تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جەتى قازىناسى
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ
تاۋەلسىزدىك كۇنىنە ارنالعان سالتاناتتى جيىندا سويلەگەن ءسوزى
كەشە ەلورداداعى «قازاقستان» ورتالىق كونتسەرت زالىندا 16 جەلتوقسان – تاۋەلسىزدىك كۇنىنە وراي سالتاناتتى جيىن بولىپ ءوتتى. جيىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءسوز سويلەدى.
قىمباتتى وتانداستار!
قۇرمەتتى قازاقستاندىقتار!
بارشا ارمانىمىزدىڭ اسقارى, باقىتىمىزدىڭ باستاۋى بولعان ۇلىق مەرەكە – تاۋەلسىزدىك كۇنى قۇتتى بولسىن!
22 جىل بۇرىن ءبىز ماڭگىلىك ەل بولۋدىڭ بىرەگەي قادامىن جاسادىق. ءدۇيىم دۇنيەگە تاۋەلسىزدىگىمىزدى جاريا ەتتىك.
بۇل – اتا-بابالارىمىزدىڭ ارمانى اقيقاتقا اينالىپ, ازاتتىققا قولىمىز جەتكەن اسا قاسيەتتى كۇن.
بۇل – ۇرپاقتارىمىز ۇلى ەلدىڭ ۇلانى, ازات ەلدىڭ اقيىعى اتانۋىنا جول اشىلعان قاستەرلى كۇن.
بۇل – ءتىلىمىزدى جاڭعىرتىپ, ءدىنىمىزدى قايتارعان, تاريحىمىزدى تۇگەندەپ, تاعدىرىمىزدى تاڭداعان ۇلى كۇن.
تاۋەلسىزدىك – تاۋەكەلى جەتكەندەردىڭ عانا پەشەنەسىنە بۇيىراتىن باقىت. بۇگىن ماڭگىلىك ەلىمىزدىڭ جاڭا عاسىرداعى جاڭعىرۋ جولى – «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى دۇنيەگە كەلگەن كۇن.
تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جەتى قازىناسى
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ
تاۋەلسىزدىك كۇنىنە ارنالعان سالتاناتتى جيىندا سويلەگەن ءسوزى
كەشە ەلورداداعى «قازاقستان» ورتالىق كونتسەرت زالىندا 16 جەلتوقسان – تاۋەلسىزدىك كۇنىنە وراي سالتاناتتى جيىن بولىپ ءوتتى. جيىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءسوز سويلەدى.
قىمباتتى وتانداستار!
قۇرمەتتى قازاقستاندىقتار!
بارشا ارمانىمىزدىڭ اسقارى, باقىتىمىزدىڭ باستاۋى بولعان ۇلىق مەرەكە – تاۋەلسىزدىك كۇنى قۇتتى بولسىن!
22 جىل بۇرىن ءبىز ماڭگىلىك ەل بولۋدىڭ بىرەگەي قادامىن جاسادىق. ءدۇيىم دۇنيەگە تاۋەلسىزدىگىمىزدى جاريا ەتتىك.
بۇل – اتا-بابالارىمىزدىڭ ارمانى اقيقاتقا اينالىپ, ازاتتىققا قولىمىز جەتكەن اسا قاسيەتتى كۇن.
بۇل – ۇرپاقتارىمىز ۇلى ەلدىڭ ۇلانى, ازات ەلدىڭ اقيىعى اتانۋىنا جول اشىلعان قاستەرلى كۇن.
بۇل – ءتىلىمىزدى جاڭعىرتىپ, ءدىنىمىزدى قايتارعان, تاريحىمىزدى تۇگەندەپ, تاعدىرىمىزدى تاڭداعان ۇلى كۇن.
تاۋەلسىزدىك – تاۋەكەلى جەتكەندەردىڭ عانا پەشەنەسىنە بۇيىراتىن باقىت. بۇگىن ماڭگىلىك ەلىمىزدىڭ جاڭا عاسىرداعى جاڭعىرۋ جولى – «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى دۇنيەگە كەلگەن كۇن.
قۇرمەتتى قازاقستاندىقتار!
1991 جىلدىڭ 16 جەلتوقسانىندا الەم ۇلتتارى شوقجۇلدىزىندا جاڭا جۇلدىز – قازاقستان رەسپۋبليكاسى جاندى. وسى كۇنى ءبىز ءوزىمىزدىڭ قازاقستان جولىن باستادىق. ءبىز ۇلى ميسسيانى جۇزەگە اسىردىق – تاۋەلسىزدىكتىڭ كوش باستاۋشىلارى بولدىق. ۋاقىت – زىمىران. تاۋەلسىز قازاقستان دۇنيەگە كەلگەن ساتتەگىنىڭ ءبارى بۇگىن ماڭگىلىككە الىستاپ بارا جاتقان تاريح. سول كەزدەگى ۋاقىت تۋرالى ءبىز قازىرگى ۇلى جەتىستىكتەردى سالىستىرىپ پىكىر ايتامىز. جيىرما ەكى جىل بۇرىن ءبىز تەك ەكونوميكامىزدى كوتەرە الامىز با دەپ ارمانداعان ەدىك. ال وسى جىلى قازاقستان الەمدەگى باسەكەگە اسا قابىلەتتى ەلۋلىكتىڭ قاتارىنا ەندى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ تاڭسارىسىندە ءبىز ەشقانداي دا الەمدىك رەيتينگكە ەنبەيتىنبىز. ءبىزدىڭ حالىقارالىق رەيتينگىمىز ءىس جۇزىندە نولگە تەڭ ەدى. 2006 جىلى مەن دامىعان ەلدەردىڭ «ەلۋلىگىنە» ەنۋ مىندەتىن قويعان كەزدە ەلىمىزدە جانە شەتەلدەردە تالاي ادام بۇل قادامعا كۇدىك-كۇمانمەن قارادى. بىراق اقيقات اقيقات كۇيىندە قالا بەرەدى: ءبىز بۇل مىندەتتى بار-جوعى جەتى جىل ىشىندە شەشتىك!
تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى تاڭى اتقاندا بىزدە ءوزىمىزدىڭ جاس ۆاليۋتامىزدى قولداۋ ءۇشىن ءوز قارجىمىز ءتىپتى اتىمەن جوق بولاتىن. بيىل ءبىز قازاقستان تەڭگەسىنىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ وتتىك. تۇراقتى قارجى جۇيەسى تابىستى جۇمىس ىستەپ تۇر. ەلدىڭ جيىنتىق حالىقارالىق رەزەرۆى ءوسۋ ۇستىندە. جاقىن ارادا ولاردىڭ كولەمى 100 ميلليارد دوللاردان اسىپ, تاريحي رەكوردقا جەتەتىن بولادى.
وسى جىلدار ىشىندە ءبىز ءتيىمدى وڭىرلىك ساياساتتى جولعا قويىپ, بارلىق وبلىستاردىڭ ءوسۋ قارقىنىن تەڭدەستىردىك. وسى جىلى العاش رەت جەرگىلىكتى اكىمدەر سايلاۋى ءوتتى. 7 مىڭنان استام كانديدات قاتىسقان سايلاۋلاردا ءماسليحاتتار ەكى جارىم مىڭعا جۋىق اۋداندىق ماڭىزداعى قالالار, اۋىلدىق وكرۋگتەر, كەنتتەر مەن سەلولار اكىمدەرىن سايلادى. بۇل – ەلىمىزدەگى اكىمدەردىڭ جالپى سانىنىڭ 91%-ى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كۇندەرىندە سول كەزدە شەتى دە شەگى دە جوق بولىپ كورىنگەن اسا اۋىر الەۋمەتتىك پروبلەمالاردى ءبىزدىڭ قاشان جانە قالاي شەشە الاتىنىمىزدى كوپ ادامنىڭ كوزىنە ەلەستەتۋىنىڭ ءوزى قيىن ەدى. بۇگىندە قازاقستاندا حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ساپاسى ارتىپ كەلەدى, ادامداردىڭ تابىستارى دا ونداعان ەسە ءوستى. قاراپايىم تسيفرعا نازار سالايىق. 2000 مەن 2013 جىلدار ارالىعىندا قازاقستاندىقتار بۇكىل الەم بويىنشا شامامەن 61 ميلليون رەت شەتەلدىك ىسكەرلىك جانە تۋريستىك ساپارلارعا شىققان. وسى جىلدار ىشىندە ءبىزدىڭ ەلىمىزگە شامامەن 46 ميلليون شەتەلدىك مەيمان كەلگەن. بۇل, بارىنەن بۇرىن, ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىزدىڭ ارتا تۇسكەن يگىلىگى مەن ءبىزدىڭ وتانىمىزعا جاھاندىق قىزىعۋشىلىقتى كورسەتەدى.
بۇگىندە «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا قازاقستاندىقتار الەمنىڭ 33 ەلىندەگى ۇزدىك جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقيدى. بولاشاقتىقتار قازىردىڭ وزىندە 10 مىڭ ادامنان اسىپ وتىر. ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ (ەىدۇ) دەرەكتەرى بويىنشا, 2012 جىلى 65 مىڭ قازاقستاندىق ءتۇرلى الەمدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردە ءبىلىم الدى. بۇلار – بولاشاقتىقتاردان باسقا وقۋىنىڭ قۇنىن اتا-انالارى تولەگەن ونداعان مىڭ جاس قازاقستاندىقتار. وسىنىڭ بارلىعىنا قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتى مەن ءمۇمكىندىگىنىڭ ارتۋىنىڭ ارقاسىندا قول جەتتى.
الەمدىك ەكونوميكا ءۇشىن داعدارىستى بولعان سوڭعى 4 جىلدا ءبىز مۇعالىمدەردىڭ ورتاشا ايلىق جالاقىسىن 2 ەسەگە جۋىق كوتەردىك. بىزدە 22 جىلدا ناعىز اۆتوموبيلدىك رەۆوليۋتسيا جۇزەگە استى. ەگەر 1992 جىلى جەكە يەلىكتەگى جەڭىل اۆتوموبيلدەر 885 مىڭ بولسا, 2013 جىلى ولاردىڭ سانى 3 ميلليون 600 مىڭدى قۇرادى. بۇل – ءوسىم 4 ەسەدەن استام دەگەن ءسوز.
جيىرما ەكى جىل بۇرىن قازاقستانعا دەموگرافيالىق قۇلدىراۋ بولجانعان ەدى. بىراق بۇل بولجام, باسقا دا كوپتەگەن سۇرقايلىقتار سەكىلدى, اقتالعان جوق. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ءبىزدىڭ ەلدە 6 ميلليون 736 مىڭ ءسابي ومىرگە كەلدى! ءبىزدىڭ دارىگەرلەر دايىنداۋعا جانە, تۇتاستاي العاندا, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا ەرەكشە نازار اۋدارىپ وتىرعانىمىزدىڭ ارقاسىندا تەك بيىلعى جىلدىڭ 9 ايىندا قازاقستاندا جۇرەككە 40 مىڭ ءتۇرلى وپەراتسيالار جاسالدى. ولاردىڭ شامامەن 10 مىڭى اشىق جۇرەككە جاسالدى! وسىنىڭ بارلىعى تەگىن جاسالادى, دەمەك, مەملەكەتتىڭ اقشاسىنا دەگەن ءسوز! بۇنداي جاعداي الەم ەلدەرىندە جوق! وسى جىلداردا «بولاشاق» بويىنشا 560 بىلىكتى دارىگەر دايىندالدى. جانە ولاردىڭ ارقايسىسى ادامداردى ەمدەپ, جاس ماماندارعا اقىل-كەڭەستەرىن ايتادى, تاعىلىمدامادان وتكىزەدى. وسىنىڭ بارلىعى – دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋ, انا مەن بالاعا, قارت ادامدارعا قامقورلىق جاساۋ جونىندەگى جيىرما جىلعى جوسپاردىڭ ناقتى ناتيجەسى. ەڭ باستى ناتيجە – ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ جاسى ءوسىپ, ءولىم ازايۋدا, ەل حالقىنىڭ سانى ارتۋدا. بۇل – ءبىز ماقتانا الاتىن نەگىزگى جانە باستى كورسەتكىش.
جيىرما ەكى جىل بۇرىن ءبىز دامۋدىڭ دۇرىس ۆەكتورىن تاڭدادىق. ۇلى ەل جوبامىزدى ءبىز «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىندا نەگىزدەدىك جانە ونى مەرزىمىنەن بۇرىن, ءبىر جارىم ونجىلدىقتا جۇزەگە اسىردىق. تاۋەلسىزدىك بىزگە بولاشاققا باتىل قاراۋعا, الداعى پەرسپەكتيۆالاردى ايقىن كورۋگە مۇمكىندىك بەردى. وسى ۇلى سىيدى ءبىز قازىر «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ تاريحي مىندەتتەرىن شەشە وتىرىپ, تولىعىمەن پايدالانۋدامىز. 37 جىلدان سوڭ اياق باساتىن 2050 جىلعى پەرسپەكتيۆا قازىر الىس سياقتى كورىنەدى, بىراق بۇل – قىسقا عانا ۋاقىت ارالىعى. ءبىز كوپتەگەن قيىندىقتاردى ەڭسەرە بىلدىك جانە ۋاقىت اركەز ءبىزدىڭ وداقتاسىمىز بولدى. ارقاشان وسىلاي بولاتىنىنا سەنىمدىمىن.
قىمباتتى وتانداستار!
حالقىمىز ءۇشىن قاشاندا جەتى سانىنىڭ ورنى بولەك. جەتى ىرىس, جەتى قابات كوك, جەتى قازىنا: ايتا بەرسەك جەتى سانىنا بايلانىستى قاسيەتتى ۇعىمدار وتە كوپ. ەلىمىزدىڭ جاڭا عاسىرداعى باستى باعدارى – «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى دا جەتى باسىمدىقتان تۇرادى. تاۋەلسىزدىكتىڭ تارتۋى رەتىندە حالقىمىز قۇن جەتپەس جەتى قازىناعا يە بولدى.
ءبىرىنشى قازىنامىز: التاي مەن اتىراۋدىڭ, ارقا مەن الاتاۋدىڭ اراسىن ەن جايلاپ, ەركىن كوسىلگەن ماڭگىلىك ەلىمىز. ءبىز شەكارامىزدى شەگەندەپ, ىرگەمىزدى بەكىتتىك, كورشىمەن تاتۋ, الىسپەن سىيلاس, ءىسى ىلگەرى باسقان جاسامپاز ەل بولدىق. ءبىزدىڭ مۇراتىمىز – ماڭگىلىك ەلىمىزدىڭ اسقاق بولمىسىن ايالاپ, 21-ءشى عاسىردىڭ تورىنە وزدىرۋ.
باستى يگىلىگىمىز – ءبىزدىڭ قاسيەتتى دە لايىقتى ەلىمىز – ماڭگىلىك ەل. ون ءتورت مىڭ كيلومەتردەن استام تالاس تۋدىرمايتىن شەكارامىز ءبىزدىڭ وتانىمىزدى ءبىرتۇتاس مونوليتكە شەگەندەدى. شەكارامىز بارلىق شەكتەس ەلدەرمەن ىزگى كورشىلەستىكتىڭ شەبىنە اينالدى.
ەكىنشى قازىنامىز: ەل بىرلىگى. ءبىز تۋعان ەلىمىزدى بەيبىتشىلىكتىڭ بەسىگىنە اينالدىرا بىلدىك. تىنىشتىق ارقىلى تۇراقتىلىق, تاتۋلىق ارقىلى تۇتاستىق تورىمىزگە وزدى. بارشا ەتنوستار ەل يەسى – قازاق ۇلتىنىڭ ماڭىنا ۇيىستى. تەگى بولەك بولعانمەن تىلەگى ءبىر, قانى بولەك بولعانمەن جانى ءبىر تۇتاس حالىق قۇرالدى. بىرلىك, بەرەكە – ءبىزدىڭ باعا جەتپەس بايلىعىمىز, قۇن جەتپەس قازىنامىز. تۇعىرىمىز – تىنىشتىق, تىرەگىمىز – تۇراقتىلىق, تىلەگىمىز – تاتۋلىق بولسا ەلىمىز تاريح تورىنەن تابىلادى.
تاۋەلسىزدىك حالىقتى اسسامبلەيانىڭ – بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى ساقتاۋشىنىڭ ءبىرتۇتاس شاڭىراعىنىڭ استىندا تۇتاستىرا ءتۇستى. ءبىزدىڭ رۋحاني بىرلىگىمىز – زايىرلى مەملەكەت پەن قوعامنىڭ باستى ىرگەتاسى.
