزمەت بولسا، 1 735 ادام ماۋسىمدىق جۇمىستارعا كەلگەن. ال قازاقستاندىقتاردىڭ كوشى-قونى­نا كەلسەك، وتانداستارىمىزدىڭ 3 511-ءى – ۋك­رايناعا، 1 723-ءى – تايلاندقا، 1 669-ى – تۇركياعا، 1 186-سى – وزبەكستان­عا، 1 065-ءى سەربياعا كەتكەن.

تايلاندتاعى تىگىن فابريكالارى مەن قوناقۇيلەر ميلليونداعان شەت­ەل­دىكتى جۇمىسپەن قامتىپ كەلدى. پان­دەميا سالدارىنان كامبودجا مەن ميانما ازاماتتارى جۇمىسسىز قالدى. شىعىسازيالىقتارعا جۇمىس بەرىپ كەلگەن تايلاند شەكاراسى جاقىندا اشىلدى. دەگەنمەن، جۇمىسشىلاردىڭ جاڭا لەگىن قابىلداۋعا ازىرلىگى تۋرالى حابار بەرگەن جوق.

ەڭبەك ميگرانتتارىنان بولەك، بوس­قىندار دا جاپا شەكتى. بۇل سالاداعى ما­سەلە ءتىپتى كۇردەلى. ەۋروپانىڭ ءۇشىن­­­شى ەل تۇرعىندارىنا پانا بولۋى ۋا­قىت­­شا توقتاتىلدى. گرەكياداعى كوشى-قون لاگەرلەرى دە جابىلدى. گەر­­­مانيا، اۋستريا، ماجارستان، بەل­گيا مەن نيدەر­لاند ميگرانتتاردى قابىل­دا­ماي­تى­نىن رەسمي حابارلادى. بۇعان گرەكيا­داعى لاگەرلەردىڭ بىرىندە COVID-19 دەرەگىنىڭ انىقتالۋى سەبەپ بولدى.

وتكەن دەمالىستا باق ەۋروپادا ۆيرۋستىڭ تارالۋى باسەڭدەگەنىن حابارلاپ جاتتى. قاتاڭ شەكتەۋلەردىڭ الىنىپ جاتقانى ءمالىم بولدى. ارينە ءدال قازىر الداعى جاعدايدى بولجاۋ قيىن. دەگەنمەن، ەقدۇ زەرتتەۋى ەڭبەك ميگرانتتارىنىڭ ەكونوميكانىڭ اينىماس بولىگى ەكەنىن كورسەتىپ وتىر. سونى­مەن بىرگە اتالعان ۇيىم بۇل ماسە­لەنى مەملەكەتتەر ءوز جوسپارىنا ەنگىزىپ، كەشەندى شەشىم ۇسىنۋى كەرەگىن دە ەسكەرتتى. كوشى-قون جاعدايى كەلەشەكتە قالاي ءورىس الاتىنى – ۋاقىت ەنشىسىندە.

سوڭعى جاڭالىقتار

تاميلانىڭ تارتۋى

ونەر • كەشە

مۋتاتسيالانعان ۆيرۋس

مەديتسينا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار