الەۋمەتتىك مەكەمەلەردەگى ادىلەتسىزدىك

مەكەمەلەردە انىقتالعان بۇزۋشى­لىقتار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا مەكەمەلەردىڭ جۇمىسىن جەتىلدىرۋ تەتىكتەرى الەۋمەتتىك جۇمىستىڭ باسىم باعىتتارى ماسەلەلەرى جونىندەگى ۆەدومستۆوارالىق كەڭەستىڭ وتىرىسى بارىسىندا تالقىلاندى. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ەرلان اۋكەنوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ءىس-شاراعا بەيىندى مەملەكەتتىك جانە جەر­گىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ قىزمەت­كەرلەرى, بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ومبۋدس­مەن, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى قاتىستى.

تەكسەرۋ بارىسىندا اتالعان مەكەمەلەردە بىرىنشىدەن, تۇرۋ, تاماقتانۋ جانە الەۋ­مەتتىك-مەديتسينالىق قىزمەتتەر ستاندارتتارىن بۇزۋ انىقتالدى. ياعني كەيبىر ورتالىقتاردىڭ تۇرعىن ءۇي-جايلارى ستاتسيونار جاعدايىندا ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ستاندارتتارىنا سايكەس كەل­مەيدى. 20 مەكەمەنىڭ 7-ەۋىندە ءبىر قام­قور­لىققا الىنۋشىعا كەمىندە 4 شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي الاڭىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا نورمانىڭ بۇزىلۋى انىق­تالدى. سونىمەن قاتار شىمكەنت قالاسىن­داعى №6 بالالارعا ارنالعان ارناۋلى الەۋ­مەت­تىك قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى كمم تەك­سەرۋ بارىسىندا اۋدانى 48 شارشى مەتر بولاتىن تۇرعىن بولمەنىڭ ماقسا­تىنا ساي پايدالانباعانى, ياعني ەسەپتەن شى­عارىلعان كەرەۋەتتەر ساقتالعانى بەلگىلى بولدى.

تۇرعىن ءۇي-جايلاردىڭ كولەمى مەن كورسەتكىشتەرى بويىنشا سانيتارلىق-گيگيەنالىق نورمالار مەن تالاپتارعا سايكەس كەلەتىن بىرقاتار مەكەمەدە اعىمداعى جوندەۋ جۇرگىزىلمەگەن, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازا جاڭارتىلماعان. بۇل كەلەڭسىز كورىنىس تۇركىستان وبلىسىنىڭ №4 تاسارىق ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ ورتالىعى كمم, الماتى قالا­سىنىڭ «سەنىم» الەۋمەتتىك قىزمەتتەر كور­سەتۋ ورتالىعى كمم, شىمكەنت قالا­سىنىڭ №6 بالالارعا ارنالعان ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ ورتالىعى كمم, قوستاناي بالالارعا ارنالعان ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ ورتالىعى كمم-دە بايقالىپ وتىر.

الماتى قالاسىنداعى «سەنىم» الەۋ­مەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى كمم-دە, الماتى وبلىسىنداعى «ايالا» تالعار ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ور­تالىعى كمم-دە قامقورلىققا الىنعان بالالاردىڭ تاماقتانۋىنا قويىلاتىن نورمالار مەن تالاپتاردىڭ بۇزىلۋى انىقتالدى. بۇل مەكەمەلەردە تەپە-تەڭ­دىك پەن كالوريا تالاپتارىنا سايكەس كەلەتىن ساپالى ونىمدەردەن دۇرىس ىستىق, ديەتالىق تاعامنىڭ بولماۋى فاكتىلەرى بەلگىلى بولدى. مىسالى, كەيبىر كۇندەرى سۇزبە, ىرىمشىك, جەمىس شىرىنى جانە جاڭا پىسكەن بالىق بەرىلمەگەن, بۇل بالالار­دىڭ تەڭدەستىرىلگەن جانە دارۋمەنى بار تاماقتانۋ قۇقىعىن بۇزادى.

جامبىل وبلىسىنىڭ №4 ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى كمم جانە تۇركىستان وبلىسىنىڭ №4 تاسارىق ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى كمم-دە قامقورلىقتاعىلارعا تەحنيكالىق كومەكشى (ورنىن تولتىرۋشى), مىندەتتى گيگيەنالىق قۇرالدارمەن قامتاماسىز ەتۋ, پروتەزدىك-ورتوپەديالىق كومەك الۋعا جاردەم كورسەتىلمەگەن. جەكە­لەگەن جاعدايلاردا مۇگەدەكتىگى بار بالالار ءۇشىن وڭالتۋدىڭ جەكە باعدارلامالارى ازىرلەنبەگەن نەمەسە ولارعا ۋاقتىلى تۇ­زەتۋ جۇرگىزىلمەگەن.

