ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا: «باسەكەگە قابىلەتتى دامىعان مەملەكەت بولۋ ءۇشىن ءبىز ساۋاتتىلىعى جوعارى ەلگە اينالۋىمىز كەرەك. قازىرگى الەمدە جاي عانا جاپپاي ساۋاتتىلىق جەتكىلىكسىز بولىپ قالعالى قاشان. ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىز ۇنەمى ەڭ وزىق جابدىقتارمەن جانە ەڭ زاماناۋي وندىرىستەردە جۇمىس جاساۋ ماشىعىن مەڭگەرۋگە دايىن بولۋعا ءتيىس», دەپ بۇگىن مەن كەلەشەكتە اتقارار ىستەردىڭ ناقتى باعىت-باعدارىن ايقىنداپ بەردى. وسى ۇدەدەن قازىردىڭ وزىندە شىعا باستاعان ىرگەلى ءبىلىم وردالارىنىڭ ءبىرى ەمەس, بەرەگەيى دەپ «نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءبىلىم بەرۋ قورى» قوعامدىق قورىنا قاراستى وقۋ مەكەمەلەرى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ەندىگى جەردە ءبىز وسى ءبىلىم ورىندارى تۋرالى وقىرماندارعا مالىمەت بەرە كەتسەك دەيمىز.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا: «باسەكەگە قابىلەتتى دامىعان مەملەكەت بولۋ ءۇشىن ءبىز ساۋاتتىلىعى جوعارى ەلگە اينالۋىمىز كەرەك. قازىرگى الەمدە جاي عانا جاپپاي ساۋاتتىلىق جەتكىلىكسىز بولىپ قالعالى قاشان. ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىز ۇنەمى ەڭ وزىق جابدىقتارمەن جانە ەڭ زاماناۋي وندىرىستەردە جۇمىس جاساۋ ماشىعىن مەڭگەرۋگە دايىن بولۋعا ءتيىس», دەپ بۇگىن مەن كەلەشەكتە اتقارار ىستەردىڭ ناقتى باعىت-باعدارىن ايقىنداپ بەردى. وسى ۇدەدەن قازىردىڭ وزىندە شىعا باستاعان ىرگەلى ءبىلىم وردالارىنىڭ ءبىرى ەمەس, بەرەگەيى دەپ «نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءبىلىم بەرۋ قورى» قوعامدىق قورىنا قاراستى وقۋ مەكەمەلەرى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ەندىگى جەردە ءبىز وسى ءبىلىم ورىندارى تۋرالى وقىرماندارعا مالىمەت بەرە كەتسەك دەيمىز.
«نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءبىلىم بەرۋ قورى» قوعامدىق قورى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ باستاماسىمەن 1998 جىلدىڭ 15 جەلتوقسانىندا قۇرىلدى. قوردىڭ ماقساتى – قازاق ەلىنىڭ وقۋ جۇيەسىن حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس دامىتۋعا قولداۋ كورسەتۋ, الەمدىك ءبىلىم كەڭىستىگىنە بىرتىندەپ ەنۋ. بىرەگەي قور باسشىلىعىمەن الماتى جانە استانا قالالارىندا حالىقارالىق «ميراس» مەكتەپتەرى, الماتى حالىقارالىق مەكتەبى, استانا قالاسىندا «ميراس» بالالار باقشاسى, مامانداندىرىلعان «ارىستان» ليتسەيى بەلسەندى قىزمەت ەتۋدە.
قور مەكتەپتەرى بارلىق ءۇش دەڭگەي بويىنشا حالىقارالىق باكالاۆرياتتىڭ ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى اۆتوريزاتسياسىنان ويداعىداي وتكەن. سونىمەن قاتار, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ اككرەديتاتسياسىنان دا جوعارى باعا العان. قور مەكتەپتەرىنە 2012 جىلدىڭ اقپان ايىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ قاۋلىسىمەن حالىقارالىق مەكتەپ مارتەبەسى بەرىلىپتى.
