ءيا, ءومىر ساباعىندا ەستە قالار جايتتار از ەمەس. جانىڭا ەرەكشە اسەر ەتكەن ءومىردىڭ كەيبىر سىندارلى ساتتەرىن ماڭگىلىك ۇمىتا المايتىنىڭ راس. مۇنىڭ ءبارى قازاق ەلىنە اللانىڭ بەرگەن باعا جەتپەس سىيى –تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تارتقان تارتۋلارى دەپ بىلەمىن.
ءيا, ءومىر ساباعىندا ەستە قالار جايتتار از ەمەس. جانىڭا ەرەكشە اسەر ەتكەن ءومىردىڭ كەيبىر سىندارلى ساتتەرىن ماڭگىلىك ۇمىتا المايتىنىڭ راس. مۇنىڭ ءبارى قازاق ەلىنە اللانىڭ بەرگەن باعا جەتپەس سىيى –تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تارتقان تارتۋلارى دەپ بىلەمىن.
فرانكفۋرتتەگى كەزدەسۋ
1996 جىلدىڭ قازانى. بەلگىلى قايراتكەر قاراتاي تۇرىسوۆ باستاعان ءبىر توپ قازاقستاندىق ءبىرىنشى شاقىرىلعان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى ارنايى ساپارمەن انگلياعا باردىق. ول جاقتاعى حالىق قالاۋلىلارىمەن, زاڭ جۇمىستارىمەن تانىستىق. قايتاتىن مەزگىل دە جەتتى. لوندوننان گەرمانياعا, ياعني, فرانكفۋرتكە جەتتىك, ەندى وسى جەردەن الماتىعا ۇشپاقپىز.
اۋەجايعا كەلىپ, قۇجاتتارىمىزدى تىركەتىپ, زاتتارىمىزدى تەكسەرتتىك. بارلىعىمىزدىڭ ەلگە اپارا جاتقان سالەم-ساۋقاتىمىز دا جوق ەمەس. سويتسەك, لوندوننان ساتىپ العان زاتتارىمىزدى ەلگە الىپ كەتۋگە رۇقسات بەرەتىن قاعازدى الماعان ەكەنبىز. ونى كىم بىلگەن؟ اۋەجايدىڭ كەدەندىك قىزمەتى بارلىعىن تاركىلەپ الدى. تولىقتاۋ كەلگەن نەمىس كەدەنشىسىنىڭ بەتى قالىڭ, ءتۇرى مۇز. ەشقايسىمىز دا نەمىس ءتىلىن بىلمەيمىز. كوڭىل-كۇيىمىز ءتۇسىپ كەتسە دە, ەندى ەشتەڭە جاساۋعا بولمايتىنىن مويىنسۇنىپ ۇشاققا وتىراتىن ءساتتى كۇتىپ, جايعاسىپ جاتىرمىز.
سول ساتتە دوسىم ءارى جەرلەسىم ەرعالي بولەگەنوۆ (بۇگىندە قازاقستاننىڭ بەلارۋس مەملەكەتىندەگى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى) بىردەن:
– مەن انا نەمىستى تانيمىن, – دەپ ايتىپ قالعانى.
– تانىعانى نەسى, ەرعالي, ءبىز شىمكەنتتە ەمەس, گەرمانيادا ءجۇرمىز عوي؟ – دەپ مەن كۇلدىم.
ءبىراز ۋاقىتتان كەيىن جان-جاعىما قاراسام, ەرعالي جوق. جۇگىرە باسىپ ارتىنان بارسام, ول الگى نەمىس تۇرعان جاققا بارا جاتىر ەكەن.
– قايدا باراسىڭ؟ قايتەسىڭ سول نەمىستى؟ ءبارىبىر ەشتەڭە ىستەي المايمىز ەندى... – دەپ ەرعاليعا ەندى جەتە بەرگەنىم سول ەدى, ول:
– ە-ە, مەن سەنى تانيمىن عوي! – دەدى داۋىسى شىعىپ.
كۇتپەگەن جەردەن:
– قايدان؟ – دەگەن داۋىسقا ەكەۋمىز جالت قارادىق. سۇراق قويىپ تۇرعان الگى ەڭگەزەردەي, دەپۋتاتتاردىڭ زاتتارىن الىپ قويعان كەدەنشى, ءتۇرى مۇز نەمىس ەكەن. قاتتى تاڭعالعانىم سونشالىق:
– سەن قايدان بىلەسىڭ قازاق ءتىلىن؟ – دەپ سۇرادىم.
– مەن قازاقستاندا تۇرعانمىن, ەكى جىل بۇرىن كوشىپ كەلدىم, – دەمەسى بار ما الگى نەمىستىڭ. ەكەۋمىز دە:
– قازاقستاننىڭ قاي جەرىندە تۇردىڭ؟ – دەپ تاپتىشتەپ سۇراپ جاتىرمىز.
سويتسەك, ول قازاقتىڭ قالىڭ ورتاسى – جەتىسايدا وسكەن, شىنىمەن ءبىزدىڭ شىمكەنت جاقتىڭ نەمىسى ەكەن. كەيىن گەرمانياعا اناسىمەن كوشىپ كەلىپتى. ورىس, قازاق تىلدەرىن بىلگەننەن كەيىن تمد ەلدەرىنىڭ ۇشاقتارى ۇشاتىن جاعىنا قىزمەتكە قويىلىپتى. وسىندا جۇمىس ىستەيتىنىنە ءبىر جىلداي بولعان ەكەن.
– باۋىرىم, قازاقتىڭ مىنا ءسوزىن بىلەسىڭ بە؟ «ءوزىڭ سۋ ىشكەن قۇدىعىڭا تۇكىرمە» دەگەن.
مەن قاتتى ايتۋىما تۋرا كەلدى.
– ءيا, اعا, كەشىرىڭىز...
باعاناعى نەمىستىڭ مۇزى ەرىگەن. جىلى جىميىسى قوسىلىپ, ەكى بەتى قىزارا ءتۇستى.باسىن تومەن قاراتىپ: «اعا, كەشىرىڭىزشى», – دەي بەرەدى.
جاڭاعى نەمىس وتانداسىمدى قولتىقتاپ الىپ, قاراتاي اعام مەن ءبىر توپ ارىپتەستەرىم وتىرعان جەرگە الىپ كەلدىم. قاشاندا جايدارى ءتىل قاتاتىن قاراتاي اعام:
– اكىم, مىناۋىڭ كىم؟ – دەدى.
– قاراتاي اعا! سىزدەرگە مىنا جىگىت ءبىر اۋىز ءسوز ايتامىن دەيدى, – دەدىم.
– نە ايتپاقشى ەكەن؟
سوندا كەدەنشى جىگىت:
– اعالار, كەشىرىڭىزدەرشى! ءبىر قاتەلىك كەتتى. مەن قازاق حالقىنىڭ نانىن جەپ وسكەن ازاماتپىن. زاتتارىڭىزدىڭ ءبارىن قايتارىپ بەرەمىن, – دەدى. تازا قازاق تىلىندە. دەپۋتاتتاردىڭ بارلىعى اڭ-تاڭ, تۋعان-تۋىسقا دەگەن بازارلىقتارىن الىپ ءماز-مەيرام بولىپ قالدى.
ءومىردىڭ ءوزى قىزىق. قالاي دەگەنىمىزبەن, «تاۋ مەن تاۋ ەمەس, ادام مەن ادام كەزدەسەدى» عوي. قازاق ەلىنەن كورگەن جاقسىلىعىن وسىلاي وتەگەن, جات ەلدە كەزدەسىپ, جان جىلۋىن ۇسىنعان نەمىس ازاماتىنىڭ بەينەسى ەسىمدە ساقتالىپ قالىپتى. قايران, قازاقتىڭ دارقان دالاسى تالايلارعا قۇشاعىڭدى اشىپ, كوزدەن اققان تالاي جاستىڭ جۇباتۋشىسى بولدىڭ ەمەس پە؟ سەنىڭ كيەڭ مەن قادىر-قاسيەتىڭ قانشاما ۇلتتىڭ وكىلدەرىنىڭ جۇرەكتەرىن شابىتتاندىرىپ, ونىڭ باقىتقا باستاۋشىسى بولدى ەمەس پە!