ءۇشىنشى قازىنامىز: تاۋەلسىزدىكپەن بىرگە تۇلەگەن ءتول مادەنيەتىمىز بەن تۋعان ءتىلىمىز.
ازاتتىقپەن بىرگە ۇلتتىق رۋحىمىز اسقاقتادى, مادەنيەتىمىز ماڭگىلىك قۇندىلىققا اينالدى. اتا ءدىنىمىز ورالىپ, انا ءتىلىمىز تۇعىرىنا قوندى. قازاق ءتىلى ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى عانا ەمەس, تۇركى الەمىنىڭ جەتەكشى تىلدەرىنىڭ بىرىنە اينالىپ كەلەدى. ايماقتارعا ساپارلارىمنىڭ بىرىندە اسسامبلەيانىڭ قازاقشا ەركىن سويلەيتىن ءبىر وكىلى: «مەن مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋمەن بىرگە, 25-تەن استام تۇركىتىلدەس حالىقتىڭ مادەنيەتىنە ەسىك اشتىم», دەگەن ەدى.
قازىر قازاق ءتىلى كورشى ەلدەردەن وزگە ازەربايجان مەن ارمەنيا, بەلارۋس, پولشا, ماجارستان, وڭتۇستىك كورەيا, گەرمانيا, ۇلىبريتانيا, اقش مەملەكەتتەرىنىڭ بەلدى وقۋ ورىندارىندا وقىتىلادى. بۇل مەملەكەتتەردىڭ قاتارى جىل وتكەن سايىن تولىعۋدا. ايگىلى كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتىندە قازاق ءتىلى, تاريحى مەن مادەنيەتى تۋرالى ارنايى ءپان بار. وسىنىڭ بارلىعى قازاق ءتىلىن ءوزىمىزدىڭ قۇرمەتتەي باستاعانىمىزدى جانە وعان قاجەتتىلىك كۇن ساناپ ارتا تۇسكەنىن كورسەتەدى. مەملەكەتتىڭ ساياساتى قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن نىعايتىپ, ونىڭ قولدانۋ اياسىن كەڭەيتۋدە. ول وتاندىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ, مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ, ينتەرنەتتىڭ, عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ تىلىنە اينالدى. وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەردىڭ باسىم كوپشىلىگى قازاق تىلىندە ءبىلىم الۋدا. قازىر بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ 70 %-ى مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرگەن.
تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسىندا ۇلتتىق مادەنيەتىمىز قايتا جاڭعىردى. «مادەني مۇرا» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرىپ, كەتكەنىمىزدى كەلتىردىك, كەمتىگىمىزدى تولتىردىق. كومبەلەرىمىزدى ارشىپ, تاريحىمىزدى تۇگەندەدىك. قازاقتىڭ اسقاق ونەرى مەن باي مادەني مۇراسى الەم حالقىنىڭ رۋحاني بايلىعىنا قوسىلدى.
ءتورتىنشى قازىنامىز: يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق ەكونوميكا. يندۋستريالىق باعدارلاما – ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزدىڭ بولاشاعى.
بۇگىندە ءبىزدىڭ جەرىمىزدىڭ بايلىعى بۇكىل حالىقتىڭ يگىلىگىندە جانە سوعان قىزمەت ەتەدى, حالىقتىق ءال-اۋقاتىنىڭ تۇراقتى ارتۋىنا جاعداي تۋعىزادى. حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ باعالاۋى بويىنشا, وسى جىلى قازاقستان مينەرالدىق رەسۋرستاردى باسقارۋ جونىندەگى الەمدىك رەيتينگتە 19-شى ورىن الدى. ءبىز جاھاندىق داعدارىستاردىڭ تاعىلىمىن جاقسى مەڭگەردىك. ءححى عاسىردا بارلىق تابىستى ۇلتتاردىڭ جولىن يندۋستريالىق الەۋەت پەن يننوۆاتسيالار ايقىندايدى. سوندىقتان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ جوعارى ءناتيجەسى – تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق بەكەمدىگىنىڭ باستى ماسەلەسى. يندۋستريالاندىرۋدىڭ العاشقى «بەسجىلدىعىن» جۇزەگە اسىرا وتىرىپ, ءبىز 200 مىڭنان استام جۇمىس ورنى قۇرىلعان 700 مۇلدەم جاڭا كاسىپورىن سالدىق. وعان ءبىز 2 تريلليون 100 ميلليارد تەڭگە جۇمسادىق, بىراق بۇل كاسىپورىندار تەك بيىلعى جىلدىڭ وزىندە 2 تريلليون 300 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىردى. وسىلايشا, سالىنعان قارجى قازىردىڭ وزىندە ءوزىن ءوزى اقتاپ جاتىر.
بەسىنشى قازىنامىز: ۇلتتىق بايلىعىمىزدىڭ, ءال-اۋقاتىمىز بەن الەۋەتىمىزدىڭ ءتۇپ نەگىزى – جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامى.
قازاقستان مەن قازاقستاندىقتاردىڭ قولىنداعى قازىرگى بارشا قازىناعا ءبىز تەر توگە ەڭبەك ەتۋدىڭ ارقاسىندا جەتتىك. ەڭبەك ءار ادامدى مەيىربان, ال ەلدى ۇلى ەتەدى. جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامى – تاۋەلسىزدىكتى نىعايتۋ جولىنداعى كۇردەلى جۇمىس بارىسىندا تۋعان ءبىزدىڭ قازاقستاندىق يدەيامىز.
التىنشى قازىنامىز: ەلىمىزدىڭ جۇرەگى, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ بويتۇمارى, اسەم قالامىز – استانا.