ەكىنشى ماسەلە – كيىممەن دۇرىس قام­تاماسىز ەتپەۋ. ايتالىق, قوستاناي بالا­لارعا ارنالعان ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى كمم-دە ۇسى­نىلاتىن كيىم, اياقكيىم, توسەك-ورىن جانە جەكە گيگيەنا زاتتارى كولەمى بويىنشا بۇزۋشىلىقتار انىقتالدى. مىسالى, بلۋزكالار مەن كويلەكتەر جىلىنا 1/2 دانا بەرىلگەن, ال ءتيىستى نورمادا كەمىندە 3/4 رەت بەرىلۋى كەرەك. دجينسى 3/4 نورماسىمەن جىلىنا 1 دانا بەرىلگەن. سونداي-اق ءىش كيىممەن جانە ش ۇلىقپەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا نورماتيۆتەر بۇزىلعان. شىم­كەنت قالاسىنىڭ №6 بالالارعا ارنالعان ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى كمم-دە كۇزگى كيىم مەن اياقكيىم, باس كيىم جوق. سونداي-اق ۆافلي, ۆاننا سۇلگىلەرى جەتىسپەيدى. ستاندارتقا سايكەس 4 ۆافەلدى سۇلگىسى, 2 مونشا سۇلگىسى بو­­لۋى كەرەك, بىراق تەكسەرۋ كەزىندە تەك ءبىر ەسكى ۆاننا سۇلگىسى جانە ءبىر قول سۇلگىسى بولعان. جۇمساق ينۆەنتاردى ساقتاۋعا ارنالعان قويما ءۇي-جايلارىندا پيجامالار, دارەتحانا زاتتارى, مونشا, ۆافەلدى سۇلگىلەر, سپورتتىق كوستيۋمدەر, جىلى كيىمدەر, شالبارلار, قىزدارعا ارنالعان گاماجتار, بولمە تاپىشكەلەرى, سلانتسىلار جوق. تەك ءىش كيىم بار. سونىمەن قاتار قىزمەت الۋشىلاردا ءبىرىنشى كەزەكتە قاجەت گيگيەنالىق قۇرالدار ء(تىس پاستاسى, ششەتكا, سابىن) جوق. قىزىلوردا وبلىسىنىڭ با­لالارعا ارنالعان ارناۋلى الەۋمەتتىك قى­زمەت كورسەتۋ ورتالىعى كمم-دە كور­سەتى­­­لەتىن قىزمەتتى الۋشىلار دا بولمە تا­پىش­كەلەرىمەن, ش ۇلىقتارىمەن, توسەك-ورىن جابدىقتارىمەن تولىق كولەمدە قام­تاماسىز ەتىلمەگەن.

ۇشىنشىدەن, جەتىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالا­لاردىڭ قۇقىقتارىن ساقتاماۋ جايتتارى بەلگىلى بولدى. تەكسەرۋ بارىسىندا ورتالىق تاربيەلەنۋشىلەرىنىڭ قۇقىقتارىن ساقتاۋ جونىندەگى جەكە ىستەرى زەردەلەندى. ماسەلەن, قوستاناي بالالارعا ارنالعان ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى كمم-دە 30 بالانىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى تولىق كولەمدە انىقتالماعان, ونىڭ ىشىندە اتا-انالارىنىڭ حابار-وشارسىز كەتتى دەپ جاريالانۋى, ولاردى ىزدەستىرۋ نەمەسە اتا-انا قۇقىقتارىنان ايىرۋ بو­يىن­شا مارتەبەلەرى ناقتىلانباعان. وسىلايشا, بالالار اليمەنت الۋ قۇ­­قىعىنان, سونداي-اق وتباسىندا ءومىر ءسۇ­رۋ جانە تاربيەلەۋ قۇقىعىنان ايىرىلادى.

