ەلىمەن ەتەنە ەلباسى. وسى ءسوزدى ۇلكەن دە ايتادى, كىشى دە ايتادى. تۋما حالقىمىزدىڭ عانا ەمەس, بۇكىل قازاقستاندىقتاردىڭ باعىنا تۋعان ۇلى تۇلعا تۋرالى ءىرىلى-ۇساقتى ماقالالاردىڭ, ەستەلىكتەردىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ تۇپكى ويى وسى ءادىل باعا مەن دالمە-ءدال سيپاتتاماعا سايادى.
ەلىمەن ەتەنە ەلباسى. وسى ءسوزدى ۇلكەن دە ايتادى, كىشى دە ايتادى. تۋما حالقىمىزدىڭ عانا ەمەس, بۇكىل قازاقستاندىقتاردىڭ باعىنا تۋعان ۇلى تۇلعا تۋرالى ءىرىلى-ۇساقتى ماقالالاردىڭ, ەستەلىكتەردىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ تۇپكى ويى وسى ءادىل باعا مەن دالمە-ءدال سيپاتتاماعا سايادى.
ادام بالاسىنا دەگەن اقجارما پەيىل نۇر-اعاڭا سوناۋ بالداۋرەن شاقتا, ۇشقوڭىردىڭ باۋرايىندا جۇرگەندە-اق دارىسا كەرەك. ءسوزىن دە, ءانىن دە ءوزى جازعان «ۇشقوڭىر» ءانىن تىڭداعان كوكىرەگى وياۋ, ساناسىندا ساڭىلاۋى بار ءاربىر جان بۇل پايىمداۋىمدى داۋسىز قۋاتتايتىنىنا كامىل سەنىپ وتىرمىن. تۋعان جەرگە, اتامەكەنگە دەگەن پەرزەنتتىك ماحابباتتىڭ اۋەنىنە جۇرەگىڭ تەربەلەدى... وسى ءاندى ەستىگەندە تەبىرەنبەيتىن, ەمىرەنبەيتىن ەر جوق شىعار, ءسىرا؟!
اتا-اناسىنىڭ ءتالىم-تاربيەسى, وسكەن ورتاسىنىڭ يگى ىقپالى ونى بالا جاستان ۇلكەنگە ىزەتپەن, كىشىگە ىلتيپاتپەن قاراۋعا باۋلىعانى انىق. كەيىن اتجالىن تارتىپ ءمىنىپ, ازامات بولىپ قالىپتاسقان, وتىزىندا وردا بۇزىپ, قىرقىندا قامال الىپ, بيلىككە ارالاسقان, ەل تىزگىنىن ءوز قولىنا ۇستاعان كەزدەردە دە « ۇلىق بولساڭ, كىشىك بول» دەگەن اتام قازاقتىڭ امانات ءسوزى جادىنان ءبىر ءسات تە شىقپاسا كەرەك.
سول بابالار وسيەتىن سەرتكە تاققان سەمسەردەي ۇستانعانىنا ءوزىم دە كۋا بولدىم. 1975 جىلدىڭ مامىر ايى بولاتىن. قاراعاندى وبلىستىق راديوسىنىڭ «جاس تۇلەك» باعدارلاماسىنىڭ رەداكتورى بولىپ جۇرگەن كەزىم. ىرگەدەگى تەمىرتاۋعا جول ءتۇستى. يىعىمدا رەپورتەرىم بار, تەلەراديوكوميتەتتىڭ برەزەنت جابۋلى «گاز-53» اۆتوكولىگىنە ءمىنىپ الىپ, تارتىپ كەتتىك. قايران جيىرما بەستى وتكەرىپ جاتقان شاعىم. كۇي تالعامايمىن. جولساپار دەسە ەلەڭدەپ تۇرامىن. ءبىر عانا تۇيتكىل بار – بارعان جەرىمدە قازاقشا سويلەيتىن ادام تابا الماي قينالامىن-اۋ دەگەن ۇرەي.