سوناۋ گەرمانيادا دا نەمىس كەدەنشىسىنىڭ ءوزىن قازاقشا سويلەتكەن دە, حالقىمنىڭ الدىندا باسىن يدىرگەن دە, ەلىمدى ءشۇباسىز سۇيدىرگەن دە سەنىڭ شەكسىز ماحابباتىڭنىڭ ارقاسى, قازاعىم!
«قاي جوبانى تاڭدايمىز؟»
1997 جىلى 14 مامىر سىندارلى ءسات ەدى. سىنعا ءتۇسۋ قاشاندا وڭاي ەمەسى انىق. 4 اي بويعى تالقىلاۋدان كەيىن ماجىلىستە مەن ۇسىنعان «حالىقتىڭ كوشى-قونى تۋرالى» جانە ۇكىمەت ۇسىنعان «كوشى-قون تۋرالى» زاڭ جوبالارى قاتار قارالدى. ويتكەنى, ەكەۋىنىڭ بىرەۋى عانا تاڭدالماق. قايسىسى ەلىمىزگە كەرەك؟ 20 مينيستر قول قويعان ۇكىمەت جوباسى ما؟ الدە اۋىلدان شىققان اكىم ىسقاق جوباسى ما؟ كىمدى دە بولسا تولعاندىرعان وسى سۇراق. دەپۋتاتتار قاي زاڭ جوباسىن قولداسا, سول جوبا وتپەك. تاڭدالعان جوبامەن پارلامەنت ءارى قاراي جۇمىسىن جالعاستىرماق. بىراق ۇكىمەت جوباسىندا شيكىلىكتەر كوپ. وندا نەگىزىنەن وتانداستار جاعدايى قاراستىرىلعان. بۇعان قازاقستاندا تۋعان وزگە ۇلتتىڭ وكىلدەرىنىڭ ءبارى جاتادى. سونداي-اق وتانعا ورالۋشى جەرگىلىكتى ۇلت وكىلدەرى مەن بوسقىندار مارتەبەسىن بىرىكتىرىپ جىبەرگەن. ەگەر بۇل زاڭ جوباسى قابىلدانا قالسا, قازاق ەلى بوسقىندار ەلىنە اينالماق. بارىنەن دە سوراقىسى – ەلىمىزدەن كوشىپ كەتۋشىلەر عانا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلماق. ال بىزگە كوشىپ كەلەتىندەردى جەرگىلىكتى جەرگە سىلتەي سالعان.سوندا قازاقستانعا كوشىپ كەلەتىندەر كىمدەر؟ كوشىپ كەتەتىندەر كىمدەر؟ بۇل كوزى قاراقتى جاندارعا تۇسىنىكتى. جانىڭ اۋىرا ما, جوق پا؟ قانىڭ قايناي ما, قايناماي ما؟ مىنە, وسىدان سوڭ عانا امالسىز بالاما جوبا ۇسىنعانمىن.
العاشقى ءسوز كەزەگى ادەتتەگىدەي ۇكىمەت اتىنان ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى ن.كورجوۆاعا بەرىلدى. ول بەلگىلى, جۇرتقا جاقسى تانىس رەسمي تىلدە سويلەدى. ءبىزدىڭ زاڭ جوبامىزدى «وزدەرىنشە اتاعان بالاماسىماق» دەپ كەكەتىپ تە ءوتتى.ۇكىمەتتىك جوبادا بارلىق ۇلتتىڭ جاعدايى قاراستىرىلعانىن تىلگە تيەك ەتتى. وسىناۋ سوزدەردى ەستىگەندە, شىدامسىزدانىپ وتىردىم.