بۇگىندە استانا – مەملەكەت قۋاتىنىڭ ارحيتەكتۋراداعى بەينەسى. ونىڭ جاڭا ورامدارىندا, الاڭدارىندا, ساياباقتارى مەن ساۋلەتكەرلىك ءىنجۋ-مارجاندارىندا ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ۇلى تاريحى ايناداعىداي كورىنەدى. سوندىقتان استاناعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك – ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ ءبىزدىڭ ورتاق وتانىمىز – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا پەرزەنتتىك سەزىمى. بۇل جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزمنىڭ التىن ارقاۋى.
جەتىنشى قازىنامىز: قازاق ەلىنىڭ ابىرويىن اسقاقتاتىپ, بۇكىل الەمدى مويىنداتقان جاھاندىق جاۋاپكەرشىلىگى مەن بارشا ادامزاتتىق باستامالارى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ ءبىزدىڭ ەلىمىز ءوزىن الەمگە جاۋاپكەرشىلىككە بەرىك ەگەمەن دەرجاۆا رەتىندە تانىتتى. الەمدىك قوعامداستىق ءبىزدىڭ جاھاندىق يادرولىق قاۋىپسىزدىكتى, مادەنيەتتەر مەن دىندەردىڭ ۇنقاتىسۋىن نىعايتۋ تۋرالى باستامالارىمىزدى جوعارى باعالايدى. ۇستىمىزدەگى جىلى قازاقستان يراننىڭ يادرولىق باعدارلاماسىنا قاتىستى كەلىسسوزدەر ۇدەرىسىندەگى سەرپىندىلىككە قول جەتكىزۋگە ءوزىنىڭ ۇلەسىن قوستى. الماتىدا وتكەن كوپجاقتى كەلىسسوزدەردىڭ ەكى راۋندى كوپ جاعدايدا سەنىمسىزدىكتىڭ سەڭىن بۇزسا, ول جەنەۆاداعى ۋاعدالاستىقتارعا الىپ كەلدى. استانا ەكسپو-2017 بۇكىلالەمدىك كورمەسىن وتكىزۋگە دايىندىق جۇرگىزۋدە. وسىنىڭ بارلىعى ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ باعا جەتكىزگىسىز تابىسى, ونىڭ ناقتى جەمىستەرى مەن پەرسپەكتيۆالارى.
جىلعا بەرگىسىز كۇندەر, عاسىرعا بەرگىسىز جىلدار بولادى. ءبىز ءۇشىن وتكەن 22 جىل ءدال وسىنداي كەزەڭ. ءبىز ۇيرەنەتىن ۇلتتان ۇيرەتەتىن ۇلتقا, جىعۋعا ەمەس, جىعىلماۋعا ۇمتىلاتىن ەلگە اينالدىق. ەرتەڭگى ۇرپاق بىزگە بۇگىنگى ىسىمىزگە قاراپ باعا بەرەدى. وسى جەتى قازىنامىزدى دارىپتەپ, دامىتا بىلسەك, ۇرپاق الدىندا ءجۇزىمىز جارقىن, مەرەيىمىز ۇستەم بولادى.
ءبىز «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ ۇلى ماقساتتارىنا ۇمتىلدىق. الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 مەملەكەتىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋعا قادام باستىق. وعان ءبىزدى اداستىرماي اپاراتىن جالعىز جارىق جۇلدىزىمىز – تەمىرقازىعىمىز بار. ول – تاۋبە دەگىزەتىن, ءتاۋ ەتەتىن ءبىزدىڭ ۇلى تاۋەلسىزدىگىمىز. تاۋەلسىزدىك – جاسامپاز حالقىمىزعا سارقىلماس قۋات بەرەتىن, كوزىنە نۇر, كوڭىلىنە شۋاق قۇياتىن كاۋسار بۇلاعىمىز. ءبىز كەمەڭگەرلىگى مەن كورەگەندىگى, بىرلىگى مەن بىرەگەي ماقساتكەرلىگى قاتار ورىلگەن ماڭگىلىك ەلىمىزدى ماقتان تۇتامىز. تاۋەلسىزدىكتىڭ تۋىن تىگۋ باقىتى مەن ونى باياندى ەتىپ, نىعايتۋ مىندەتى ءبىزدىڭ ماڭدايىمىزعا جازىلدى.
ءبىز ماڭگىلىك ەلدىڭ ىرگەتاسىن قالادىق. ماڭگىلىك ەلدىڭ جۇرەگىنە اينالعان ماڭگىلىك استانامىزدى تۇرعىزدىق. ماڭگىلىك مىزعىماس ەكونوميكا قالىپتاستىرىپ, ماڭگىلىك ءوشپەس جىلناما جازدىق. ماڭگىلىك بولاشاققا جول سالدىق. وسىنىڭ بارلىعى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تارتۋى, ازاتتىعىمىزدىڭ اسىل قازىناسى.
تاۋەلسىزدىگىمىز تۇعىرلى, ەلدىگىمىز عۇمىرلى بولسىن!
ماڭگىلىك ەلىمىزدىڭ كەلبەتى ءساندى, ەڭبەگى ءماندى بولسىن!
كۇللى حالقىمىزعا بەرەكەلى بىرلىك پەن باياندى تىرلىك تىلەيمىن!