قوس ءبۇيىرى شىعىڭقى «قاراعاندى وبلىستىق تەلەديدارى مەن راديوسى» دەگەن الاۋ ءتۇستى كۋالىگىمدى كورسەتكەن سوڭ, قاراعاندى مەتاللۋرگيا كومبيناتىنىڭ اۋماعىنا وتتىك. سالىنىپ جاتقان №2 اگلوفابريكانىڭ قۇرىلىس الاڭىنا دا جەتتىك. ۇيرەنشىكتى جۇمىس قوي, قۇرىلىس جەتەكشىلەرىن تاۋىپ الىپ, جۇمىستىڭ بارىسى مەن جاي-جاپسارىن سۇراستىرىپ, ەندى قازاقشا سويلەيتىن ءبىر-ەكى ادامدى رەپورتەرىمە جازىپ الۋعا ويىستىم. نىسپىعا جوق. قالىپتى ىرعاعىمەن ءجۇرىپ جاتقان قۇرىلىستىڭ ءدۇبىرلى دىبىسىن جازىپ الۋمەن شەكتەلدىم.
ءبىزدىڭ قىزمەتتىڭ دە ءوز تالابى بار. قازاقشا داۋىسى جوق حابار ءۇشىن بەرىسى اعا رەداكتوردان, ءارىسى تەلەراديوكوميتەت توراعاسىنان ءسوز ەستيمىز. قازاق ءتىلىنىڭ مۇشكىل حالگە ۇشىراپ, ءوندىرىس ورىندارىندا, مەكەمەلەردە قازاقشا دۇرىستاپ ءسوز سويلەيتىن ادام تابا الماي, ابدىراپ جۇرگەن كەزىمىز. ءتىپتى, ودان سوراقىسى, تاپتىم-اۋ دەپ جارماسقان قانداسىمىزدىڭ جازىپ بەرگەن ءماتىنىمىزدى وقي الماي, اق تەر, كوك تەر بولىپ كەكەشتەنىپ, تۇتىعىپ قينالعانىن كورسەڭىز؟!
«قوي, قالايدا ءبىر قازاقشا داۋىس تابۋ كەرەك!» دەپ كومبينات باسشىلىعىنا بەتتەدىم. ادەتتە, ءبىز پارتيا, كاسىپوداق, كومسومول ۇيىمدارىن جاعالايمىز. الىپ كومبيناتتىڭ عيماراتى دا زاڭعار. دالىزدەرى اتشاپتىرىم, قابىلداۋ بولمەلەرى دە سونشاما كەڭ. بىرىنە كىرسەم, سول جاقتاعى ۇلكەن سارىالا ەسىكتىڭ وكپە تۇسىنداعى «پارتكوم حاتشىسى نازارباەۆ نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى» دەگەن جازۋ كوزىمە وتتاي باسىلدى. ول كەزدە رەسپۋبليكا باسشىلىعىنىڭ باسىم كوپشىلىگى, وبكوم حاتشىسى دا, قالا باسشىسى دا, كومبيناتتىڭ باس ديرەكتورى دا باسقا ۇلت وكىلدەرى. وسى ءبىر ساۋلەلى ءساتتى ىشتەي جاقسىلىققا جورىدىم. «وسىنداي قازاق ازاماتتارىن وسىرسە عوي, شىركىن!», دەپ تولقىدىم.