مامانداندىرىلعان «ارىستان» ليتسەيى – قوردىڭ الەۋمەتتىك جوباسى, ول قايىرىمدىلىق نەگىزدە جۇزەگە اسىرىلادى. ليتسەيگە قابىلداۋ كەزىندە باسىمدىلىق ناشار جانە كوپبالالى وتباسىلارىنان شىققان بالالارعا بەرىلەتىنىن ايتا كەتۋدى پارىز سانايمىز. 2007 جىلى اقتاۋ قالاسىندا ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمدىگىمەن, Kvaerner Caspian Fabrication نورۆەگ وندىرىستىك كومپانياسىمەن جانە RKK-مەن بىرلەستىكتە اقتاۋ ترەنينگ ورتالىعى (اتو) قۇرىلدى. ونىڭ قىزمەتى مۇناي-گاز سالاسى ءۇشىن حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس جۇمىسشى ماماندارىن دايىنداۋ جانە سەرتيفيكاتتاۋعا باعىتتالعان. قازىرگى تاڭدا الماتى جانە اتىراۋ قالالارىندا ەكى يننوۆاتسيالىق «ميراس» بالاباقشالارىن سالۋ جۇمىسى ءجۇرىپ جاتىر.
قوعامدىق قور فيليالى – استانا قالاسىنداعى «ميراس» حالىقارالىق مەكتەبى 1999 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە اشىلدى. مەكتەپتىڭ ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىنىڭ باستى ەرەكشەلىگى وقۋشىلاردىڭ زەرتتەۋ جانە پانارالىق جوبالاۋ ءىس-ارەكەتىن ۇيىمداستىرۋ بولىپ تابىلادى جانە زاماناۋي ءبىلىم بەرۋ تۇجىرىمداماسىنىڭ نەگىزگى ءۇش قاعيداسىن: ءبىرتۇتاس وقىتۋ, كوممۋنيكاتيۆتىك قۇزىرەتتىلىك پەن مادەنيەتارالىق حاباردارلىعىن قالىپتاستىرۋ ۇستانىمدارىن باسشىلىققا الادى.
مەكتەپ تۇلەكتەرى جىل سايىن بىرىڭعاي ۇلتتىق تەستىلەۋ قورىتىندىسى بويىنشا تۇراقتى تۇردە جوعارى ناتيجە كورسەتىپ كەلەدى. بىتىرۋشىلەر الماتى جانە استانا قالالارىنداعى جوعارى وقۋ ورىندارىندا, رەسەي, ۇلىبريتانيا, فرانتسيا, شۆەيتساريا, ءباا, قحر, اقش, چەحيا ەلدەرىندەگى جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الۋدا. ال الماتى قالاسىنداعى «ميراس» حالىقارالىق مەكتەبى دە 1999 جىلى وتاندىق جانە حالىقارالىق ءبىلىم بەرۋ تاجىريبەلەرىن كىرىكتىرەتىن يننوۆاتسيالىق ءبىلىم بەرۋ مودەلىن قۇرۋ ماقساتىندا اشىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا مەكتەپ قازاقستانداعى ەكى حالىقارالىق مەكتەپتىڭ ءبىرى جانە حالىقارالىق باكالاۆرياتتىڭ (IB) بارلىق ءۇش دەڭگەيى: باستاۋىش (رۋر), نەگىزگى (مۋر) جانە جوعارى (DP) مەكتەپ باعدارلامالارى بويىنشا اۆتوريزاتسيادان وتكەن الەمدەگى 3462 ءبىلىم ۇيالارىنىڭ اراسىندا 203-ءشى ورىندا تۇر. وسىنىڭ وزىنەن-اق بۇل ءبىلىم ورداسىنىڭ قارىم-قابىلەتىنىڭ قانداي ەكەنىن كورۋ قيىن بولماسا كەرەك.