* قاتىسۋشىلار لەبىزى
بۇل – اسا جوعارى مىندەت
قاسىم-جومارت توقاەۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى:
– ەلباسى بۇگىنگى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق مەرەكەسى – تاۋەلسىزدىك كۇنىنە ارنالعان سالتاناتتى جيىندا وتە مازمۇندى ءارى جاسامپازدىققا تولى ءسوز سويلەدى. ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ – ەل تاۋەلسىزدىگىن جاريالادى جانە الەمگە قازاقستان مەملەكەتىن قۇرۋشى رەتىندە مويىندالدى. ونىڭ قاجىماس كۇش-جىگەرى مەن بيىك ستراتەگيالىق ماقساتىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان بۇۇ جانە باسقا دا حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ مۇشەسى, حالىقارالىق قۇقىق سۋبەكتىسى عانا ەمەس, پروگرەسكە جانە جاڭعىرۋدىڭ ايقىن جولىنا تۇسكەن تابىستى مەملەكەت رەتىندە قۇرمەتكە يە بولدى.
مەملەكەت باسشىسى ءبىزدىڭ الدىمىزعا الەمدەگى ەڭ دامىعان 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا ەنۋ جونىندەگى بيىك, بىراق قولىمىزدان كەلەتىن مىندەت قويىپ وتىر. پرەزيدەنتتىڭ ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگياسىنا سايكەس, ءبىزدىڭ ەلىمىز بارلىق باعىتتاردا – ەكونوميكا, الەۋمەتتىك نەمەسە مادەنيەت, عىلىم جانە سپورت سالالارىندا دامي بەرەتىن بولادى.
بۇل ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ بۇكىل ينتەللەكتۋالدىق رەسۋرستارىن پايدالانۋ قاجەت, كوپ جۇمىستار اتقارىلۋى ءتيىس. سوندىقتان, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى وسكەلەڭ ۇرپاققا سەنىم ارتىپ, مىڭداعان جاستىڭ قازاقستاندا الەمدىك دەڭگەيدە ءبىلىم الۋىنا جاعداي تۋعىزدى جانە شەتەلدەردىڭ ەڭ ۇزدىك وقۋ ورىندارىنا جىبەردى. ءتىپتى, جاھاندىق داعدارىستاردىڭ ەڭ كۇردەلى كەزەڭدەرىندە دە ءبىلىم سالاسىنا ءبىرىنشى كەزەكتە نازار اۋدارىلدى, ءدال وسى سالاعا اۋقىمدى ينۆەستيتسيا سالىندى.
تاۋەلسىزدىك كۇنى – ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ەڭ باستى مەرەكەسى. ىنتىماعى جاراسقان قازاقستاندىقتار, ۇلتتىق سيپاتىنا قاراماستان, ءوز ەلىن دامىعان ەلدەردىڭ الدىڭعى ساپىنان كورگىسى كەلەدى جانە ورتاق وتانىمىزدى قوعامدىق ءومىردىڭ ءار سالاسىنداعى جاڭا بيىكتەرگە باستاپ كەلە جاتقان ەلباسىنا زور سەنىم ارتادى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ سالتاناتتى جيىنداعى ەل جۇرەگىنەن شىققان ءسوزى – ءبىزدىڭ ەلدىڭ باسشىلىعىندا الەمدىك قوعامداستىقتا بەدەلى جوعارى, دانا جانە كورەگەن مەملەكەت قايراتكەرى تۇرعانىن تاعى دا دالەلدەدى.
ساعيلا ەسەنجولوۆا,
سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى:
– ەسىمە توقسانىنشى جىلداردىڭ ورتا شەنى تۇسەدى. سول جىلدارى جۇمىسشىلار ايلىقتارىنا, زەينەتكەرلەر زەينەتاقىلارىنا قولدارى جەتپەي, اۋىرتپالىق كورگەنىن ۇمىتپايدى. قازىر ونىڭ بارلىعى كەلمەسكە كەتتى دەپ نىق سەنىممەن ايتا الامىز. تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسىندا ەلىمىز جان-جاقتى دامىپ, ءوسىپ-وركەندەدى. ەلباسىمىزدىڭ سالماقتى ساياساتىنىڭ ناتيجەسىندە سوناۋ جىلدارداعى توقتاپ قالعان ءوندىرىس ورىندارى قايتا جۇمىس ىستەدى. جاڭادان ىسكە قوسىلعان كاسىپورىندار قانشاما!
مەملەكەت باسشىسى وسى سالتاناتتى جيىندا سويلەگەن سوزىندە «الدىمەن – ەكونوميكا» دەگەن ءوزىنىڭ ۇستانىمىن تاعى ءبىر ەسىمىزگە سالىپ ءوتتى. ەگەر ەلىمىز ساياساتتى ءبىرىنشى كەزەككە قويىپ, ەكونوميكانى كەيىنگە قالدىرسا, بۇگىندە نە بولاتىنىمىزدى ايتۋدىڭ ءوزى قورقىنىشتى. وعان مىسالدى الىستان ىزدەمەي-اق, جاقىن كورشىلەرىمىزدى الساق تا جەتكىلىكتى. شۇكىر, ايماقتارداعى ەلدى مەكەندەردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى جاقسارىپ كەلەدى. ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى مەن بالاباقشالار كوپتەپ پايدالانۋعا بەرىلۋدە. جاستارىمىز الەمنىڭ ىرگەلى جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الىپ جاتىر. اسەم استانا بوي كوتەردى. باسقا دا تولايىم تابىستار مەن جەتىستىكتەرىمىز بارشىلىق. مىنە, بۇلار تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسى دەپ بىلەمىز.