ءسوز كەزەگى ماعان تيگەندە اسىققانىم سونشالىق, باياندامامدى ۇمىتىپ, قۇستاي ۇشىپ, مىنبەرگە قالاي جەتكەنىمدى بىلمەدىم. ءومىردىڭ وتكەلىندە تارىداي شاشىلىپ كەتكەن قانداس باۋىرلارىمىزدىڭ جۇرەك شىرىلى مەن جان داۋىسى جانىما مازا بەرمەي, سەرگەلدەڭ كۇيدە جۇرگەن كەزىم ەدى. اسىل ارماندى ارقالاپ, ەلگە جەتە الماي جۇرگەن قانداستارىمنىڭ اق پەيىلىنىڭ كومەگى بولار, «ۇلتشىلسىڭ» دەگەنگە جەتكەن حانىمنىڭ ءىس-ارەكەتى دە نامىسىمدى قامشىلادى. بابالار اماناتى – قازاعىمنىڭ جوعىن جوقتاپ, قاراپايىم ءارى كيەلى ءتىلىن قورعاۋ دا پارىزىم ەدى. «ە, اللا, ءبىر ءوزىڭ قولداي گور», دەپ ىشتەي ءوزىمدى قايراي ءتۇستىم. ەشقانداي قاعازعا قاراماي, توقتاماي سويلەدىم. سويلەپ جاتقان شەرمەندە بولىپ قاتقان جۇرەگىم ەدى... مەن ءۇشىن شەتتەگى قانداستارىم ءوز تۋعان جەرىنەن الشاقتاپ, بوگدە ەلدە جۇرسە دە, بۇكىل قازاقتىڭ قازاقي بولمىسى مەن انا ءتىلىن بابالار اماناتىنداي قورعاپ, انا الديىندەي باعا جەتپەس بايلىققا بالاعان اسىل جاندار. وزگە حالىقتىڭ ءانۇرانىن تىڭداپ وسسە دە, ۇرپاعىنا ۇلت ءتالىمىن سىڭىرگەن باۋىرلارىمىز ولار. جەلمەن تەربەلگەن ءشوبىنىڭ سىلدىرىنان قوبىزدىڭ ءۇنىن ۇلت ساعىنىشىنداي ۇعىنعان اياۋلى التىن اعايىندارىم عوي, مەنىڭ!
ء تۇيىندى سوزىمدە:
ار جەتىم بولار ەگەر دە,
ارىڭدى بىرەۋ لايلاسا.
باق جەتىم بولار ەگەر دە,
باعىڭدى بىرەۋ بايلاسا...
ء سوز جەتىم بولار ەگەر دە,
سوزىڭە ەشكىم نانباسا,
كوز جەتىم بولار ەگەر دە,
كوز قىرىن ەشكىم سالماسا.
سىر جەتىم بولار ەگەر دە,
سىرلاسار دوسىڭ بولماسا.
قىر جەتىم بولار ەگەر دە,
قىرلارعا گۇلدەر تولماسا.
كول جەتىم بولار ەگەر دە,
اققۋ-قازدار قونباسا,
ادام جەتىم بولار ەگەر دە,
ء وز وتانى بولماسا,
قازاق جەتىم بولار ەگەر دە,
ء وز پەرزەنتتەرى بولماسا,.. – دەدىم.
ءبىر قاراسام... زالداعى دەپۋتاتتاردىڭ ءبارى كوزدەرىنە جاس الۋدا. سويتسەم, ءوزىمنىڭ كوزىمنەن جاس پارلاپ تۇر ەكەن! قىزۋ تالقىلاۋ باستالدى. انا تىلىمدە سويلەسەم دە ارىپتەستەرىمە جۇرەك ءسوزىمدى جەتكىزە ءبىلىپپىن. داۋىس بەرۋ ناتيجەسىندە... ماعان ءۇش-اق داۋىس قارسى بەرىلىپ, وزگەلەرى قولدادى.
ءماجىلىس توراعاسى مارات وسپانوۆ: «بۇل كۇن – تاريحي وقيعا, بۇدان بىلاي بۇل زاڭ اكىم ىسقاقتىڭ زاڭى دەپ اتالادى», – دەپ باعالاپ, سوناۋ توردەگى ورنىنان ءتۇسىپ كەلىپ, ارتتا وتىرعان مەنىڭ قولىمدى الىپ, بۇكىل دەپۋتاتتاردىڭ كوزىنشە اق تىلەگىن جەتكىزدى.
تۇسىنە بىلگەن جانعا مۇنىڭ ءوزى ۇلكەن جەڭىس ەدى! مۇنى بابالار رۋحىنىڭ قولداۋى دەپ ءبىلدىم.
«كۇتە تۇرىڭىز...»
تۇڭعىش قازاق تىلىندەگى «حالىقتىڭ كوشى-قونى تۋرالى» زاڭنىڭ قابىلدانعان كەزى. 1998 جىلى امەريكانىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى ەليزابەت دجونس دەموكراتياعا ۇلەس قوسقان دەپۋتات رەتىندە مەنى امەريكا قۇراما شتاتتارىنا شاقىردى. ونداعى ماقسات سول الىپ ەلدىڭ زاڭدارىمەن تانىسۋ, ونداعى اسىراپ العان بالالاردىڭ تاعدىرىنا كوڭىل ءبولۋ ەدى.