الماتى قالاسىنداعى حالىقارالىق مەكتەپ (احم) 2000 جىلدان باستاپ «نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءبىلىم بەرۋ قورى» قوعامدىق قورىنىڭ فيليالى بولىپ تابىلادى. مەكتەپ تۇلعانىڭ ءوزىن ءوزى دامىتۋىنا جانە ءوزىن ءوزى كورسەتە الۋىنا جاعداي جاساپ وتىرادى. مەكتەپ ەرەكشە ادىستەمەلىك ورتالىق دەۋگە بولدى. ونىڭ بازاسىندا رەسپۋبليكا جانە قالا مۇعالىمدەرى ءۇشىن وقىتۋ سەمينارلارى, كونفەرەنتسيالار وتكىزۋ داستۇرگە اينالعان.
ەندىگى اڭگىمە جەلىسىن جوعارىدا ايتقان «ارىستان» ليتسەيىنە قاتىستى وربىتەر بولساق, بۇل مەكتەپ اسكەري تارتىپكە قۇرىلعان, فيزيكا, ماتەماتيكا, ينفورماتيكا, اعىلشىن جانە قازاق تىلدەرىن تەرەڭدەتىپ وقىتاتىن ينتەرنات ءتيپتى مەملەكەتتىك ەمەس ورتا ءبىلىم بەرەتىن وقۋ ورنى. ليتسەي 2011 جىلدان بەرى جۇمىس جاساپ كەلەدى. ليتسەيدە قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرىنەن كەلگەن 9-11 سىنىپتاردىڭ ەر بالالارى وقيدى. مەكتەپكە قابىلداۋ كونكۋرستىق نەگىزدە جۇزەگە اسىرىلادى. وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم الۋى جانە جاتىپ وقۋى ءۇشىن الماتى قالاسىنىڭ توڭىرەگىندەگى ىلە الاتاۋىنىڭ بوكتەرىندە زاماناۋي تالاپقا ساي كەشەن سالىنعان. اسكەري ءتارتىپ, اسكەري ءىس نەگىزدەرىن تەرەڭىرەك مەڭگەرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن مامانداندىرىلعان وقىتۋ باعدارلاماسى تەمىردەي تارتىپتىلىكتە, ۇيىمشىلدىقتا جانە وزىنە دەگەن سەنىمدىلىكتى بويلارىنا دارىتىپ, ويلارىنا قوندىرۋعا نەگىزدەلگەن. اعىمداعى جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «ارىستان» ليتسەيىندە بولعان ەدى. مەملەكەت باسشىسى ليتسەيلىكتەردىڭ انت قابىلداۋىنا بايلانىستى سالتاناتتى ءىس-شاراعا قاتىسىپ, وقۋ ورنىنىڭ جۇمىسىنا جوعارى باعا بەردى.
استانا قالاسىنداعى «ميراس» بالاباقشاسى تۋرالى اڭگىمە قوزعاساق, 2004 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. بالالاردى تاربيەلەۋ جانە وقىتۋ قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جۇرەدى. ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىنىڭ باستى ەرەكشەلىكتەرى: بالامەن جەكە جۇمىس جۇزەگە اسىرىلادى; ءبىلىم بەرۋ پروتسەسىن ۇيىمداستىرۋدىڭ يننوۆاتسيالىق فورمالارى قولدانىلادى; نەگىزگى ساباقتار زەرتتەۋ جانە ۇيىرمە جۇمىستارىمەن ۇيلەستىرىلەدى; ارەكەتتىڭ ءار ءتۇرى كىرىكتىرىلە قولدانىلادى; ت.ب.
حالىقارالىق بيزنەس ۋنيۆەرسيتەتى (UIB) 1992 جىلى قۇرىلعان, باكالاۆريات, ماگيستراتۋرا, دوكتورانتۋرا (PhD), سونداي-اق, MBA جانە DBA باعدارلامالارىنىڭ كومەگىمەن بيزنەس-ءبىلىم بويىنشا ەكونوميكالىق, تەحنيكالىق جانە گۋمانيتارلىق سالالاردىڭ ماماندارىن دايىندايدى.
