ەكولوگيالىق تۋريزمگە دەن قويىلدى
بىلتىر پاندەميانىڭ سالدارىنان الەم ەلدەرىنىڭ شەكارالارى جابىلىپ, اۋە جانە قۇرلىقتاعى كولىك قۇرالدارىنىڭ قوزعالىسىنا شەكتەۋ قويىلدى. مۇنىڭ زاردابىن الەمدىك تۋريزم يندۋسترياسى تارتقانىمەن, بۇل كەيبىر مەملەكەتتەردىڭ ىشكى ءتۋريزمىنىڭ وركەندەۋىنە جول اشتى. ماسەلەن, قازاقستان ازاماتتارى ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىنە ساپارلاۋدى ادەتكە اينالدىرىپ, اتالعان سەگمەنتتىڭ كەڭ قانات جايۋىنا ىقپال ەتتى. ونىڭ ىشىندە ەكولوگيالىق تۋريزم ەرەكشە قارقىن الدى. كوبەيتۇز كولى, ىلە الاتاۋى, التىنەمەل جانە شارىن ۇلتتىق تابيعي پاركتەرى مەن ماڭعىستاۋ وڭىرىندەگى بوزجىرا شاتقالى قازاقستاندىقتاردىڭ سۇيىكتى ورنىنا اينالىپ, ەلىمىزدىڭ ءىنجۋ-مارجانىنا بالاندى. مەملەكەت باسشىسى حالىققا ارناعان بىلتىرعى جولداۋىندا «قورشاعان ورتانى قورعاۋ جانە ەكولوگيالىق دامۋ – ەلىمىز ءۇشىن الدىڭعى كەزەكتە تۇرعان ماسەلە. بۇكىل وركەنيەتتى الەم جۇرتشىلىعى وسى ماسەلەمەن اينالىسۋدا. بىزگە دە مۇنداي جاپپاي ۇردىستەن شەت قالۋعا بولمايدى» دەي كەلە, ەكولوگيالىق تۋريزم مادەنيەتىن كەشەندى تۇردە دامىتىپ, ەرەكشە كوڭىل ءبولۋدى تاپسىردى.
الدىڭعى جىلى 2019-2025 جىلدارعا ارنالعان تۋريزم سالاسىن دامىتۋعا بايلانىستى مەملەكەتتىك باعدارلاما قابىلدانىپ, سوعان سايكەس ەلىمىزدەگى ەكولوگيالىق ءتۋريزمدى دامىتۋدا وركەنيەتتى مەملەكەتتەردىڭ تاجىريبەسى ەسكەرىلمەك. ونىڭ اياسىندا تۋريستiك مارشرۋتتار مەن سوقپاق جولداردى دامىتۋعا باسىمدىق بەرىلەدى. اتاپ ايتقاندا, كورىكتى ورىنداردا زاماناۋي ساپار ورتالىقتارىن, كەمپينگتەر مەن ەتنواۋىلداردى سالۋ قاراستىرىلعان. بۇل نىسانداردىڭ قۇرىلىسىنا جەڭىل جينالاتىن ماتەريالدار پايدالانىلادى دەپ كوزدەلىپ وتىر.
تاياقتىڭ ەكى ۇشى بار ەكەنىن ەسكەرسەك, بۇل ماسەلەنىڭ وزەكتى تۇستارىن ەلەمەۋگە تاعى بولمايدى. ايتالىق, حالىقتىڭ قورشاعان ورتادا ءوزىن ءوزى ۇستاۋ مادەنيەتى, تابيعي اۋماقتاردا مەكەندەيتىن جانۋارلارعا قاتىناسى كوڭىل كونشىتەرلىكتەي ەمەس. بۇعان كوبەيتۇزدا ورىن العان جاعداي مەن كاسپي تەڭىزىندە يتبالىقتارعا كورسەتىلگەن قىسىم ايقىن دالەل بولا الادى. سول سەبەپتى ساراپشىلار زاڭعا سايكەس, قوعامدىق تىڭداۋ مەن ەكولوگيالىق ساراپتامانىڭ قورىتىندىلارى جانە قورشاعان ورتاعا اسەردى باعالاۋدى دا (قواب) ەسەپتەن شىعارۋعا بولمايتىنىن ەسكەرتەدى.
