شىعارماشىلىعىنا دە سەرپىن بەرگەن وسى اۋىل. ءشامشى قالداياقوۆتىڭ اقىن سابىرحان اسانوۆتىڭ سوزىنە جازىلعان «دۇنگەن قىزى» اتتى ايگىلى ءانى دە وسى جالپاقتوبە اۋىلىندا تۋعان ەكەن. شاعىن عانا ەلدى مەكەندە تۋعان شىعارما شىنايىلىعىمەن, ومىرشەڭدىگىمەن كوپتىڭ كوڭىلىنەن ءالى وشپەي كەلەدى. ارينە, بۇل ءاننىڭ دە وزىندىك تاعدىرى مەن تاريحى بار.
اۋىل تۇرعىنى, دۇنگەن ۇلتىنىڭ وكىلى ابدۋحاليل مايۋفي اقساقالدىڭ ايتۋىنشا, 1973 جىلدىڭ ەرتە كوكتەمىندە جالپاقتوبە اۋىلىنا ورتا بويلى, باسىنا قاراكول ەلتىرىسىنەن بورىك كيگەن ءبىر بەيتانىس كىسى كەلەدى. الماتىدان كەلگەن قاراپايىم كىسىنى اۋىلدىقتار بىردەن تاني قويمايدى, ارينە. ءسويتىپ اۋىلداعى كولحوز كەڭسەسىنە سوعىپ, سونداعى ادامدارعا ءوزىنىڭ كىم ەكەنىن تانىستىرىپ, بۇيىمتايىن ايتادى. «شامشەكەڭ اۋىلعا كەلگەندە, مەن وسى اۋىلداعى «وكتيابر» كولحوزىندا بريگادير بولىپ جۇمىس ىستەيتىنمىن. ول كىسىنى ول كەزدە تانىمايمىز. قولىندا جامبىل وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى سەيىلحان اققازيەۆتەن جەر سۇراپ, ءوتىنىش جازعان حاتى بار ەكەن. ول ۋاقىتتا وبلىس باسشىلىعىنىڭ تاپسىرماسىمەن جەردى كولحوز بەرەدى. ارينە, قازىرگىدەي ەمەس, ول كەزدە جەر دەگەن كوپ. كەزەكتە تۇرعان ادام جوق دەۋگە دە بولادى. سودان ەكەۋمىز تانىسىپ, مەن شامشەكەڭدى ەرتىپ الىپ قازىرگى ءۇيى تۇرعان جەردى كورسەتتىم. ءۇيى سالىنىپ جاتقاندا, ول كىسى اۋىلعا الماتى وبلىسىنان كوشىپ كەلگەنىنە ءۇش-ءتورت جىل بولعان ءىلياس گاشيزوۆتىڭ ۇيىندە تۇردى. ۇلتى ۇيعىر, جاقسى كىسىلەر ەدى. ولار دا وتباسىمەن كولحوزدا جۇمىس ىستەيتىن. شامشەكەڭ ءۇي سالىپ جاتقاندا, تاس, توپىراق تۇسىرگەنگە شامامىزدىڭ كەلگەنىنشە كولىك تاۋىپ بەردىك. ءبىراز ۋاقىتتا اۋىلداعى ازاماتتاردىڭ كومەگىمەن ءۇيدىڭ قابىرعاسى كوتەرىلىپ, شاتىرى جابىلدى. ءوزى دە كومەكتەستى. ءبىر تاڭعالدىراتىنى, ول كىسى ءۇيدىڭ جوباسىن ءوزى سىزدى. بىراق سوڭىنا دەيىن اياقتاي المادى», دەيدى ول. بىراق اۋىلداعى اقجارقىن ازاماتتاردىڭ كەڭ پەيىلىنىڭ ارقاسىندا كومپوزيتور تۇرمىس تارشىلىعىن كورە قويمايدى. قايتا ونەر ادامى ەكەنىن بىلگەن اۋىلدىقتار كەزەكتەسىپ كۇن سايىن قوناققا شاقىرىپ تۇرادى.
بۇل رەتتە اۋىل تۇرعىنى, جامبىل اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى ساپىلمالىك تاجيەۆ تە وتكەن كۇنگە ورالىپ, ءوز ەستەلىكتەرىمەن ءبولىستى. ء«شامشى اعا مەنىڭ اكەم ابدوللامەن جانە اۋىلداعى كوپىش, كارىم دەگەن كىسىلەرمەن جاقسى قارىم-قاتىناستا بولدى. ۇيگە ءجيى كەلىپ تۇرۋشى ەدى. ۇشەۋى ءۇيدىڭ اۋلاسىنداعى ءجۇزىم تالدىڭ استىندا وتىرىپ الىپ, كۇنۇزاققا اڭگىمە ايتاتىن. اۋىلداعى انسامبلدە وينايتىن ۇلكەن اعام ابدىمالىكپەن دوس بولدى. رومان, يسماز دەگەن كىسىلەرمەن دە بىرگە جۇرەتىن. وكىنىشكە قاراي, سول ابدىمالىك اعام قايتىس بولىپ كەتتى. جالپى, ءشامشى اعا دۇنيە, بايلىق جيناماعان, وعان قىزىقپاعان ادام ەدى. تەك قانا ونەرگە ادال قىزمەت ەتتى», دەيدى اۋىل تۇرعىنى.
