كوروناۆيرۋسقا جاپپاي يممۋنيتەت قالىپتاستىرۋ ءۇشىن دە حالىقتىڭ كوبى ۆاكتسينا قابىلداۋى شارت. باسىندا كوپشىلىگىمىزدە ىندەت جۇقتىرىپ, ەمدەلىپ شىقساق جەتكىلىكتى دەگەن دە پىكىر بولىپ ەدى. الايدا ماماندار ىندەتتى بارلىعى جۇقتىرۋى كەرەك دەپ ەركىنە جىبەرۋ قاۋىپتى عانا ەمەس, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەتيكالىق ۇستانىمىنا قايشى دەگەن ەدى. بۇگىندە الەمنىڭ ءار بۇرىشىندا جاپپاي ۆاكتسينالاۋ باستالدى دەگەن حابارلار كوبەيدى. كوپ ەلدەر وتاندىق عالىمداردىڭ ونىمدەرىن ەگە باستاعان. ماسەلەن, ءۇندىستان بارلىق كلينيكالىق تەستتەن ءساتتى وتكەن AstraZeneca Oxford ۆاكتسيناسىمەن قاتار, وتاندىق Covaxin ۆاكتسيناسىنا دا رۇقسات بەرگەن. الايدا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ماماندارى ەكپەنىڭ تيىمدىلىگىن ءارى قاۋىپسىزدىگىن كورسەتەتىن ەش دالەلدىڭ جوعىن ايتىپ دابىل قاعۋدا. الەۋمەتتىك جەلىدە دە وسىعان بايلانىستى كەلىسپەۋشىلىكتەر كوبەيدى. ءۇندىستان باسىمدىق بەرىلگەن 300 ميلليون ادامدى تامىز ايىنا دەيىن ۆاكتسينالاۋدى جوسپارلاپ وتىر. قازىر ەلدە ۆيرۋس جۇقتىرعانداردىڭ سانى 10 ميلليوننان استى. بۇل اقش-تان كەيىنگى ەكىنشى جوعارى جاعىمسىز كورسەتكىش. 150 مىڭعا جۋىق ناۋقاس قايتىس بولعان. ىندەت جەلتوقسان ايىندا قاتتى ءورشي تۇسكەن. كوبى الەۋمەتتىك قاشىقتىق ساقتالماعان بازارلاردى كىنالاپ وتىر. ماماندار جاعداي تۇراقتانعانداي بولعانىمەن, حالىقتىڭ ءارى قاراي دا بەيقام ءجۇرۋى ىندەتتىڭ قايتا تارالۋىنا سەپ بولۋى مۇمكىن دەپ وتىر.
جالپى, الەمدە جاپپاي ۆاكتسينالاۋدى باستاپ كەتكەن ەلدەردىڭ قاتارى كۇن ساناپ ارتىپ كەلەدى. ازىرگە كلينيكالىق سىناقتا ءتيىمدى دەگەن بىرنەشە ۆاكتسينانىڭ ساۋداسى ءجۇرىپ تۇر. ولاردىڭ قاتارىندا 95% ءتيىمدى دەپ تانىلعان اقش پەن گەرمانيا كومپانيالارىنىڭ ورتاق ءونىمى Pfizer-BioNTech ۆاكتسيناسى, تاعى ءبىر امەريكالىق ۆاكتسينا Moderna, رەسەيلىك Sputnik V, قىتايلىق Sinopharm جانە باسىنان باستاپ ۇزدىكتەر قاتارىندا بولعان AstraZeneca Oxford ۆاكتسينالارى بار. ۆاكتسينالاۋدى رۇقسات ەتكەن ەلدەر قاتارى دا كوپ. ارگەنتينا, بەلگيا, كانادا, چيلي, حورۆاتيا, كيپر, چەحيا, دانيا, فينليانديا, فرانتسيا, گەرمانيا, گرەكيا, ۆەنگريا, يزرايل, يتاليا, كۋۆەيت, مەكسيكا, پولشا, كاتار, رۋمىنيا, رەسەي, ساۋد ارابياسى, سەربيا, سلوۆاكيا, يسپانيا, شۆەيتساريا, ءباا, ۇلىبريتانيا, اقش جانە بەلارۋس ەلدەرىندە COVID-19-عا قارسى ۆاكتسينالاۋ باستالىپ كەتتى. بۇل ەلدەردىڭ كوبى ازىرگە ءتيىمدى دەپ تانىلعان اقش, ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, قىتاي, رەسەي عالىمدارى وندىرگەن ۆاكتسيناعا سەنىم ارتىپ وتىر.
