كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
قازىرگى كۇندە الەمنىڭ دامىعان مەملەكەتتەرىندە «تسيفرلى ەكونوميكا» تەرمينى ءجيى قولدانىلادى. بۇل ۇعىم ىلگەرىلەۋدىڭ كۇرەتامىرى سانالاتىن ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سالالارىن تسيفرلى ترانسفورماتسيالاۋعا نەگىزدەلگەن جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ دامۋىنا بايلانىستى پايدا بولدى. ساراپشىلاردىڭ پايىمداۋىنشا, 2035 جىلعا قاراي جاپونيادا قىزمەت كورسەتۋ مەن جۇمىس ۇدەرىسىنىڭ جارتىسىنان استامى اۆتوماتتاندىرىلاتىن بولسا, اقش-تا روبوتتار بارلىق جۇمىستىڭ 47 پايىزعا جۋىعىن ورىنداماق. اسىرەسە جاڭا تەحنولوگيالار بولشەك ساۋدا, قوناقۇي بيزنەسى, اۋىل شارۋاشىلىعى, كولىك جانە تاۋ-كەن سالالارىنا كەڭىنەن ەنگىزىلمەك.
حالىقارالىق مەنەدجمەنتتى دامىتۋ ينستيتۋتىمەن جىل سايىن قۇراستىرىلاتىن ەكونوميكالاردىڭ تسيفرلى باسەكەگە قابىلەتتىلىك رەيتينگىسىندە قازاقستان 36-ورىندى يەلەندى. بۇل رەتتە تسيفرلى داعدىلاردىڭ دامۋ دەڭگەيى بويىنشا ەلىمىز 4-ورىنعا يە بولسا, بيزنەس-ساراپتامادا اۋقىمدى دەرەكتەردى پايدالانۋ بويىنشا 13-ساتىعا, ال تەحنولوگيالىق ترانسفەرت بويىنشا 38-ورىنعا قول جەتكىزدى.
ەلدىڭ بولاشاعى – تسيفرلى تەحنولوگيادا. تسيفرلاندىرۋ ارقىلى باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرىپ, الەۋەتىمىزدى ارتتىراتىنىمىز بەلگىلى. ونى كۇندەلىكتى ومىرىمىزگە ەنگىزۋ بارىسىندا ازاماتتاردىڭ تسيفرلىق ساۋاتتىلىعىن كوتەرۋ, تۇرعىنداردىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندى توبىنىڭ قۇزىرەتتىلىگىن دامىتۋ ۇلكەن ماڭىزعا يە. وسىعان وراي ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى «تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە مامانداردى دايارلاۋدىڭ تىڭ باعىتتارىنا بەت بۇردى. ەۇۋ – «QS Top 50 Under 50» جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ الەمدىك رەيتينگىنە كىرگەن ەلىمىزدەگى بىردەن-ءبىر ءبىلىم ورداسى. سونىمەن قاتار وقۋ ورنى – ەۋرازيالىق ۋنيۆەرسيتەتتەر قاۋىمداستىعىنىڭ, ازيا ۋنيۆەرسيتەتتەرى قاۋىمداستىعىنىڭ, تۇركى ەلدەرى ۋنيۆەرسيتەتتەرى وداعىنىڭ, تمد ەلدەرىنىڭ جەلىلىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ, شانحاي ۋنيۆەرسيتەتى ۇيىمىنىڭ, STARNET جانە ICRA-Net سىندى ۇيىمداردىڭ مۇشەسى.
ۋنيۆەرسيتەتتىڭ اقپاراتتىق تەحنولوگيالار فاكۋلتەتى ەكونوميكا مەن پەداگوگيكانىڭ ءتۇرلى سالالارىنداعى اقپاراتتىق تەحنولوگيالارعا, اقپاراتتىق جۇيەلەردى ازىرلەۋ بويىنشا جوعارى تەحنولوگيالىق جوبالاردى باسقارۋعا, كومپيۋتەرلىك ينجەنەريا مەن باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋدى ازىرلەۋگە, جاساندى ينتەللەكت جۇيەلەرى مەن ونەركاسىپتىك روبوت-تەحنيكاعا بايلانىستى جوعارى بىلىكتى كادرلاردى دايارلاۋدى سەرپىندى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. بۇگىندە وقۋ ورنى IT-ماماندىقتارى بويىنشا قازىرگى زامانعى جوعارى ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىن, وقىتۋدىڭ جاڭا يننوۆاتسيالىق نىساندارىن ەنگىزۋگە, ءبىلىم الۋشىلاردىڭ زاماناۋي شىعارماشىلىق قابىلەتتەرىن دامىتۋعا ۇلكەن ماڭىز بەرەدى. بۇلاردىڭ بارلىعى دا ەكونوميكانى تسيفرلاندىرۋعا, ەڭبەك نارىعىنداعى باسەكەلەستىكتىڭ كۇشەيۋىنە اسەرىن تيگىزەتىنى بەلگىلى.
كوپتەگەن وپەراتسيانى اۆتوماتتاندىرۋ ەكونوميكانىڭ جاڭا سەكتورلارىندا جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ پايدا بولۋىنا الىپ كەلەدى. بۇل ماسەلە جاھاندىق ءبىلىم بەرۋدەگى تىڭ باعىت, جاڭا ترەند رەتىندە سانالاتىن STEM ءتاسىلى ارقىلى وڭتايلى شەشىم تابادى.
