سول كەزدەرى الماتى قالاسىنىڭ گوگول كوشەسى, 41-ۇيدە ورنالاسقان رەداكتسيا گازەتتىڭ ايتۋلى سانىن قۇتتىقتاۋ ماقالامەن باستاپتى. «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ 5000-ءنومىرى جارىققا شىعىپ وتىر. بۇل گازەتىمىزدىڭ, گازەت ارمياسى – ءتىلشى-اۆتورلار مەن وقۋشىلاردىڭ ەسىندە ماڭگى ساقتالاتىن تاماشا كۇن», دەپ جازادى رەداكتسيا القاسى ماقالادا.
گازەتتىڭ مەرەكەلىك سانىن قسسر سوۆەتى پرەزيديۋمى دا نازاردان تىس قالدىرمايدى. پرەزيديۋم ءوزىنىڭ بولشەۆيكتىك سالەمىن جولداي وتىرا, گازەتتىڭ ەلىمىزدى يندۋستريالاندىرۋ, اۋىل شارۋاشىلىعىن كوللەكتيۆتەندىرۋ, سونىڭ نەگىزىندە باي, كۋلاكتاردى تاپ رەتىندە جويۋ, سوتسياليستىك مادەنيەتتى وركەندەتۋ جولىندا ەڭبەك ءسىڭىرىپ جۇرگەنىن ايتادى. ودان كەيىن باسىلىمدى ارىپتەستەرى «پراۆدا» گازەتى قۇتتىقتاعان. قازاقستاندىق دوستارىنا رەداكتسيا ماركسيزم-لەنينيزمدى ءباسپاسوز ارقىلى ناسيحاتتاۋ ءىسىن كەڭىرەك, جاقسىراق ۇيىمداستىرۋ كەرەك, پارتيا تۇرمىسىن تولىعىراق, ايقىنىراق جازىپ وتىرۋ كەرەك دەگەن تىلەك ايتادى.
تۋىسقان رەسپۋبليكا گازەتتەرى دە قۇتتىقتاۋدان قالىس قالماعان. «سوۆەت تۇركمەنستانى», «قىزىل وزبەكستان», «تاجىكستان سۋرح», «زۆەزدا» گازەتتەرى مەن «سوتسياليستيچەسكايا الما-اتا», «قازتاگ», «ەكپىندى», «سوتسياليستىك جول», «لەنين تۋى», «قىزىل تۋ», «لەنينشىل جاس», «وكتيابر بالالارى» باس باسىلىمعا جىلى لەبىزدەرىن جولداعان.
ء«باسپاسوز – ماركسيزم-لەنينيزمدى پروپاگاندالاۋدىڭ كۇشتى قۇرالى» دەپ اتالاتىن ارنايى بەتتە جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «بەس مىڭ دەگەن بەلاساردا» اتتى ماقالاسى جاريالانعان. قالامگەر بەس مىڭىنشى رەت گازەت شىعارۋ ەڭبەككە تولى تىرشىلىك پەن بارلىعىن ءمالىم ەتۋ دەگەننىڭ ايعاعى ەكەنىن ايتادى. ءباسپاسوز تۋرالى قالام تەربەگەن م.اۋەزوۆ سول كەزدەگى «سوتسياليستىك قازاقستان» ءتىلىمىزدىڭ جاڭا جول سالۋشىسى دا, جاڭا ايناسى دا دەگەن ويىمەن بولىسەدى. كۇندەلىكتى گازەت وقىپ وتىرۋ ارقىلى بايۋعا بولاتىنىن ايتادى وقىرمانعا.
جازۋشىلىق تىلەك تە ماقالادا ورىن تاپقان. «ونان سوڭعى زور تىلەك, ادەبيەتتىڭ بۇگىنگى كۇنى مەن ەتكەن جايلارىن, اسىرەسە حالىق ادەبيەتىنىڭ اسىل قازىنالارىن زەرتتەپ, تالداپ, وقۋ جولىندا اتسالىسسا ەكەن. قازاقستاندا ادەبيەت تاريحى عىلىمىنىڭ ءوسىپ, وركەندەۋىنە دە كوڭىل بولە جۇرسە ەكەن» دەپ جاناشىرلىق نيەتىن جەتكىزگەن. ودان بولەك, كوركەم ونەر ماسەلەسىنە كوڭىل ءبولۋ كەرەكتىگىن دە ءسوز ەتكەن. ارحيۆتەن الدىرعان گازەت بەتى ەسكىرگەنىمەن, وندا كورىنىس تاپقان بىرقاتار ماسەلە ءالى دە ماڭىزىن جوعالتپاعان.