جالپى, ۇلى ادامداردىڭ ومىرىندە اقيقات پەن اڭىزدىڭ قاتار جۇرەتىنى بار. ءشامشى قالداياقوۆتىڭ تاعدىرىندا دا اڭىزعا بەرگىسىز اڭگىمەلەر كوپ. حالىق ءاردايىم ءوزىنىڭ ءبىرتۋار پەرزەنتىن اڭىز تۋدىرۋ ارقىلى دارالاپ وتىرادى. ماسەلەن, كومپوزيتوردىڭ «سىعان سەرەناداسى» دەيتىن ءانى بار. ءبىر كەزدە سىعانداردىڭ توبىرىمەن بىرگە ءجۇرىپ, يزولدا دەگەن قىزدى ۇناتقان ءشامشى وسى ءاندى جازعان دەيدى ەل. ارينە, بۇل اڭىز. سول سياقتى, «دۇنگەن قىزى» ءانى تۋرالى دا ەل ىشىندە ءبىرتالاي اڭگىمە ايتىلادى. كوپشىلىك قاۋىم تۋىندىنىڭ كىمگە ارنالعانىن, ونىڭ كەيىپكەرىنىڭ كىم ەكەنىن بىلگىسى كەلەدى عوي. ول كەزدە جالپاقتوبە اۋىلىنىڭ «وكتيابر» كولحوزى سارىمساق ەگەدى ەكەن. سول جىلدارى شىلىڭگىر شىلدە ايىندا اۋىلداعى ءبىر توپ دۇنگەن ۇلتىنىڭ قىزدارى ونىڭ ءشوبىن جۇلۋعا جۇمىسقا كەلەدى. ءبارى بىردەي اق كويلەك كيگەن, باسىنا اق ورامال بايلاعان, سىرعا تاققان سۇلۋلار كۇن سايىن سارىمساقتىڭ ءشوبىن تازالاپ تۇرادى. ءارى سارىمساق ەككەن جەر كومپوزيتور سالىپ جاتقان ءۇيدىڭ قارسىسىندا بولادى. «شامشەكەڭ بۇل كورىنىستى ىلعي كورىپ وتىرادى ەكەن. ول كىسىنىڭ شاي ىشەتىن شاعىن عانا ۇستەلى بار ەدى. الگى قىزدار ءبىر مەزگىل كومپوزيتوردىڭ جانىنا كەلىپ, اڭگىمە ايتىپ, شاي ءىشىپ كەتەدى ەكەن. ءبىر كۇنى جۇمىستا كولحوز باسشىسى ماحمۋد اشيروۆ دەگەن ازامات ەكەۋمىز وتىر ەدىك, شامشەكەڭ كەلدى. جاڭا ءبىر ءان جازعانىن, ونىڭ اتىن «سىرعالىم» دەپ قويعانىن ايتتى. ءوزىنىڭ ايتۋىنشا, الگى قىزداردىڭ اق كويلەك كيگەن, اق ورامال تارتىپ, سىرعا تاققان عاجاپ كورىنىسى ءاننىڭ شىعۋىنا اسەر ەتىپتى. ءاننىڭ اتى باسىندا «سىرعالىم» ەدى, كەيىننەن ءوزى «دۇنگەن قىزى» دەپ وزگەرتتى. سودان وتىرىپ, جاڭا ءاننىڭ تۇساۋىن كەسۋدى ويلادىق. بىراق ونى ورىنداۋ ءۇشىن پيانينو, دومبىرا سياقتى اسپاپتار كەرەك ەكەن. ول كەزدە مۇنداي مۋزىكالىق اسپاپتار اۋىلدا جوق. ايتەۋىر, سۇراستىرىپ ءجۇرىپ, اقىرى دومبىرانى جاسوركەن اۋىلىنداعى ءبىر جىگىتتەن تاپتىق. ال پيانينونى اۋداننىڭ سول كەزدەگى ءبىرىنشى حاتشىسى ءانۋار ساندىباەۆتىڭ جامبىل قالاسىنداعى تەحنولوگيالىق ينستيتۋتتا پرورەكتور بولىپ ىستەيتىن قىزىنان الدىرتتىق. ءسويتىپ اۋىل ادامدارىن جيناپ, كەشكە قاراي ءاننىڭ تۇساۋىن كەستىك. بۇل ءان بىرەۋلەر ايتىپ جۇرگەندەي ءبىر ادامعا عانا ارنالماعان. مەن كەلگەن كۇننەن باستاپ شامشەكەڭمەن بىرگە ءجۇردىم, جاقسى ارالاستىم. سوندىقتان دا بۇل تاريحتى جاقسى بىلەمىن», دەيدى ابدۋحاليل مايۋفي. كەيىننەن وسى جالپاقتوبە اۋىلىندا ءشامشى قالداياقوۆتىڭ تۋعان كۇنى ۇيىمداستىرىلىپ, ول شاراعا روزا باعلانوۆا, روزا رىمباەۆا سياقتى تانىمال ونەر قايراتكەرلەرى كەلىپ قاتىسادى. بۇل كەزەڭ دە اۋىل تاريحىندا وشپەستەي بولىپ جازىلعان ونەگەلى ءساتتىڭ ءبىرى ەدى.