حالىقارالىق بيزنەس ۋنيۆەرسيتەتى (UIB) قر ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ اتتەستاتسياسىنان جانە عىلىمي ۇيىم رەتىندە عىلىمي جانە عىلىمي-تەحنيكالىق ارەكەتكە قاتىسۋ ءۇشىن اككرەديتاتسيادان وتكەن. UIB ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋدەگى قازاقستاندىق تاۋەلسىز اگەنتتىكتەن (بسقا), «قارجى جانە ەكونوميكا» ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى بويىنشا اۆستريالىق ساپا جونىندەگى اگەنتتىكتەن (AustrianQualityAgency-AQA) اككرەديتاتسيالانعان.
UIB ستۋدەنتتەر مەن وقىتۋشىلاردىڭ اكادەميالىق موبيلدىلىگىنە, سونداي-اق ەكى ديپلومدىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى بويىنشا حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ماسەلەسىنە بايلانىستى سەرىكتەس جوعارى وقۋ ورىندارىمەن مەموراندۋم جاساعان. ۋنيۆەرسيتەت سەرىكتەستەرى اراسىندا: اقپاراتتىق جۇيە جانە مەنەدجمەنت ينستيتۋتى (لاتۆيا, ريگا), يان اموس كومەنسكي ۋنيۆەرسيتەتى (چەح رەسپۋبليكاسى, پراگا), شىعىس-قىتاي پوليتولوگيا جانە قۇقىق ۋنيۆەرسيتەتى (شانحاي), حالىقارالىق جوعارى بيزنەس مەكتەبى (ماسكەۋ) بار.
حالىقارالىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ۋنيۆەرسيتەتى – قازاقستانداعى العاشقى IT ۋنيۆەرسيتەت. 2009 جىلدىڭ ساۋىرىندە ەلباسى تاپسىرماسىنا سايكەس اشىلعان. ءتورت جىل ىشىندە وقۋ ورنىنىڭ ستۋدەنتتەرى وليمپيادالارعا, جارىستارعا, يننوۆاتسيالىق كورمەلەرگە بەلسەندى قاتىسىپ, جۇلدەلى ورىنداردان كورىنىپ وتىرعانىنان حاباردارمىز. حالىقارالىق IT ۋنيۆەرسيتەتى سالالىق تەحنولوگيالاردان عانا ەمەس, وزىق مەنەدجمەنتتەن, ەكونوميكادان ءبىلىمى بار, كوممۋنيكاتيۆتى داعدىلارمەن جانە اعىلشىن تىلىنەن تەرەڭ بىلىممەن قارۋلانعان جاڭا بۋىن ماماندارىن دايىندايدى.
ءبىلىم قورى حالىقارالىق ۇيىمدارمەن, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى شەتەل وكىلدىكتەرىمەن, مەكتەپتەرمەن جانە ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن ىنتىماقتاستىقتا جۇمىس جاسايدى.
قوردىڭ دامۋ پەرسپەكتيۆالارىنا كەلەتىن بولساق ءبىرىنشى – يننوۆاتسيالىق ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ جەلىسىن كەڭەيتۋ; ەكىنشى – فيليالدارىنىڭ وقىتۋ ينفراقۇرىلىمدارىن دامىتۋ; ءۇشىنشى – وتانىمىزداعى جوعارى ءبىلىم سالاسىندا يننوۆاتسيالىق ءبىلىم بەرۋ جوبالارىن دامىتۋعا قولداۋ كورسەتۋ; ءتورتىنشى – تاياۋ جانە الىس شەتەلدەردەگى حالىقارالىق مەكتەپتەرمەن جانە ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن, ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىمەن ىنتىماقتاستىق اياسىن كەڭەيتۋ; بەسىنشى – ەلىمىزدەگى جانە تمد مەملەكەتتەرىنىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە قوردىڭ حالىقارالىق مەكتەپتەرىنىڭ ءىس-تاجىريبەسىن تاراتۋ.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قور زامان تالابىنا ساي جاس ۇرپاققا ءبىلىم بەرىپ وتىرعان بىردەن-ءبىر مەكەمەلەر جەلىسى دەپ ايتا الامىز.
سۇلەيمەن مامەت,
«ەگەمەن قازاقستان».