تورتىنشىدەن, بالالاردىڭ تۇرعىن ۇي­مەن قامتاماسىز ەتىلۋ قۇقىقتارىنا قىسىم جاسالعان. «تۇرعىن ءۇي قاتىناستارى تۋرالى» زاڭعا سايكەس جەتىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردىڭ ءبىرىنشى كەزەكتە تۇرعىن ءۇي الۋعا قۇقىعى بار, الايدا جەكە ىستەرىندە ولاردى كەزەككە قويۋ تۋرالى مالىمەتتەر جوق. سونىمەن قاتار جەكە ىستەردە اتا-انالاردىڭ مۇلكىنە اۋىرتپالىق سالۋ تۋرا­لى اقپارات جوق. ماسەلەن, اقمولا وبلىسى كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى كمم-دە 4 بالادان ءبىر جىلدان ءتورت جاسقا دەيىن تۇرعىن ءۇي الۋعا كەزەككە ۋاقتىلى تۇرماۋ فاكتىلەرى انىقتالدى. الماتى قالاسىنىڭ «سەنىم» الەۋمەتتىك قىزمەتتەر ورتالىعى كمم اكىمشىلىگى جەتىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالار كەلىپ تۇسكەن ساتتەن باس­تاپ التى اي ىشىندە بالالاردى تۇرعىن ءۇي الۋعا كەزەككە قويماعان, كوپتەگەن ساۋالدامادا بالالاردى تۇرعىن ءۇي الۋعا مەرزىمى بۇزىلعان كەزەككە قويۋ فاكتىلەرى بەلگىلى بولدى. وسىنداي بۇزۋشىلىقتار شىمكەنت قالاسىنداعى №6 بالالارعا ارنالعان ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەت كور­سەتۋ ورتالىعىندا دا بار. مىسالى, بالالاردىڭ ساۋالدامالارىندا «م ۇلىك تۋرالى مالىمەتتەر» بولىمىندە تۇرعىن ءۇي الۋعا كەزەككە قويۋ تۋرالى نەمەسە بالانىڭ مۇلكىنىڭ بولۋى تۋرالى قانداي دا ءبىر دەرەكتەر جوق. سونداي-اق ساۋالدامالاردا مەرزىمى بۇزىلعان تۇرعىن ءۇي الۋعا كەزەككە قويۋ فاكتىلەرى بار.

كەشەندى تەكسەرۋ بارىسىندا انىق­تال­عان بۇزۋشىلىقتار جەرگىلىكتى اتقا­رۋشى ورگاندار تاراپىنان بالالار ورتا­لىقتارىنىڭ قىزمەتىنە باقىلاۋدىڭ جەتكى­لىكسىزدىگىن راستايدى.

ءوز كەزەگىندە مينيسترلىك بيىلعى ءبى­رىن­شى توقساندا بۇۇ دامۋ باعدارلاماسى, يۋنيسەف جانە ت.ب. حالىقارالىق ۇيىم­دار­دىڭ ساراپ­شىلارىن تارتا وتىرىپ ازىرلەنەتىن قا­زاقستاندا الەۋمەتتىك قىز­مەت كورسەتۋ جۇ­يە­­سىن ودان ءارى جاڭ­عىرتۋ جونىندەگى 2025 جىل­عا دەيىنگى ۇلتتىق ءىس-قيمىل جوسپا­رىنىڭ جو­باسىن بەكىتۋدى جوسپارلاپ وتىر.

«قوعامنىڭ قاتىسۋىمەن ەلىمىز­دىڭ بارلىق وڭىرىندە 300-دەن استام ستا­تسيو­نارلىق جانە جارتىلاي ستاتسيو­نارلىق ۇلگىدەگى بالالار مەكەمەلەرىنە مونيتورينگ جۇرگىزۋ جوسپارلانعان. سونداي-اق الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ مارتەبەسىن ارتتىرۋ بويىنشا شارالار كوزدەلەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ تۋرا­لى كودەكستىڭ تۇجىرىمداماسىن ازىر­لەۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە, وندا زاڭنا­مالىق بەكىتۋدى تالاپ ەتەتىن ۇلتتىق جوس­پاردىڭ شا­رالارى كورسەتىلەدى», دەدى ە.اۋكەنوۆ.

ۇلتتىق جوسپاردا الەۋمەتتىك قامسىز­داندىرۋ سالاسىنداعى پروبلەمالىق اسپەكتىلەر, ازاماتتاردىڭ (ونىڭ ىشىندە قىزمەت الۋشىلاردىڭ) كونستيتۋتسيالىق كەپىل­دىكتەرى مەن قۇقىقتارىنىڭ ساقتا­لۋى ەسكەرىلەدى, پروتسەستىڭ بارلىق قاتىسۋ­شىلارىنىڭ الەۋمەتتىك قورعاۋ سالا­سىنداعى كەز كەلگەن قۇقىق بۇزۋشىلىقتى بولجايتىن جاعدايلارعا مۇلدەم توز­بەۋشىلىگىن قالىپتاستىرۋ كوزدەلەدى.

سونىمەن قاتار الەۋمەتتىك قىزمەت­كەرلەرگە ارنالعان لاۋازىمدىق مىندەت­تەرىن ورىنداۋ كەزىندەگى كاسىبي ادەپ جونىن­دەگى ادىستەمەلىك ۇسىنىمدار ازىرلەندى. ادەپ جونىندەگى ۇسىنىمداردى, ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ستاندارتتارىن جانە باسقا دا نورماتيۆتىك اكتىلەردى ءبىلۋ 12 مىڭعا جۋىق الەۋمەتتىك قىزمەتكەرگە تەستىلەۋ وتكىزۋ ارقىلى تەكسەرىلدى.