بىلتىرعى جىلدىڭ سوڭعى كۇنى قىتاي Sinopharm كومپانياسىنىڭ ءونىمىن حالىققا قولدانۋعا رۇقسات بەرىپ ۇلگەردى. ودان بولەك بۇل ۆاكتسينانى ساتىپ العىسى كەلەتىندەر دە تابىلا كەتتى. قىتاي وزگە ەلدەرمەن سالىستىرعاندا سوڭعىلاردىڭ ءبىرى بولىپ رۇقسات بەردى. دەگەنمەن قىتايدىڭ كەيبىر قالالارىندا تولىعىمەن تەكسەرىستەن وتپەگەن ۆاكتسينالاردىڭ حالىققا سالىنىپ جاتقانى تۋرالى حابارلار تاراعان ەدى. بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى جانە باحرەين COVID-19-عا قارسى قىتاي ۆاكتسيناسىنا رۇقسات بەرگەن ەلدەردىڭ العاشقىسى بولدى. قىتايدا بۇدان وزگە تاعى جەتى ۆاكتسينا سىناقتان ءوتىپ جاتىر.
ۇكىمەتتەر, ۇيىمدار مەن جەكە كومپانيالاردىڭ 2021 جىلعا دەيىن كوروناۆيرۋسقا قارسى ءتيىمدى ۆاكتسينا ويلاپ تابۋ ءۇشىن ميللياردتاعان دوللار قارجى جۇمساعانى جاسىرىن ەمەس. كەي ۇكىمەتتەر ءۇشىن بۇل ناعىز ۆاكتسينا بايگەسىنە اينالدى دەۋگە دە بولادى. كەي ونىمدەردىڭ, ەلدەردىڭ ەتيكالىق ارەكەتتەرى سىنعا قالىپ جاتتى. اسىرەسە, باتىس عالىمدارى العا سۋىرىلىپ شىققان رەسەي ءونىمىنىڭ تيىمدىلىگىنە كۇمان كەلتىرىپ, سىناق ناتيجەلەرى اشىق ەمەس دەگەن ايىپ تاقتى. مۇنىڭ بارلىعى ونىمدەردىڭ ادامزات يگىلىگى ءۇشىن ەمەس, ساياسي نە ەكونوميكالىق استارى بار بولۋى مۇمكىن دەگەن كۇمان ۇيالاتتى. ودان بۇل ۆاكتسينالاردىڭ ادام ومىرىنە قاۋىپ توندىرمەسىنە كىم كەپىل دەگەن زاڭدى سۇراق پايدا بولادى. دەسە دە ادامزاتتىڭ كۇندەلىكتى تىرشىلىگىن تولىعىمەن وزگەرتىپ, جاھاندىق داعدارىس تۋدىرعان پاندەميامەن كۇرەستە عالىمداردىڭ قاۋىپتى ءونىم جاساماسىنا سەنەيىك. ودان بولەك ۆيرۋستىڭ مۋتاتسيالانعان ءتۇرى پايدا بولدى دەگەن حابار ۇلىبريتانيادان كەلدى. ۆيرۋستاردىڭ تابيعاتتا وزگەرىپ, مۋتاتسياعا ۇشىراۋى قالىپتى جاعداي دەيدى ماماندار. تەك ونى باقىلاپ, زەرتتەپ وتىرۋ قاجەت. سول سەبەپتى دە ىندەتتىڭ ودان ءارى تارالۋىنا جول بەرمەۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەۋ ماڭىزدى. بۇل ورايدا نەگىزگى ءۇمىت – ۆاكتسينادا.