بۇل كۇندە اۋىل تۇرعىندارى قازاق ءان ونەرىندەگى قۇبىلىس بولعان ارداقتى تۇلعا ءشامشى قالداياقوۆتى ساعىنىشپەن ەسكە الادى. «اۋىلعا «جيگۋلي» كولىگىمەن كەلىپ, ىلعي سونى ءمىنىپ جۇرەتىن. ءوزى ول كولىكتى دىنمۇحامەد قوناەۆتىڭ سىيلاعانىن ايتىپ وتىراتىن. جالپاقتوبەلىكتەر ول كىسىنى ارقاشان ۇمىتپايدى. ول كىسىنىڭ اۋىلعا كەلىپ, ءبىراز ۋاقىت ءومىر سۇرگەنى دە ءبىز ءۇشىن قايتالانباس تاريح», دەيدى اۋىل تۇرعىندارى. 1991 جىلى ءشامشى قالداياقوۆ دەنساۋلىعىنا بايلانىستى شىمكەنت جاققا قاراي جولعا شىعادى. اۋىلدا ءوزى تۇرعان جىلدار ىشىندە سىيلاس, سىرلاس بولعان ازاماتتارعا ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, دەنساۋلىعى تۇزەلگەن سوڭ قايتا كەلەتىنىن ايتىپ كەتەدى. سودان سول كەزدەگى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى, تۇلكىباس اۋدانى, ۆاننوۆكا اۋىلىنداعى شيپاجايعا ەم الۋعا بارعان ەكەن. وكىنىشكە قاراي, ول قايتىپ جالپاقتوبە اۋىلىنا كەلە المايدى. كوپ ۇزاماي جەر بەتىنەن ۇلتتىق ءان ونەرىمىزدىڭ ۇلى قايراتكەرى ماڭگىلىككە كوشىپ كەتە باردى...
ءشامشى قالداياقوۆ تۇرعان ءۇي جالپاقتوبە اۋىلىندا ءالى بار. ونى كەزىندە ءبىر ازاماتتار ساتىپ الىپ, جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپتى. ءۇيدىڭ سىرتىنا ەسكەرتكىش تاقتا ورناتىلىپ, «وكتيابردىڭ 70 جىلدىعى» دەپ اتالىپ كەلگەن سول كوشەگە كومپوزيتوردىڭ ەسىمى بەرىلىپتى. مۇنىڭ ءبارى دە حالىقتىڭ تىلەگىمەن جۇزەگە اسقان شارۋالار. بىراق يەلەرى باسقا جاقتا بولعاندىقتان, ءۇي قازىر بوس تۇر. الايدا, ءشامشى تۇرعان ءۇيدى كەلىپ كورۋشىلەر, وعان قىزىعۋشىلار كوپ. ەندى اۋىل تۇرعىندارى وتكەن جىلى عانا اۋىلدان سالىنعان جاڭا مادەنيەت ءۇيىن ءشامشى قالداياقوۆتىڭ اتىنا بەرسە ورىندى بولار ەدى دەيدى. بۇل شارۋا ەندى الداعى كۇننىڭ ەنشىسىندە. ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك گيمنىنىڭ اۆتورى, قازاقتىڭ ۇلى كومپوزيتورى ءشامشى قالداياقوۆتىڭ ەسىمى تۋعان حالقىمەن بىرگە ماڭگى جاساي بەرمەك.
جامبىل وبلىسى,
جامبىل اۋدانى,
جالپاقتوبە اۋىلى