ەسىك قاعىپ ىشكە ەندىم. ەسىك پەن توردەي ۇلكەن كابينەت. باس يزەپ سالەم بەرىپ, ورتا تۇسىنا جاقىنداعانىمدا, الدىمدا ۇزىننان ۇزاق سارىالا ۇستەل تۇرعانىن اڭعاردىم. پارتكوم حاتشىسى وڭ جاقتاعى توردەن بەرى وزدى. ءيا, وسى ءسات ماڭگى ەسىمدە قالدى. ۇلكەن باسىمەن ۇستەلدى اينالىپ بەرى شىقتى. ورتادان جوعارى بويى بار دەمبەلشەڭ, بيداي ءوڭدى جىگىت. قازىر ويلاپ وتىرسام, سول كەزدە نۇرەكەڭ وتىز بەس جاستا عانا ەكەن عوي. قول بەرىپ سالەمدەسىپ, ماعان ورىندىق نۇسقاپ, ءوزى قارسىما وتىردى. ءوزىمدى تانىستىرىپ, كەلگەن شارۋامدى ايتىپ جاتىرمىن. ءسوزىمدى تىڭداپ بولعان سوڭ, اسىقپاي, ساسپاي, سابىرمەن كەڭەسىن بەردى. «قازاقشا سويلەيتىن ادامدار كەرەك بولسا, كوكسوحيمياعا بار. شىمكەنتتىڭ جىگىتتەرى. ولارعا ءماتىن كەرەك ەمەس. ميكروفونىڭدى توسساڭ بولدى, قاتىرىپ سويلەپ بەرەدى», دەدى. قاسىما كومسومول حاتشىسىن قوسىپ بەردى. اشىق-جارقىن ورىس قىزى ەكەن, تالاي بۇرىلىس-قالتارىستان ءوتىپ, كوكسوحيميا تسەحىنا دا جەتتىك.
ايتسا ايتقانداي, كىلەڭ سايدىڭ تاسىنداي ىرىكتەلگەن ۇزىن بويلى, دەنەلى, بىلەكتى جىگىتتەر. اڭگىمە-دۇكەننىڭ كورىگىن قىزدىرىسىپ جىبەردىك. وزدەرى سونداي ەلگەزەك. قىزدى-قىزدى اڭگىمەنىڭ قىزىعىمەن كوكس پەشىنىڭ ۇستىنە قالاي شىعىپ كەتكەنىمدى دە بىلمەي قالدىم. تابانىمدى شىم-شىم ىستىق قارىپ, ءون بويىمدى بالقىتىپ بارادى. پەشتىڭ ءبىرىنىڭ قاقپاعىن اشىپ كورسەتىپ ەدى, ار جاعىندا قىپ-قىزىل شوق. مەن قاراعاندىعا سونشاما اسەرلەنىپ قايتتىم. بارا سالىپ «جالىندى جۇرەكتەر» دەگەن رەپورتاج جازدىم. حابار رەتىندە وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق راديودان بەرىلدى. ماقالا رەتىندە وبلىستىق «ورتالىق قازاقستان» گازەتىنىڭ قىزىل تاقتاسىنا ءىلىندى. «ءتورتىنشى بيىكتىك» دەگەن اتاۋمەن ليريكالى-رومانتيكالىق نۇسقاسى «لەنينشىل جاس» گازەتىندە جاريالاندى.
كەيىن مەن وسى كەزدەسۋ جانە قاراعاندى مەتتالۋرگيا كومبيناتىنىڭ №4 دومنا پەشىنىڭ قاتارعا قوسىلۋى تۋرالى «ءتورتىنشى بيىكتىك» دەگەن حرونيكالى حامسا جازدىم. ول الدىڭعى جىلدارى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە جاريالانىپ, بىلتىر جارىق كورگەن «ءدۇريا دۇنيە» جىر كىتابىمنىڭ بەتتەرىنەن ورىن الدى.
وسىدان ون التى جىل بۇرىن, 1997 جىلى ۇلىمىز ەكەۋمىز ەلباسىنىڭ «ەلىم مەنىڭ» اتتى جۇرەكجاردى جىرىن تۇڭعىش رەت ورىس تىلىنە اۋدارۋ باقىتىنا يە بولدىق. تارجىمە «ەكسپرەسس ك» گازەتىنىڭ 1997 جىلعى 18 قىركۇيەكتەگى 150-151 نومىرىندە جاريالاندى. اتالمىش باسىلىمنىڭ مەنشىكتى ءتىلشىسى ستانيسلاۆ پەسنەۆ «يا ليرۋ پوسۆياتيل نارودۋ سۆوەمۋ…» (پوەتيچەسكي دەبيۋت نۋرسۋلتانا نازارباەۆا) دەگەن كىرىسپە ماقالاسىندا: «…سەگودنيا «ەكسپرەسس ك» ۆپەرۆىە ۆ رەسپۋبليكە پوزناكوميت چيتاتەلەي س پەرەۆودوم تەكستا پەسني نا رۋسسكي يازىك, كوتورىي پو ناشەي پروسبە سدەلالا پوەتيچەسكايا ديناستيا يز كاراگاندى – سابيت ي اكنيەت بەكسەيتوۆى. پەرەدات ۆسيۋ گلۋبينۋ ي افوريستيچنوست يازىكا وريگينالا – ەتو ترۋدنايا رابوتا. نو دەلالي ەە وتەتس ي سىن دليا ۆاس وت دۋشي, توجە پوراجاياس منوگوستوروننوستي ي تۆورچەسكوي ودارەننوستي اۆتورا», دەپ جازدى.
مەن سانالى ءومىرىمنىڭ قاق جارتىسىن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا ارناعان, قايدا جۇرسەم دە قولىمنان قالامىم تۇسپەگەن قالامگەر رەتىندە دە, ەندى ءبىر قاق جارتىسىن مەملەكەتتىك قىزمەتكە ارناعان, ۇلىقتى باسشىعا ق ۇلىقتى قوسشى كەرەك ەكەنىن بىلەتىن مەملەكەتتىك قىزمەتشى رەتىندە دە ازدى-كوپتى تاجىريبە جيناقتاعان, ءوز پىكىرىمدى ءبىر ادامداي ايتا الاتىن ازاماتپىن دەپ شامالايمىن. ءار دارگەيدەگى ادامدارمەن كوپ ارالاستىم, تالاي اكىم-قارانىڭ الدىنان وتتىك. سوندا ءبىر بايقاعانىم: سولاردىڭ ءبىرازىنىڭ «اكىم بول, حالقىڭا جاقىن بول» دەگەن ومىرشەڭ قاعيدانى ۇمىتىپ كەتەتىندىگى; كەۋدەلەرىنە نان ءپىسىپ, كوزدەرىن شەل باسىپ, كۇنى كەشە امانداسىپ جۇرگەن ادامىن كوپە-كورنەۋ تانىماي, تورەمىن دەپ كەكىرەيىپ, قىزمەتشىلەرىن مەنسىنبەي, قابىلداۋدان ات-تونىن الا قاشىپ, ماسەلەنى شەشە المايتىن دارمەنسىزدىگىن بيۋروكراتتىق بەتپاق بەت-پىشىنىمەن جاسىرامىن دەپ جاڭساق ويلايتىندىعى. ءيا, ونداي جورتاقاي جارماقتاردى مەن اياماي-اق قويايىن, ولاردى قۇداي اياسىن. بىراق سولاردىڭ اراسىنان ءالى دە بولسا وزىنە سىن كوزىمەن قاراپ, تۇزەلەمىن دەگەن ويى بار ەستى ازاماتتار شىعىپ جاتسا, مەن ءوزىمنىڭ كوزىم كورگەن, ءومىر بويى وزىمە ونەگە تۇتقان, ۇلكەنگە ىزەتتى, كىشىگە ءىلتيپاتتى, ەلىمەن ەتەنە, حالقىنا قادىرلى نۇرسۇلتان اعامىزدىڭ نۇرلى جولىن نۇسقار ەدىم. ويتكەنى, ول – ادامگەرشىلىكتىڭ, ازاماتتىقتىڭ, ىزگىلىكتىڭ نۇرلى جولى.
ءسابيت بەكسەيىت,
قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى.
قاراعاندى.
