كەلەشەكتە شيكىزات تاپشىلىعى بايقالادى

تاۋ-كەن ءوندىرۋ جانە تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كاسىپورىندارى قاۋىمداستىعىنىڭ اقپاراتىنا سايكەس, جوعارىداعى ماسە­لە­نى ەسكەرىپ, قازاقستاننىڭ باعالى مە­تالل وندىرۋشىلەرى گەولوگيالىق بارلاۋ مەن التىن ءوندىرۋدى مەملەكەتتىك تۇر­­عىدا دامىتۋعا ارنالعان سالىق شا­­را­لارىنىڭ تۇجىرىمداماسىن ۇسىن­دى. قاۋىمداستىقتىڭ اتقارۋشى دي­­رەك­تورى عاني ساعيەۆتىڭ ايتۋىنشا, ارنايى زەرتتەۋ ارقىلى التىن ءون­دى­رىسى مەن ونى وڭدەۋ ءىسىنىڭ وتاندىق ەكو­نوميكاعا جانە الەۋمەتتىك دامۋعا تيگىز­گەن وڭ اسەرى باعالاندى. ستاتيستيكا كور­سەتكەندەي, التىن ءوندىرۋ ونەركاسىبى ون­دى­رىستىك تسيكلدىڭ ءار كەزەڭىندە قوسىلعان ەكونوميكالىق قۇندى قالىپتاستىرۋ ارقىلى ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ دامۋىنا تىكەلەي اسەر ەتىپ كەلەدى. ايتالىق, قاۋىمداستىقتىڭ ەسەپتەۋى بويىنشا 2019 جىلى ءونىم شىعارۋداعى تىكەلەي ۇلەس 1,5 ملرد تەڭگەگە جەتتى. ەلىمىزدىڭ ءىجو-دە بىلتىر ونىڭ كولەمى 618 ملرد تەڭگە مولشەرىندە بايقالىپ, 2019 جىل­دىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس, تىكەلەي سالىق سالىمى 133 ملرد تەڭگەنى قۇرادى.

«قازاقستاننىڭ ىشكى نارىعىندا ال­تىن­عا سۇرانىس جوعارى ەمەس. ءۇندىستان جانە قىتاي سىندى مەملەكەتتەردەن باس­تى ايىرماشىلىعىمىز, ەلىمىزدە التىن­نىڭ تۇتىنۋ كولەمى ماردىمسىز. تۇ­تاس­تاي العاندا, بىزدە بۇل باعالى مە­­تالل زەرگەرلىك بۇيىمداردى دا­يىن­­داۋعا كوپ پايدالانىلادى. دەسەك تە قازاقستاننىڭ التىنعا دەگەن الەمدىك ينۆەستيتسيالىق سۇرانىستى قاناعاتتاندىرۋعا قاۋقارى جەتكىلىكتى. التىن ءوندىرىسىنىڭ قىمبات­تا­عانىنا قاراماستان بۇل مەتالل قۇندى­لى­عىن جوعالتقان جوق, سونداي-اق جوعارى سۇرانىس ساقتالىپ وتىر. التىن ءوندىرىسى جانە ونى وڭدەۋ ءىسى ءالى دە پايدالى سالا بولىپ قالاتىنى داۋسىز», دەدى ع.ساعيەۆ.

ونىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, ەگەر دە گەو­لو­گيا­لىق بارلاۋعا ينۆەستيتسيالاردى ىنتالاندىرۋ ۇدەرىسىن قازىر باستاماسا, 10-12 جىلدان كەيىن ەلىمىزدە التىن وندىرىسىنە قاجەتتى شيكىزات قالماۋى مۇمكىن.