جاڭا كودەكس زياندى قالدىقتى ازايتۋعا باعىتتالعان
رەسمي دەرەكتەرگە سەنسەك, ەلىمىزدە جىل سايىن 5 ملن توننادان ارتىق قاتتى تۇرمىستىق قالدىق جينالادى. 2019 جىلى سونىڭ 15%-ى عانا قايتا وڭدەلسە كەرەك. بۇل كورسەتكىش ماردىمسىز بولعاندىقتان ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى Waste to energy (قالدىقتان قۋات الۋ) تەحنولوگياسىن ەنگىزۋدى قولعا الىپ, زاڭنامالىق بازانى ازىرلەۋگە كىرىستى. ويتكەنى ەلدى مەكەندەردىڭ اينالاسىنداعى بەيبەرەكەت قوقىس ورىندارى ءالى كۇنگە دەيىن ازايماي تۇر. ال قوقىس توگۋگە ارنالعان 3 مىڭنان استام پوليگوننىڭ 83%-ى ءتيىستى تالاپقا ساي كەلمەيدى. قازىر وندا 125 ملن تونناداي قاتتى تۇرمىستىق قالدىق جاتىر. بۇل قوردالانعان پروبلەمالاردى شەشۋگە جاڭا ەكولوگيالىق كودەكس سەپتىگىن تيگىزۋى ءتيىس. قۇجاتتاعى ماڭىزدى باعىتتاردىڭ ءبىرى – «لاستاۋشى تولەيدى» قاعيداتى. سوعان سايكەس, لاستانۋ فاكتىلەرىن بولدىرماۋ جانە باقىلاۋدى كۇشەيتۋ شارالارى قاراستىرىلادى. بۇعان قوسا قورشاعان ورتاعا تيگەن زالالدى قالپىنا كەلتىرۋگە قاتىستى جاۋاپكەرشىلىكتى قاتاڭداتۋ كوزدەلۋدە.
وسىلايشا, مەملەكەت تابيعات پايدالانۋشىلارعا ەكولوگيالىق ايىپپۇل تولەۋدىڭ ورنىنا قورشاعان ورتاعا تەرىس اسەردى بولدىرماۋ جونىندەگى بارلىق شارانى قابىلداۋعا تيىمدىرەك بولاتىنداي جاعداي جاساۋى ءتيىس. بۇعان قوسا ەكولوگيالىق زالال ورىن العان جاعدايدا تابيعات پايدالانۋشى قورشاعان ورتانى قالپىنا كەلتىرۋگە مىندەتتى. زاڭ جوباسىندا وندىرىسكە وزىق قولجەتىمدى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ نورماسى قاراستىرىلىپ, وسى ارقىلى ەلىمىزدەگى ەكولوگيالىق احۋال جاقسارادى دەپ بولجانۋدا. ءبىرىنشى كەزەڭدە مۇناي-گاز, تاۋ-كەن مەتاللۋرگياسى, حيميا جانە ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالالارىنداعى 50 ءىرى كاسىپورىندى وزىق قولجەتىمدى تەحنولوگيالارعا اۋىستىرۋ جوسپارلانعان. وسى رەتتە اتالعان كاسىپورىندارعا تۇتاستاي لاستانۋدىڭ 80%-ى تيەسىلى ەكەنىن ايتا كەتۋ كەرەك.
«EcoJer قاۋىمداستىعى قورشاعان ورتاعا بايلانىستى شەشىمدەردى قاراۋ مەن قابىلداۋ كەزىندە قوعامدىق ۇيىمداردىڭ ءرولىن كۇشەيتۋدى بەلسەندى قولدادى. ەندى جاڭا ەكولوگيالىق كودەكس اياسىندا مۇددەلى تاراپتار, قوعام بەلسەندىلەرى جانە حالىق ءىرى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا قورشاعان ورتاعا اسەر ەتەتىن كاسىپورىنداردى سالۋعا بايلانىستى قوعامدىق تالقىلاۋعا قاتىسۋعا قۇقىلى», دەدى EcoJer وڭىرلىك ەكولوگيالىق باستامالار قاۋىمداستىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى قۋانىش بالتاباەۆ.
اتالعان زاڭدا ءبىرىنشى ساناتتاعى ءىرى كاسىپورىندارعا قاتىستى قورشاعان ورتاعا اسەردى باعالاۋدى جۇرگىزۋ تۋرالى تالاپ ەنگىزىلدى. ولاردىڭ تىزبەسى قايتا قارالىپ, نەگىزىنەن ەكولوگيالىق قاۋىپتى نىساندارعا باسا نازار اۋدارىلادى.
«قازاقستاننىڭ پاريج كەلىسىمى اياسىندا بۇۇ-نىڭ كليماتتىڭ وزگەرۋى جونىندەگى كونۆەنتسياسى بويىنشا مىندەتتەمەلەرى بار. ياعني پارنيك گازدار شىعارىندارىن ازايتۋ كەرەك. سونىمەن قاتار بۇۇ-نىڭ كليماتتىق سامميتىندە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ 2060 جىلعا قاراي قازاقستان كومىرتەكتىڭ بەيتاراپتىق دەڭگەيىنە جەتەتىنىن ايتتى. بۇل ەلدەگى پارنيك گازدارىنىڭ شىعارىندىلارى ولاردى قىسقارتۋ جونىندەگى جوبالارمەن وتەلۋى ءتيىس دەگەندى بىلدىرەدى. مىسالى, بۇل اعاش وتىرعىزۋ, جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋ, ەنەرگيانى ۇنەمدەيتىن جوبالار بولۋى مۇمكىن. ەكولوگيالىق كودەكستى قابىلداعاننان كەيىن مۇنداي جوبالاردىڭ سانى ارتا تۇسەدى دەگەن سەنىمدەمىن», دەيدى قازاقستانداعى بۇۇ دامۋ باعدارلاماسىنىڭ اعا تەحنيكالىق كەڭەسشىسى ساۋلەت ساكەنوۆ.
