سۇحبات • 05 قاڭتار، 2021

ەرلان داكەنوۆ: جاڭالىق ىزدەنىستەن تۋادى

270 رەت كورسەتىلدى

نۇر-سۇلتان قالاسى اكىمدىگىنىڭ مەملەكەتتىك اكادەميالىق فيلارمونياسىنىڭ حالىقتىق باي مۋزىكالىق مۇرامىزدىڭ جاڭا قالىپتا، داستۇردە جاڭعىرۋ جولىنداعى ەڭبەگى ەرەسەن. بۇگىندە ۇلكەن ۇجىم بولىپ ۇيىسىپ وتىرعان كورنەكتى كونتسەرتتىك ۇيىم وزىندىك كونتسەپتسياسى مەن كوركەمدىك ۇمتىلىسىن كورسەتىپ قانا قويماي، قازاقستاننىڭ مادەني كەلبەتىن الەمدىك دەڭگەيدە ناسيحاتتاپ كەلەدى. وسىناۋ مادەني ورتالىقتىڭ باسشىسى ەرلان داكەنوۆپەن مەرەكە قارساڭىنداعى اڭگىمەمىزدى وقىرمان نازارىنا ۇسىنامىز.

– مادەني استانامىزدىڭ شىعار­ما­­شىلىق جانە كوركەمدىك ءوسۋ جولىندا وسى ءبىر كورنەكتى كونتسەرتتىك ۇيىم تاراپىنان اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار قوماقتى. وسى دۇنيەلەردى رەت-رەتىمەن تارقاتىپ ايتىپ بەرسەڭىز.

– استانامىزدىڭ ەلوردا اتانعانىنا اتتاي 23 جىلدىڭ كولەمى بولىپ قالعان ەكەن. بۇل قالاعا ەرتەرەك كەلگەندىگىمنەن بە، قالا ماعان وتە ىستىق. جالپى، نۇر-سۇلتان قالاسى اكىمدىگىنىڭ مەملەكەتتىك اكادەميالىق فيلارمونياسىنىڭ قازىرگى تاڭداعى اياق الىسى جامان ەمەس. 11 ۇجىمنىڭ باسىن قوسىپ وتىرعان مادەني ۇيىم كوپتەگەن ءىس-شاراعا مۇرىندىق بولىپ كەلەدى. ويتكەنى رەسپۋبليكا بويىنشا اكادەميا دەگەن اتىمىز بار، ەكىنشىدەن ۇجىم وتە ۇلكەن، 700-گە جۋىق ادام قىزمەت ەتەدى. اتاپ ايتار بولساق، قازاق وركەسترى، سيمفونيالىق وركەستر، ۇرمەلى وركەستر، ىشەكتى كۆارتەت، كامەرالىق حور، فولكلورلىق انسامبل «سارىارقا»، «شالقىما» حالىق بي ءانسامبلى، «قورقىت» ەتنو-ءانسامبلى، كلاسسيكالىق جانە ەسترادالىق ۆوكال ءبولىمى، ءداستۇرلى حالىق ءانى ءبولىمى، «الەم» ەسترادالىق بي ءانسامبلى. استانا بولىپ ەندى-ەندى قالىپتاسىپ كەلە جاتقاندا سالتاناتتى جيىنداردىڭ دەنى وسى عيماراتتىڭ قابىرعاسىندا (بۇرىنعى كونگرەسس-حولل) دۇركىن-دۇركىن ءوتىپ جاتاتىن. تاريحي ماڭىزى بار ورىن دەسەك، ارتىق ايتقاندىق ەمەس. بىلتىرعى جاعداي قاي جاعىنان بولسىن وڭايعا سوققان جوق، وسىنداي سىن ساعاتتا ءبىز دە قاراپ قالمادىق. كوپتەگەن ونلاين-كونتسەرت ۇيىمداستىرىپ، وعان دا ۇيرەنىستىك. جاز ۋاعىندا ايدىندى ەسىلدى پاروحودپەن بويلاي ءجۇزىپ، دۋماندى كونتسەرت وتكىزدىك. جاعادان، بالكوننان تاماشالاعان ەل-جۇرتتىڭ ىستىق ىقىلاسىنا كۋا بولىپ، قىزىقتى ساتتەردى بىرگە باستان كەشىردىك. سونداي-اق تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى كۇنىنە وراي «باعانالى وردام – باستى وردام» اتتى ءتۇسىرىلىم كونتسەرتى ەلىمىزدىڭ باس ارنالارىنان بەرىلدى. «تاۋەلسىزدىك – تۇعىرىم» اتتى ونلاين ازىرلەنگەن كونتسەرتىمىزدى دە كورەرمەن قاۋىم جىلى قابىلدادى. كامەرالىق حور مەن سيمفونيالىق وركەستردىڭ قوسىلۋىمەن جاڭا جىلدىق كونتسەرتىمىزبەن بيىلعى جىلدىڭ ادەمى نۇكتەسىن قويعىمىز كەلەدى.