سونىمەن, شاعىن قازاقستاندىق دەلەگاتسيانىڭ جەتەكشىسى بولىپ جولعا شىقتىم (توپ قۇرامىندا ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرى شولپان سايپەنا, «جۇما-پياتنيتسا» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى سۆەتلانا سينيتسكايا بار). ۆاشينگتون, نيۋ-يورك, لوس-اندجەلەس, دەترويت, نەاپوليس سياقتى بىرنەشە قالانى ارالادىق.
بەس-التى شتاتتا كەزدەسۋلەرىمنىڭ بارىندە تەك ءوز انا تىلىمدە سويلەدىم. ول ەگەمەندىگىنە ەندى عانا قول جەتكىزگەن جاڭا قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك ءتىلىن ۇعىنسىن, مەنىڭ انا تىلىمە قۇرمەتپەن قاراسىن دەگەن ىزگى نيەت ەدى. مەن قازاق تىلىندە سويلەيمىن. شولپان ونى ورىس تىلىنە اۋدارادى. ال امەريكالىق ءتىلماش ونى اعىلشىن تىلىنە اۋدارادى. جانە كەرىسىنشە, امەريكالىقتار ءسوزىن اۋدارماشى ورىس تىلىنە, ونى شولپان اپايىمىز قازاقشا ءتارجىمالاپ ءجۇردى.
لوس-اندجەلەستەگى مىنا وقيعا ەستەن شىقپايدى. كەزەكتى باسقوسۋدىڭ سوڭىندا ءبىزدىڭ قۇرمەتىمىزگە ءبىر بەدەلدى كومپانيانىڭ پرەزيدەنتى (اتى-ءجونىن ۇمىتتىم, ايەل كىسى) داستارقان جايدى. كەنەت اڭگىمە ۇستىندە:
– ىسقاق مىرزا, ءسىز اعىلشىن ءتىلىن بىلەسىز بە؟ – دەپ سۇرادى.
سول ساتتە ەش كىدىرمەستەن:
– ال ءسىز قازاق ءتىلىن بىلەسىز بە؟ – دەپ قارسى سۇراقتى قويىپ قالدىم. ويتكەنى, اركىمگە ءوز ءتىلى قىمبات ەمەس پە؟! الگى كىسى ساسقالاقتاي باستادى. ويلانىڭقىراپ ءبىراز وتىردى. مۇنداي سۇراقتى كۇتپەگەنى راس ەدى. مەن دە ىشىمنەن ىڭعايسىزدانىپ تۇرمىن. «اعىلشىن ءتىلى مەن قازاق ءتىلىن تەڭ قويعانىم قالاي بولدى؟». الپاۋىت ەلدىڭ جاڭادان ەگەمەندىگىن العان جاس مەملەكەتتىڭ تىلىنە دە قۇرمەتپەن قاراسىن دەگەن وي مازالاپ, مەنى جەڭىپ كەتكەن كەزى ەدى.
ارتىنشا امەريكالىق حانىم:
– قازاق تىلىندە تەك ءبىر اۋىز ءسوز بىلەمىن, – دەپ ورنىنان اسىقپاي تۇردى.
مىنا ءسوزدى ەستىگەن سوڭ مەندەگى مازاسىزدىق ءتىپتى كۇشەيدى.«قازىر الگى كىسى قازاق ءتىلى دەپ ازيانىڭ ءبىر ءتىلىن قويىپ قالا ما ەكەن» دەگەن كۇدىگىم دە بار.
– قازاق تىلىندە تەك ءبىر اۋىز ءسوز بىلەمىن, – دەپ قايتالادى ول. دەمىن ىشكە تارتتى دا: «كۇتە تۇرىڭىز...», «كۇتە تۇرىڭىز...», – دەپ اينا-قاتەسىز تازا قازاق تىلىندە ايتتى. سودان الدىنداعى سۋ تولى ستاقاندى ۇستاپ:
– قازاق حالقى ءۇشىن كوتەرەمىن, – دەدى.