2007 جىلى اقش-تا STEM-ءبىلىم يننوۆاتسيالار مەن مەكتەپتەگى ءبىلىم بەرۋدە كوشباسشى رەتىندەگى مارتەبەسىن ساقتاۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك دەڭگەيدە قولداۋ الدى. سونداي-اق گەرمانيا, يتاليا, فرانتسيا, ۇلىبريتانيا سياقتى ەۋرووداق ەلدەرى ءبىلىم بەرۋدىڭ بۇل ءتۇرىن دامىتۋ بويىنشا ارنايى مەملەكەتتىك باعدارلامالار قابىلدادى. ال ەلىمىزدە «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسى اياسىندا روبوت-تەحنيكا, 3D-پرينتينگ سياقتى STEM-ءنىڭ باستى ەلەمەنتتەرىن مەكتەپ باعدارلاماسىنا ەنگىزۋگە ەرەكشە نازار اۋدارىلۋدا. بۇگىندە نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى مەن وزگە دە جەكەمەنشىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى اتالعان جاڭاشىلدىقتاردى قولدانا باستادى.
جاڭا تەحنولوگيالاردى دامىتۋعا جانە باسقارۋعا قاجەتتى قۇزىرەتتەردى قالىپتاستىرۋعا ارنالعان زەرتحانالار اشىلىپ, STEM مۇعالىمدەرىن دايارلايتىن ورتالىقتار پايدا بولۋدا. ەڭبەك نارىعىن زەردەلەيتىن بولساق, مەديتسينا, ەكولوگيا, نانو-تەحنولوگيالار سەكىلدى سالالاردا STEM ساۋاتتىلىعى بار ماماندارعا دەگەن سۇرانىس ارتۋدا. بۇل تۇرعىدا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ الدىندا تۇرعان نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ قاتارىنا باكالاۆريات جانە ماگيستراتۋرا دەڭگەيىندە قولدانبالى ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن قۇرۋ, وقىتۋدىڭ يننوۆاتسيالىق ادىستەمەلەرىن ەنگىزۋ ماسەلەسى قويىلىپ وتىر. 2019 جىلدان باستاپ وتاندىق جانە شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ءوزارا ارىپتەستىگىنىڭ ناتيجەسىندە STEM مۇعالىمدەرىن دايارلاۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ارنايى جوبا باستاۋ الدى. وسىعان سايكەس جوو-لاردا STEM Teacher Training ماگيسترلىك باعدارلامالارى ازىرلەنىپ, STEM وڭىرلىك رەسۋرستىق ورتالىقتارى قۇرىلۋدا. سونداي-اق بۇل تاراپتا ارنايى جوبالىق توپ قۇرىلىپ, الدىن الا تالداۋ, زەردەلەۋ جۇمىستارى قولعا الىندى. STEM-پاندەردى وقىتۋ ەرەكشەلىكتەرىن انىقتاۋعا جانە ونىڭ ءبىلىم بەرۋدەگى ماڭىزىن انىقتاۋ ماقساتىندا پەداگوگتەر مەن مەكتەپ وقۋشىلارى اراسىندا ارنايى ساۋالدامالار جۇرگىزىلىپ, ترەنينگتەر سەرياسى ۇيىمداستىرىلدى. ال وتكەن جىلى سەرىكتەس ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ وقىتۋشىلارى مەن ءبىلىم الۋشىلارى جانە مەكتەپ مۇعالىمدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن «STEM مۇعالىمدەرىن وقىتۋعا كەشەندى ءتاسىل» اتتى حالىقارالىق جازعى مەكتەپ وتكىزىلدى. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, وسى وقۋ جىلىنان باستاپ ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى «STEM-ءبىلىم بەرۋ» باعدارلاماسى بويىنشا ماگيستراتۋراعا ءبىلىم الۋشىلاردى العاشقى قابىلداۋدى جۇزەگە اسىردى. الماسۋ باعدارلامالارى اياسىندا الداعى وقۋ جىلىندا ماگيسترانتتار رەسەيلىك جانە شەتەلدىك سەرىكتەس ۋنيۆەرسيتەتتەردە وقۋىن جالعاستىرىپ, مەكتەپتەردە STEM وقۋىن ەنگىزۋ ارقىلى ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىن وزگەرتۋ داعدىلارىن الادى. بۇل باستامالاردىڭ بارلىعى دا تسيفرلى بىلىكتىلىگى جوعارى, ءبىلىمدى مامانداردىڭ دايارلانۋىنا جول اشاتىنى راس.
حالقىمىزدىڭ ويشىل پەرزەنتى شاكارىم قۇدايبەردى ۇلىنىڭ «قۇبىلعان الەم جارىسى – اقىلدى جاننىڭ تابىسى» دەگەن ۇلاعاتتى ءسوزى بار. الەمدە تەحنولوگيا كوز ىلەسپەس جىلدامدىقپەن كۇن سايىن جاڭارىپ, دامۋ ۇستىندە. كەلەشەكتە ەلدىڭ بايلىعى, دامۋ كورسەتكىشى, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى جەراستى بايلىقتارىنىڭ كولەمىنە قاراي ەمەس, زاماناۋي تەحنولوگيانى قانشالىقتى يگەرگەنىنە, ونىمەن جۇمىس ىستەۋ ادەتىنىڭ قالىپتاسۋىنا بايلانىستى بولماق. بۇل تۇرعىدا ۋاقىت تالابى مەن زامان اعىمىنا بەيىمدەلگەن مامانداردىڭ ءباسى باسىم بولاتىنى بەلگىلى.
اينۇر جۇمادىللاەۆا,
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوتسەنتى, STEM توبىنىڭ جەتەكشىسى