– شىعارماشىلىق ىزدەنىس اياسى تۋرالى ايتىپ ءوتتىڭىز، وسى ورايدا حا­لىق جادىندا ساقتالعان ماڭىزدى، اۋقىم­دى جوبالار جايىنا دا توقتا­لىپ وتسەڭىز. 

– قازاقتىڭ باس اقىنى اباي اتامىزدىڭ 175 جىلدىعىنا وراي پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت كەمەل­ ۇلى توقاەۆتىڭ باستاۋىمەن ەستافەتا­نى قولعا الىپ، 700 ادامنىڭ باسىن بىرىك­تىرىپ، ۇلكەن ساحنادا «جەلسىز تۇندە جارىق اي» ءانىن شىرقادىق. مۇنداي يگى باستامانى ەلىمىزدەگى جانە رەسەيلىك فيلارمونيالارعا جولدادىق. قازىر دە «اباي الدىندا» اتتى ۇلكەن جوبانىڭ دايىندىق جۇمىستارىن پىسىقتاپ جاتىرمىز. ەندى جاعداي تۇزەلىپ جاتسا، كورەرمەنمەن جۇزبە-ءجۇز ديدارلاسىپ، جىل باسىندا وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. جالپى، ىزدەنىس جۇمىستارى توقتاعان ەمەس، سوندىقتان كورەرمەن قاۋىمنان جاڭالىقتارىمىزدان كوز جازىپ قالماۋىن سۇرايمىز. جاڭالىق ىزدەنىستەن تۋادى. پوەزيا مەن مۋزىكانى جاراسىمدى ەتە وتىرىپ، حاكىمنىڭ پاراساتتى وي-تولعانىسىن قايتالانباس ەرەكشەلىگىن ساقتاي وتىرىپ،  ەل نازارىنا ۇسىنساق دەيمىز.

– الاشقا اسەت، شاشۋباي، مانار­بەك، كۇلاش سىندى ونەر ساڭلاقتارىن سىي­لاعان اقتوعاي ءوڭىرىنىڭ ورنى اي­­رىقشا. انشىلىك، كۇيشىلىك مۇرا­مىز­دىڭ كوكجيeگiن كeڭeيتۋگe جaسaل­عaن iزگi قaدaمدار جونىندە ايتا وتىر­ساڭىز.

– ارقانىڭ ايشىقتى اقتوعايى – الاشتىڭ اردا ازاماتتارى ءاليحان بوكەيحانوۆ، ءالىمحان ەرمەكوۆ، جاقىپ اقباەۆ سىندى ۇلىلاردىڭ مەكتەبى. شىنىندا دا، بىزدە ءان سالمايتىن قازاق جوق، ءوزىمىز دە بالا كەزىمىزدەن ءان مەن كۇيگە تالپىنىپ، ونىڭ ىشىندە دومبىراعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىم ەرەكشە بولدى. ء«اي، بالام، جاي وتىرماي اكەڭنەن دومبىرا ۇيرەنسەڭشى»، دەگەن شەشەمنىڭ ءبىر اۋىز ءسوزى كوڭىلىمە قانات ءبىتىردى. جىر-تەرمە ايتىپ جۇردىك، بىرتە-بىرتە ءداستۇرلى ءان، ەسترادا جاعىنا دەن قويا باستادىم. اقمولاعا ەندى كەلگەن كەزىم ەدى، ماڭايدىڭ ءبارى ورىسشالاۋ. ءجۇزى بولەك بولسا دا، جۇرەگى ءبىر جاندار ارامىزدا كوپ قوي. بىردە رەجيسسەر ەلەنا ۆىسوتسكايا ەسىمدى زامانداسىمىز «سەنىڭ داۋىسىڭ بار، ءان ايت» دەپ قولقالاپ ءجۇرىپ، تارازدا وتەتىن ءشامشى قالداياقوۆ اتىنداعى حالىقارالىق كونكۋرسقا جىبەردى. بۇل 1996 جىلى بولاتىن. سونداعى كەرەمەت انشىلەردىڭ اراسىنان قالىس قالماي، ءبىز دە ديپلومات اتاندىق. سول كەزدە التىنبەك قورازباەۆ اعامىز شىنايى جاناشىرلىق لەبىزىن ءبىلدىرىپ، ارقامنان قاققانى بار. سول شاقتاردان بەرى ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدىڭ ءداpىپتeلۋi مeن نacيحaتىن بيىك بeلeسكe كوتepۋ جولىندا ەڭبەكتەنىپ كەلە جاتقان جايىمىز بار. ەلباسىنىڭ يگى باستامالارىنىڭ ارقاسىندا ءوتىپ جاتقان بەدەلدى شارالاردى ۇيىمداستىرۋ جۇمىسىنا دا اتسالىسا ءجۇرىپ، باي تاجىريبە جينادىق. حالىقارالىق دەڭگەيدەگى تەاترلار فەستيۆالى، «ەكسپو-2017» حالىقارالىق كورمەسى تۇسىندا دا بىرقاتار جوبانى اتقارۋعا ۇلەس قوستىق.