مەنىڭ جان دۇنيەمە ءبىر جاقسىلىق نۇر سەپكەندەي قۋانىشقا كەنەلدىم. سول ءسات ءۇنسىز قالعىم كەلمەي ورنىمنان اتىپ تۇردىم:
– مەن دە اعىلشىنشا ءبىر-اق اۋىز ءسوز بىلەمىن. «سەنك يۋ». مەن دە امەريكالىقتار ءۇشىن كوتەرەمىن, – دەدىم.
ريۋمكامدى سول كىسىمەن سوعىستىردىم.
سوناۋ مۇحيتتىڭ ارعى جاعىنداعى قالادا ۇلكەن بەدەلدى كومپانيانىڭ باسشىسىنىڭ تازا قازاق تىلىندەگى ءبىر اۋىز ءسوزى مەنى قاناتتاندىردى, شىن مانىندە ءسۇيسىندىردى. كوكەيىمدە كەپتەلىپ قالعان سۇراقتارعا مۇمكىندىك بەردىم.
– بۇرىن قازاقستاندا بولىپ پا ەدىڭىز؟
– جوق!
– قازاقستاندا تانىستارىڭىز بار ما؟
– جوق!
– وندا بۇل ءسوزدى قالاي ۇيرەندىڭىز؟
– ءيا, قازاقستاندا بولىپ كورمەپپىن, بىردە سىرتتاي بىلەتىن الماتى دەگەن قالالارىڭىزعا جۇمىس بابىمەن تەلەفون سوعۋىما تۋرا كەلدى. تۇتقانىڭ ار جاعىنان اۆتوماتتى تۇردە قازاق, ورىس, اعىلشىن تىلدەرىندە «كۇتە تۇرىڭىز» دەگەن ءسوزدى ەستىدىم. تەز ارادا الگى ءسوزدى ءبىر كەرەگى بولار دەپ بلوكنوتىما جازىپ الدىم. سودان ەسىمدە ساقتاپ, ءبىر كەرەگىمە جاراتامىن دەگەن ويدا ءجۇردىم. مىنە, سول ءسوزدى ءسىزدىڭ الدىڭىزدا ءبىرىنشى رەت جەتكىزىپ وتىرمىن, – دەدى ول.
ءبىر-بىرىمىزگە دەگەن ىستىق ىقىلاس پەن جىلى جۇزدەسۋ نۇر سىيلاپ, داستارقان ۇستىندە ۇزاق اڭگىمەلەستىك. مۇحيتتىڭ ار جاعىنداعى بوتەن ەلدە ءومىر ءسۇرىپ, قازاقستان جەرىنە ءبىر رەت بولسىن اياق باسپاعان وزگە ۇلت وكىلىنىڭ انا تىلىمدە ايتقان ءبىر اۋىز ءسوزى جانىمدى تەبىرەنتىپ, جۇرەگىمە جىلۋ ۇيالاتتى. ەلگە, تۋعان جەرگە دەگەن شالقار ساعىنىشىمدى ەسەلەدى. بالكىم, انا ءتىلدىڭ, كىندىگىم بايلانعان قاسيەتتى جەردىڭ وزىنە ءجىپسىز بايلاعان قۇدىرەتى وسى بولار, بالكىم!
قازاقى ناستيا
ارمىسىڭ قازاعىمنىڭ باعىنا بىتكەن, بايانتاۋىم مەنىڭ!
...باياناۋىل اتاۋى جونىندە ەل ىشىندە تاراعان اڭىزدار كوپ. قازاقتىڭ ماڭدايىنا بىتكەن عۇلاما عالىمى شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ زەرتتەۋىنە سۇيەنسەك, موڭعول تىلىنەن اۋدارعاندا «بايان» – مولشىلىق, «ولا» – تاۋ دەگەن ماعىنا بىلدىرەدى ەكەن. ياعني, بۇل ىرىس پەن باق دارىعان بەرەكەلى مەكەن, مولشىلىق تاۋى دەگەندى اڭعارتسا كەرەك.
تاۋ بالاسىن تاۋ شىڭدايدى عوي. كوركىنە كوز تويماس وسىناۋ كيەلى جەردىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – قايماعى بۇزىلماعان قازاقيلىعى دەر ەدىم.