توقتاسىن مەندەباەۆ,
ق.ي.ساتباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى:
– ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك العانىنا 22 جىل بولدى. وسى جىلدار ارالىعىندا ەگەمەن ەلىمىز كەزدەسكەن قيىنشىلىقتاردىڭ بارلىعىن جەڭە وتىرىپ, ادامزات بالاسى قىزىعاتىن تاماشا جەڭىستەرگە قول جەتكىزدى. ەكى ونجىلدىقتىڭ ىشىندە وسىنداي بيىكتەردى باعىندىرعان مەملەكەت الەمدە وتە سيرەك كەزدەسەدى, ءتىپتى كەزدەسپەيدى دەسەم, قاتەلەسە قويماسپىن. مۇنىڭ بارلىعى تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اۋەل باستان دۇرىس ساياسات ۇستانىپ, حالقىمىزدى سارا جولمەن باستاي بىلگەندىگىنىڭ ارقاسى ەكەندىگى داۋسىز. سونىڭ ناتيجەسىن بارشا قازاقستاندىقتار كورىپ كەلەدى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى كوپتەگەن قيىندىقتار بولعانىن مىنا بىزدەر, اقساقالدار جاقسى بىلەمىز. بۇگىندە ەلىمىزدى الەم جۇرتشىلىعى تانىدى, تانىپ قانا قويماي, مويىندادى دا. مىنە, بۇل الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق رەفورمالاردىڭ ءساتتى جۇرگىزىلگەنىن ءارى ءساتتى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى. ونىڭ باسى-قاسىندا ەلباسىمىز تۇردى. تاۋەلسىزدىكتىڭ ەڭ قاسيەتتى ۇعىم ەكەنىن, ونى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, ەرەكشە باعالاۋ, قاستەرلەۋ قاجەتتىگىن بولاشاق ۇرپاق جادىنان شىعارماسا ەكەن دەيمىن. تاۋەلسىزدىگىمىز باياندى بولعاي.
سادۋاقاس ەسىمباي,
زەينەتكەر:
– وسى جىلدار ىشىندە ەل تاۋەلسىزدىگىن نىعايتىپ, قازاقستاندى الەم ەلدەرىنە تانىتۋ ءۇشىن ۇشان-تەڭىز جۇمىستار اتقارىلدى. سونىڭ ناتيجەسىن بۇگىندە بۇكىل قازاقستاندىقتار كورىپ تە, سەزىنىپ تە وتىر. بۇرىن قانداي ەدىك, قازىر قاندايمىز؟! ون ءتورت مىڭ شاقىرىمنان اساتىن مەملەكەتتىك شەكارامىز شەگەندەلدى. ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىمىز ورنىقتى. ەتنوسارالىق ىنتىماق, كونفەسسياارالىق كەلىسىم – باستى بايلىعىمىز.
ەلباسىمىز سالتاناتتى جيىنداعى سوزىندە «ءبىز ۇيرەنەتىن ەلدەن ۇيرەتەتىن ەلگە اينالدىق» دەپ اتاپ وتكەندەي, شىنىندا دا, بۇگىندە قازاقستاننان, قازاقستاننىڭ تاجىريبەسىنەن, دالىرەك ايتقاندا, پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ساليقالى ساياساتىنان ۇيرەنەتىن مەملەكەتتەر كوبەيە تۇسۋدە. ون ءبىر جىل بويى وتپەگەن ەقىۇ ءسامميتىنىڭ استانادا ءوتۋى, ءبىر-بىرىنە قىرىن قاراپ كەلگەن دىندەر جەتەكشىلەرىن ءبىر ۇستەل باسىنا جيناپ, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزدەرىنىڭ ۇيىمداستىرىلۋى, باسقا دا ءىرى حالىقارالىق جيىنداردىڭ قازاقستاندا ءوتۋى, بىرىنشىدەن, تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسى, ەكىنشى جاعىنان, ەلباسىمىزدىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بەدەلىنىڭ ناتيجەسى.
نۇرتىلەۋ يمانعالي ۇلى,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى:
– ءبىز الدىمەن 22 جىل بولعان تاۋەلسىزدىككە تاۋەلدى ەكەنىمىزدى ايتۋىمىز كەرەك دەپ ويلايمىن. ويتكەنى, بىزدەر ەركىندىكتىڭ, بوستاندىقتىڭ نە ەكەنىن ايتىپ-ايتىپ بولدىق. ەندى سونى, اسىرەسە, جاستار تۇعىرلى, ماڭگىلىك ەتۋگە ايانباي قىزمەت جاساۋى قاجەت. بارلىعىمىز سول جولدا قىزمەت ەتە بىلسەك, ول تۋعان ەلىڭە, حالقىڭا, وتانىڭا جاساعان قىزمەت بولىپ تابىلادى.
ەلىمىزدە تاۋەلسىزدىككە تاۋەلدى ازاماتتار قاتارى كوبەيگەن سايىن الدىمىزعا قويعان ماقسات-مۇراتتارعا جەتۋدىڭ جولى دا جاقىنداي بەرمەك. مۇنداي دۇرىس جولمەن پرەزيدەنتىمىزدىڭ باسشىلىق جاساپ, باستاۋىمەن ءجۇرىپ كەلەمىز. مىسال رەتىندە ەلباسىنىڭ ۇزاق مەرزىمگە ارنالعان «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن ايتۋعا بولادى. قىسقاسى, تاۋەلسىزدىكتى, ەگەمەندىكتى باعالاي بىلەيىك.
ەرلان يسابەكوۆ,
ەسەپ كوميتەتىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى:
– تاۋەلسىزدىك كۇنى ەلىمىزدىڭ ەڭ باستى مەرەكەسى بولىپ تابىلادى. 22 جىل, بىلاي قاراساڭ, ونشا كوپ ۋاقىت ەمەس. سولاي بولا تۇرسا دا, ەلىمىز وسى جىلدارى ادام تاڭدانارلىق ناتيجەلەرگە جەتتى.
وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن جاريالادى. ەل حالقىنىڭ الدىنا جاڭا مىندەتتەر قويدى. ونى جۇزەگە اسىرۋ وڭاي شارۋا ەمەس. ول كوپ كۇش-جىگەردى, ۇيىمشىلدىقتى قاجەت ەتەدى.
پرەزيدەنتىمىز وسىنداي جيىنداردا ەل بولاشاعى جاستاردا ەكەندىگىن ۇنەمى ايتىپ ءجۇر. ويتكەنى, كەلەشەكتە تاۋەلسىزدىكتى سولار باياندى ەتۋى ءتيىس. مىنە, بۇگىن سالتاناتتى جيىن ءوتىپ وتىر. تاۋەلسىزدىك بولماسا, وسىنداي جيىن وتەر مە ەدى؟ سارىارقا توسىنە استانا قالاسى سالىنار ما ەدى؟ ارينە, جوق. وسىنىڭ بارلىعى – تاۋەلسىزدىكتىڭ جەمىسى.
جازىپ العان
ءاليسۇلتان قۇلانباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ەرلان وماروۆ.
ەلدىڭ ورتاق كونتسەرتى
ەل ومىرىندەگى بەلەستى مەرەكەلەرگە ارنالاتىن سالتاناتتى ءماجىلىستىڭ سوڭىنان بەرىلەتىن ونەر شەبەرلەرىنىڭ كونتسەرتى جايىندا ادەتتە سونداي كونتسەرت وتكەنى جونىندەگى بىرەر سويلەممەن تۇيىندەي سالاتىنىمىز بولۋشى ەدى. بۇل جولى ولاي ەتپەيىن دەپ وتىرمىز. ونىمىزدىڭ سوقتالداي سەبەبى بار. «ۇكىمەتتىك كونتسەرت» دەپ اتالاتىن ءىس-شارالاردىڭ باعدارلاماسى اكادەميالىق قاساڭ قالىپقا قۇرىلاتىن, ايگىلى الىبەك دىنىشەۆتىڭ تاماشا داۋىسىمەن وسىدان وتىز جىل بۇرىنعىداي ايگىلى «اقباقايدى» تاعى دا تامىلجىتا ايتىپ بەرەتىنى سياقتى, بەلگىلى شەبەرلەردىڭ كورە-كورە كوز ۇيرەنگەن, تىڭداي-تىڭداي قۇلاقتىڭ قۇرىشى قانعان بەلگىلى اندەرىنەن تۇراتىن كەزدەرى از ەمەس ەدى. بۇل جولى ولاي بولمادى.
«قازاقستان» زالىنداعى كەشەگى كونتسەرت شىن مانىندە بۇكىل ەل ونەر شەبەرلەرىنىڭ ورتاق كونتسەرتىنە اينالدى. مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى مەملەكەتتىڭ اكۋستيكاسى كەرەمەت ساحناسىن بارلىق وبلىستارداعى مادەنيەت باسقارمالارىنىڭ يگىلىگىنە ۇسىندى, وسى شەشىم ارقىلى تاۋەلسىزدىكتىڭ وڭىرلەردەگى ونەردى قانشالىقتى وركەندەتكەنىن كورسەتىپ بەردى.
الدىمەن ساحنا تورىنە اتىراۋ وبلىستىق دينا نۇرپەيىسوۆا اتىنداعى حالىق اسپاپتارى وركەسترى كوتەرىلدى. ءوزى دە ونەرگە جاقىن ازامات – باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆ باسقاراتىن وبلىستىڭ مادەنيەت قايراتكەرلەرى بيىلعى مامىر ايىندا اتىراۋدا مىڭ ادامدىق وركەسترمەن كۇي ورىنداتىپ, بار قازاقتى قايران قالدىرعان. ودان كەيىن كەزەك باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى داۋلەتكەرەي اتىنداعى حالىق اسپاپتارى وركەسترىنە ءتيدى. «قازاقستان» ساحناسىنىڭ تورىنەن اقتوبە, ماڭعىستاۋ وبلىستىق فيلارمونيالارىنىڭ وركەسترلەرى دە جارقىراي كورىندى. ولاردىڭ بىرىنەن كەيىن ءبىرىن توگىلدىرگەن قۇرمانعازى, داۋلەتكەرەي كۇيلەرىنىڭ, احمەت جۇبانوۆ, نۇرعيسا تىلەنديەۆ, كەنجەبەك كۇمىسبەكوۆ شىعارمالارىنىڭ ۇستىنە بارلىق وبلىستاردىڭ انشىلەرى وركەسترلەر سۇيەمەلدەۋىمەن نەبىر ادەمى اۋەندەردى اۋەلەتە شىرقادى, ءبارى دە كاسىبي تۇرعىدان بيىك دەڭگەي تانىتتى. سوندىقتان دا كەشەگى مەرەكەلىك كونتسەرتتى ونى ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ناعىز كرەاتيۆتى ىزدەنىسىنىڭ جەمىسى, بۇكىل ەل شەبەرلەرىنىڭ بىرلەسە ونەر كورسەتۋى, استانا تورىندە ەسەپ بەرۋى, تاۋەلسىزدىكتىڭ كەزەكتى جىلدىعىنا تاماشا تارتۋى دەيمىز. ايتقانداي, سالتاناتتى ءماجىلىس پەن كونتسەرتتىڭ اراسىندا جۇرتشىلىق نازارىنا ۇسىنىلعان «ەۋرازيا جۇلدىزى» اتتى دەرەكتى ءفيلمدى دە «حابار» اگەنتتىگىنىڭ شىعارماشىلىق تابىسى دەۋگە ابدەن بولادى.
«ەگەمەن-اقپارات».
س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.