بۇگىندە گەولوگيالىق بارلاۋعا ينۆەس­تي­تسيالاردىڭ جەتكىلىكتى دەڭگەيدە تارتىلماي كەلە جاتقانى بايقالادى. اتالعان باعىتقا ينۆەستورلاردىڭ ىسكەرلىك قى­زى­عۋشىلىعى تومەن. اتاپ ايتقاندا, يۋنيورلىق (شاعىن) كومپانيالاردىڭ بارلاۋعا قارجى جۇمساۋعا ىنتاسى جوق. ويتكەنى قولدانىستاعى رەتتەۋشىلىك جانە سالىقتىق رەجىمدەر سالانىڭ الەۋەتىن تو­لىققاندى ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەر­مەيدى.

«يۋنيورلار (شاعىن كومپانيالار) نارىعىن دامىتۋ ءۇشىن قولايلى ورتانى قالىپتاستىرىپ, اشىلىپ جات­قان مۇمكىندىكتەردى پايدالانىپ ۇلگە­رۋىمىز قاجەت دەپ سانايمىز», دەگەن قا­ۋىم­داستىقتىڭ وكىلى التىن ءوندىرىسىن ىنتا­لاندىرۋدىڭ فيسكالدى شارالارىن ۇسىندى.

ماسەلەن, اتالعان تۇجىرىمدامادا ەگەر دە بەلگىلى ءبىر اۋماقتىڭ رەنتا­بەل­دىلىگى تومەن نەمەسە شىعىندى ەكەنى انىق­تال­سا, سول سەكىلدى باسقا كەلىسىم­شارت­تار شەڭبەرىندە الىنعان كىرىستەرگە قارسى ءوندىرۋ قولدانىلمايتىن, گەولو­گيالىق بارلاۋ شىعىستارىن شەگەرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ەرەجەلەردى ەنگىزۋ ۇسىنىلدى. سونىمەن قوسا گەولوگيالىق بارلاۋ شى­عىن­دارىن كەيىنگە شەگەرۋگە جانە مۇنداي شى­عىستارعا تالاپ قويۋ مەرزىمىنىڭ قول­دا­نىلماۋىن كوزدەيتىن باپتار سالىق كودەكسىندە قاراستىرىلسا ارتىق بولمايدى دەدى باعالى مەتالل وندىرۋشىلەرى. بۇدان بولەك عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستار بويىنشا شىعىستاردى ناقتى ورىن العان كەزەڭدە شەگەرتىپ, عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستار نەگىزىندە تۋىنداعان شىعىس­تاردىڭ ناتيجەسىندە پايدا بولاتىن شىعىندارعا بايلانىستى تالاپ قويۋ مەرزىمىنىڭ كۇشىن جويۋ ۇسىنىلدى. سونداي-اق گەولوگيالىق بارلاۋ كە­زەڭىندە سالىق تولەۋشىلەرگە سالىقتىق دەمالىستار بەرەتىن, سول سەكىلدى سالىق تولەۋشىلەرگە قوسىمشا شى­عىس­تاردى شەگەرىمدەرگە, ياعني سالانى ىنتا­لاندىرۋ ءۇشىن ۇستەمە شىعىستاردى شەگەرىمگە جاتقىزۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن تەتىكتى ەنگىزۋ ۇسىنىسى ايتىلدى.

مۇددەلى تاراپتىڭ ايتۋىنشا, ۇسى­نىل­عان فيسكالدى باستامالار ەكو­نو­مي­كاعا ايتارلىقتاي مۋلتيپ­لي­كاتيۆتى اسەر بەرۋى مۇمكىن. ناقتى ايتقاندا, اۋستراليالىق ءادىس نەگىزىندە ەسەپتەسەك, تاۋار ءونىمىن شىعارۋداعى تىكەلەي اسەرى 139 ملرد تەڭگەنى قۇراسا, كانادالىق ءادىس بو­يىنشا بۇل سوما 626 ملرد تەڭگەگە كوپ. تيىسىنشە 1775 جانە 8015 جۇمىس ورنى اشىلادى. حالىقتىڭ تابىسى ايتارلىقتاي ءوسىپ, سالىق تۇسىمدەرى ارتادى دەگەن سەنىمدە سالالىق قاۋىمداستىق.