ودان كەيىن حالىق اقىنى ءسايادىل كەرىمبەكوۆتىڭ ء«دانى – التىن, شاشاعى – ءسۇت, ساباعى – ۋىز» اتتى ولەڭى مەن باسپاحانا ديرەكتورى ساتىمبەك تولەشەۆتىڭ «گازەت ءسوزى» ماقالاسى جارىق كورگەن.
قك(ب)پ ورتالىق كوميتەتىنىڭ سەكرەتارى سالكەن داۋلەنوۆتىڭ «بولشەۆيكتىك ءباسپاسوزدىڭ ايبىندى مىندەتى» ۇندەۋى جاريالانعان. حاتشى بولشەۆيكتىك ءباسپاسوزدىڭ كۇشى, ابىرويى, ىقپالى – ونىڭ مازمۇنىنىڭ پارتيالىلىعىندا, جوعارى يدەيالىلىعىندا, بۇقارامەن تىعىز بايلانىسىندا دەپ جازادى. ء«باسپاسوز پارتيانىڭ تابىمەن كۇن سايىن, ساعات سايىن وزىنە كەرەكتى تىلدە سويلەسىپ وتىراتىن جالعىز عانا قۇرالى. پارتيا مەن تاپ اراسىن بايلانىستىراتىن, بۇدان باسقا رۋحاني ارقاۋ بولاتىن باسقا قۇرال, باسقا مۇنداي ەبدەيلى اپپارات جاراتىلىستا جوق» دەگەن ءستاليننىڭ ءسوزىن كەلتىرە وتىرىپ, ۇلى كوسەمدەردىڭ ايرىقشا كوڭىل ءبولىپ وتىرعانىن جەتكىزەدى.
ء«بىزدىڭ ەلدە ءباسپاسوز – شىندىقتىڭ ۇلكەن قۇرالى» بەتىندە گازەت قىزمەتكەرلەرىنىڭ ولەڭدەرى مەن تۋىندىلارى ورىن العان. گازەت وسىرگەن كادرلار دەپ ارنايى كوللاج جاساپ, وندا ءومىرتاي مۋستين, مەدەۋ اتالىقوۆ, ە.مەتەەۆ, سماعۇل باقاداەۆ, سەيىت جاماگەتوۆ, س.جۇماتوۆ, ك.ەرجانوۆ سىندى گازەت ارداگەرلەرىنىڭ سۋرەتتەرىن بەرگەن. اقىن-جازۋشى ءسابيت مۇقانوۆتىڭ «ساياتشىم» ولەڭى دە وسى نومىردە جاريالانعان.
باسىلىمنىڭ مەرەكەلىك نومىرىندە گازەت شىعارۋ ءۇردىسى دە سۋرەتتەرمەن كورسەتىلگەن. فوتوگراف كوتوۆتىڭ سۋرەتتەرىنە جۋرناليست ا.سەگىزباەۆ جان ءبىتىرىپ, وقىرمانعا باس باسىلىمنىڭ كۇندەلىكتى تىنىسىن تانىستىرعان. سول كەزدەگى گازەت شىعارۋ ءۇردىسى شىنىمەن قىزىق, ەرەكشە. رەسپۋبليكا تۇكپىر-تۇكپىرىنەن جولدانعان حات ۇيمەسىن پوشتاشى كۇنىنە ءۇش مارتە اكەلەدى ەكەن. «تاڭنىڭ اتىسى, كەشتىڭ باتىسى تەلەگراممالارعا توقتاۋ جوق» دەپ جازىپتى اۆتور. قالا تۇرعىندارى مەن جاقىن ايماق تۇرعىندارى تەلەفون سوعىپ, حابار بەرەدى ەكەن. اڭگىمە, فەلەتون, ولەڭ, ماقالاسىن ۇسىنىپ كەلۋشىلەردە دە شەك جوق. ماقالادا كورسەتىلگەندەي, سول جىلدارى رەداكتسيادا توعىز ءبولىم بولىپتى. قىزمەتكەرلەر حاتتاردى قورىتىپ, باسپاعا ازىرلەگەن. حاتتاردى وقۋمەن اينالىساتىن, ونى بولىمدەرگە ۇلەستىرەتىن حات ءبولىمى بولعان. جەر-جەردەن كەلگەن حاتتاردى قابىلداپ, ولاردى رەداكتور ورىنباسارلارىنا جەتكىزۋمەن اينالىسادى.
«لينوتيپكە كوشكەلى ەڭبەك ونىمدىلىگى سونشالىقتى مولايدى. ويتكەنى لينوتيپ ماتەريالدى وتە تەز جينايدى. ونىڭ ۇستىنە جاقسى لينوتيپيست جيناسا, وتە تازا بولادى» دەپ كورسەتەدى ا.سەگىزباەۆ. «سوتسياليستىك قازاقستاننىڭ» كوررەكتور بيۋروسىندا 9 كوررەكتور قىزمەت ەتكەن. نابوردان شىققان ماقالانى ءبىر كوررەكتور, تۇزەتىلىپ بولعان سوڭ ەكىنشى كوررەكتور, تۇگەل باسىلعان گازەتتى تاعى ەكى كوررەكتوردان وقىعان. گازەت شىعاتىن تسەح جۇمىسى دا تانىستىرىلعان. اۆتور ستەرەوتيپ تسەحتىڭ ءتيىمسىز, كوپ جۇمىستىڭ قولمەن ىستەلەتىنىن جازىپتى. ودان باسىلىمعا جىبەرىلگەن ءنومىردى «سويۋزپەچات» ەكسپەديتورى باقىلايدى ەكەن. شىققان سانى پويىزدارعا جەتكىزىلىپ, مەكەنجايلار بويىنشا ۇلەستىرىلەدى. وقىرماندار گازەتتى كيوسكىلەردەن ساتىپ الىپ تۇرعان.
تۇكپىر-تۇكپىردەن كەلەتىن حاتتاردىڭ كوپ ەكەنىن «بىزگە كىم جازادى؟» ايدارىنان بايقاساق بولادى. قازاق سسر-ءنىڭ وردەندى ءارتىسى ەلۋباي ومىرزاقوۆ گازەت پەن تەاتر تۋراسىندا حات جازسا, دەپۋتاتتار, ارداگەر جۋرناليستەر مەن ستۋدەنتتەر ۇيىمى دا ءوز ماسەلەلەرىن گازەت ارقىلى جەتكىزگەن.
سول كەزدەگى باس باسىلىم بالالاردى دا نازاردان تىس قالدىرماپتى. «بال بۇلاق» دەگەن ايدارعا قابدول سلانوۆتىڭ ەرتەگىسى جاريالانعان. جارناماعا دا ورىن تيگەن. «الاتاۋ», «الما-اتا» كينوتەاترلارى مەن مەملەكەتتىك تسيرك رەپەرتۋارلارى بار. 1938 جىلى قازاق جۇرتى كينوتەاترلاردا «الەكساندر نەۆسكي» ءفيلمىن تاماشالاعان. ال قازاق كينەماتوگرافياسىندا ويىپ تۇرىپ ورىن العان تۇڭعىش قازاق ءفيلمى «امانگەلدى» وسى نومىرلەردە جارنامالانىپ وتىر.
ايتۋلى داتا ەلەنبەي وتپەسى انىق. مەرەكە كوميسسياسى 24 جەلتوقسان, كەشكى ساعات التىدا قازدرامتەاتر عيماراتىندا گازەتتىڭ 5000-ءنومىرى شىعۋىنا ارنالعان جيىن وتەتىنىن حابارلاعان. ماجىلىستەن كەيىن ويىن-ساۋىق بولاتىنى دا ەسكەرتىلىپتى.