بايان جەرىنە بارعان ساپارىمدا سول كەزدەگى اۋدان اكىمى, قاعىلەز جان قوراباي شاكىروۆكە سوققانىم بار. قابىلداۋ بولمەسىنىڭ ەسىگىن اشىپ كىرە بەرە, بۇرىشتا وتىرعان ءوزى سارى, كوزى كوك حاتشى قىزعا ۇيرەنشىكتى ادەتپەن:
– زدراۆستۆۋيتە! – دەپ سالەم بەردىم.
ورنىنان ك ۇلىمسىرەي كوتەرىلگەن قىپشا بەل, سۇيكىمدى قىز:
– سالەمەتسىز بە, اعا؟ – دەپ سىزىلا ءۇن قاتتى.
سول ءسات وسى ءبىر جاۋاپ ماعان الەمدەگى ەڭ ادەمى سوزدەي اسەر قالدىردى. سەبەبى, اۋدان اكىمىنىڭ كىرەبەرىسىنەن قارسى العان قازاقي جىلىلىق جان دۇنيەمدى شۋاققا بولەدى. سوندا مەن كەڭەس داۋىرىنەن بەرى كوپ وڭىرلەردە قالىپتاسىپ قالعان رەسمي ورىسشانىڭ بۇل ەلدە داۋرەن قۇرىپ تۇرماعانىنا كوزىمدى انىق جەتكىزدىم.
قازاقي ادەپتىلىك, قاراپايىمدىلىق ءون بويىنان ەسكەن قىزدىڭ اتى ناستيا ەكەن.
– اعا, قازىر جينالىس بولىپ جاتىر, بەس-ون مينوتتە بىتەدى, شاي ىشە وتىرىڭىز, – دەدى ول تاعى دا.
– راحمەت, اينالايىن! قازاق ءتىلىن قالاي ۇيرەندىڭ؟ – دەپ سۇرادىم.
– اعا! قازاق ەلىندە ءومىر ءسۇرىپ, قازاقشا بىلمەگەنىمىز ۇيات ەمەس پە؟! شىنىمدى ايتسام, مەنىڭ جانىم قازاق بولىپ كەتكەن, – دەپ جاۋاپ قايتاردى حاتشى قىز.
مىنەزى دە جايدارى, اشىق. جاۋابى دا جاراسىمدى. ىڭكار كوڭىلمەن ىزەت بىلدىرگەن ارۋدىڭ جۇزىنەن ەرتەدەگى اسىل انالارىمىزدىڭ بەينەسى ەلەس بەرگەندەي بولدى. ك ۇلىمسىرەگەن كوك كوزدەرىنەن قازاقي تاربيەنىڭ تاعىلىمى مەن ءتالىمى ۇشقىن اتىپ تۇردى.
بۇل جايت باياعى ءماشھۇر ءجۇسىپتىڭ بالاسى جوق ورىس دوسىنا ىشىرتكى بەرىپ, پەرزەنتتى بولعان وقيعاسىن ەسكە ءتۇسىردى. بىرنەشە جىلدان كەيىن ساعىم دالادا قوي جايىپ جۇرگەن ءوزى سارى, كوزى كوك بالادان:
– كىمنىڭ بالاسىسىڭ؟ – دەگەندە:
– ءماشھۇر ءجۇسىپتىڭ بالاسىمىن! – دەپ جاۋاپ قاتادى.
– ونىڭ مۇنداي بالاسى جوق ەدى عوي؟
– ول كىسىنىڭ قۇدايدان سۇراپ العان پەرزەنتتەرىنىڭ ءبىرىمىن! – دەپ ءتۇرى وزگە جاننىڭ تازا قازاقشا سايراي جونەلگەنى ويعا ورالادى.
ايتقانداي-اق, قازاقتىڭ ءتىلىن, ءداستۇرىن مەڭگەرگەن سول ناستيامىز كەيىننەن قازاق جىگىتىنە تۇرمىسقا شىعىپتى.
وسىدان كەيىن بۇل سايىن دالانى قالاي كيەلى دەمەسسىڭ؟! مىنە, باياناۋىلدىڭ ونەگەلى قاسيەتى.
اكىم ىسقاق,
ءبىرىنشى شاقىرىلعان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى,
قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى.