– ەلوردالىق فيلارمونيانىڭ ماقتانىشىنا اينالعان سوليستەردەن كىم­دەردى اتار ەدىڭىز؟

– نەگىزىنەن جاستاردى قولداۋعا، ولارعا باعىت-باعدار بەرۋگە نازار اۋدا­رىپ جاتىرمىز. قازاقستاننىڭ كور­نەكتى مۋزىكا قايراتكەرلەرى نۇر­جامال ۇسەنباەۆا،  مايرا يليا­سوۆا، ەرنار مىنتاەۆ، ايتقالي جايى­موۆ، ايگۇل قوسانوۆا، بيبىگۇل جان­ۇزاق، ازامات جىلتىركوزوۆ، ال­تىناي جوراباەۆا، گۇلزيرا بوكەي­حان، نۇراي تاناباەۆ، ارايلىم را­حىم­قىزى، كۇنسۇلۋ تۇرلى­بەكوۆا سىندى ونەر مايتالماندارى فيلارمونيا قابىرعاسىندا ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. جاستار – كەمەل كەلەشەگىمىزدىڭ تىرەگى دەسەك، رۇستەم جۇگىنىسوۆ، دانيار مۇقانوۆ، وزگەرىس شەرىكباي سىندى تالانتتى جاستار قاتارىمىزعا قوسىلىپ جاتقانى كوڭىل قۋانتادى. ءانشىنىڭ ونەرىن ورىستەتىن نارسە تولىققاندى ەر­كىندىك پەن الاڭسىز دايىندىق بولسا كەرەك. سوندىقتان وسىنداعى ءار ونەر ادامىنىڭ جاعدايىن قولدان كەلگەنشە جاساپ، جان-جاقتى قولداۋ كورسەتىلۋى ءۇشىن بارىمىزدى سالامىز.

– فيلارمونيانىڭ الەۋمەتتىك ءالسىز توپتارعا ارنالعان كوپتەگەن قايى­­رىم­دىلىق شارا وتكىزىپ جۇر­­گەنى­نەن حابارىمىز بار. سونىڭ ىشىندە ايەل­دەردىڭ تەڭ قۇقىقتارى مەن مۇم­كىن­دىكتەرىن ەسكەرۋ قالاي جۇزەگە اسىرىلادى؟

– جىل سايىن قارتتار ۇيىندە، بالا­لار ۇيىندە، بالالاردى وڭالتۋ ورتا­لىق­تارىندا، ەمحانالاردا جانە تۇزەۋ مەكەمەلەرىندە كونتسەرت بەرىپ كەلەمىز. فيلار­مونيادا زەينەتكەرلەر مەن مۇم­كىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا تەگىن كىرۋگە رۇقسات ەتىلەدى. ءبىزدىڭ ۇجىمنىڭ باستى قاسيەتى اۋىزبىرشىلىگى مىقتى، قانداي جاع­­داي بولسا دا بىرگە باس قوسىپ، ىزگىلىكتى باس­­تامالارعا ۇيىتقى بولىپ جۇرەدى. كا­رانتين كەزىندە دە ەرىكتى تۇردە كوپ كومەك كورسەتىلدى. ال ايەلدەر ءرولىن اتتىرۋ مەن ولاردىڭ  تەڭ  قۇقىعىن قاراستىرۋ ۇنەمى نازارىمىزدان قالىس قالعان ەمەس. في­لار­مونيا قابىرعاسىندا قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان ايەلدەر قاۋىمى ءبىزدىڭ ۇجىم­­نىڭ قوزعاۋشى كۇشى دەپ ايتا الامىن.

– ونەرسۇيەر جۇرتشىلىقتى قۋان­تار جاڭالىقتارىڭىزبەن ءبو­لىسىپ، كەلەشەك جوسپارلار رەتىن ايتىپ وت­سەڭىز.

– حالىقارالىق شىعارماشىلىق ىنتىماقتاستىق باعىتىندا دا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار بار­شىلىق. 2019 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىن­دا «الەمدىك قالالار فەستيۆالىندە» تاريحىمىزدا العاش رەت ەلوردالىق سيمفونيالىق وركەستر ونەر كورسەتتى. ەلىمىزدىڭ ايشىقتى مەرەكەلەرى نازارىمىزدان ەشۋاقىتتا تىس قالعان ەمەس. بيىلعى ەڭ باستى مەرەكەمىز تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 30 جىلدىعىنا بايلانىستى دايىندىق جۇمىستارىن باستاپ كەتتىك. مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىمەن بىرىگە وتىرىپ، قازاقستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىن ارالاپ، ونەر كورسەتۋدى ماقسات ەتىپ وتىرمىز. تاۋەلسىزدىك – قازاققا وڭاي كەلە سالعان دۇنيە ەمەس، قاستەرلى، قادىرلى كۇن. جىل سايىن مەيرامعا قىزۋ دايىندىق جاسالادى، بيىل دا ازىرلىگىمىز ەرەكشە.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

 

اڭگىمەلەسكەن

ايا ءومىرتاي،

«Egemen Qazaqstan»

 

سوڭعى جاڭالىقتار

احاڭنىڭ ادالدىعى

احمەت بايتۇرسىن ۇلى • كەشە

قارالى كەزەڭ كارتيناسى

قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار