ەلىمىز ءۇشىن اسا قيىن 90-جىلداردىڭ باسىندا دارالىعى مەن دانالىعى تەڭ نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى: ء«بىز قيىن-قىستاۋ سىنداردا دا ءوزىمىزدىڭ جاۋىنگەرلىك داڭقىمىزعا داق تۇسىرمەگەن حالىقپىز» دەگەن ەدى. جالپى «جاۋىنگەرلىك» دەگەن ۇعىمدى كەڭ ماعىنادا ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. ەگەر ازاتتىق دەگەن تالاپ بولماسا, ەلدىڭ باقىتى جولىندا ماڭداي تەر توگىلمەسە, كەلەسى جىلى 30 جىلدىق تورقالى تويى اتالىپ وتەتىن تاۋەلسىزدىك بولار ما ەدى؟
جاۋاپتى جىلداردا ەلباسى: «تاۋەلسىزدىك تۋىن تىگۋگە قانشالىقتى قاجىر-قايرات كەرەك بولسا, ونى قۇلاتپاي ساقتاپ الۋعا سونشالىقتى قاجىر-قايرات كەرەك» دەپ جازعان ەدى. بۇل ءسوز بۇگىن دە كوكەيكەستى. ۇلت كوشباسشىسى بيلىك ساباقتاستىعىنا ايرىقشا ءمان بەرىپ كەلەدى. 2020 جىلى ەلباسى تاڭداۋى مەن حالىق تاڭداۋى ۇيلەسكەن تۇلعا – قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ مەملەكەت باسشىسى بولعانىنا دا ءبىر جىل تولدى. حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ديپلومات, قازاقستان مەن الەمنىڭ جاۋاپتى دا لاۋازىمدى قىزمەتتەرى مەكتەبىنەن وتكەن جاڭا باسشى حالىق ءۇمىتىن اقتاپ كەلەدى. بۇعان كەشەگى ارىس پەن ساردوبا زارداپتارىن شۇعىل جويۋداعى كوشباسشىلىق ءىسى, پاندەمياعا قارسى كۇرەستە بيلىك پەن بارشا الەۋمەتتى ساۋاتتى جۇمىلدىرۋى دالەل.
ەلىمىزدە تۇڭعىش رەت «پەداگوگ مارتەبەسى» تۋرالى زاڭ قابىلدانىپ, مۇعالىم اتاۋلىنىڭ بەدەلى كوتەرىلىپ كەلەدى. مىنا جويقىن ىندەت كەزىندە مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ شىنايى ورنىن, مارتەبەسىن ۇققانداي بولدىق. بىراق ولاردى دا زاڭدىق تۇرعىدان قولداۋ مەن قورعاۋ كۇن تارتىبىندە تۇر.
ال عىلىم ادامىنا كەلسەك, ولار – قوعامنىڭ شامشىراعى. بۇگىنگى يننوۆاتسيا مەن تەحنولوگيالىق جاڭعىرۋلار تەك قانا عىلىمنىڭ ارقاسىندا جۇزەگە اسادى. بۇل رەتتە وتاندىق عىلىمعا مەملەكەتتىك قامقورلىق پەن مەملەكەتشىل جاۋاپكەرشىلىك قاجەت-اق. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ عىلىمي گرانت سانىن كوبەيتكەنى, سونداي-اق «ۇزدىك عىلىمي قىزمەتكەر» اتتى قوماقتى قارجىسى بار بايقاۋ جاريالاۋدى ويلاستىرىپ جاتقانى – قۋانىشتى جاعداي. سويتە تۇرا ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ مارتەبەسى مەن ماڭىزىنا جاڭاشا قاراۋ ماسەلەسى ءالى كۇن تارتىبىندە تۇر. حالىق جانە زيالىلار اكادەميك قانىش ساتباەۆ نەگىزىن قالاعان عىلىمي قۇرىلىم عىلىمنىڭ باسىم باعىتتارىن انىقتايتىن, سونىمەن بىرگە ناتيجەسىن ساراپتايتىن تولىققاندى مەكەمە بولسا دەيدى. پرەزيدەنت ق.ك.توقاەۆتىڭ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» اتتى ۇستانىمى وسى ۇسىنىسپەن سايكەس كەلەدى دەپ سانايمىز.
مەن – گەوگراف-ەكولوگپىن. بۇل ماماندىقتىڭ ماڭىزى ءدال بۇگىن بۇرىنعىدان دا وتكىر دەپ ەسەپتەيمىن. ەل مەن جەر تۇتاستىعىنا, قازاقستاننىڭ ءتورت تاراپىنىڭ دا نىعايۋىنا, شەكاراسىنىڭ شەگەندەلە تۇسۋىنە گەوگرافيا عىلىمى جاۋاپتى ەكەنىن جاقسى تۇسىنەمىز. وسى باعىتتا شاكىرتتەرىمدى جۇمىلدىرىپ تا جاتىرمىن. ال ەكولوگياعا كەلسەك, نۇر-سۇلتان قالاسى مەن الماتىنىڭ توبەسىنەن تۇنەرگەن بۇلت, لاس اۋا ءبارىمىزدى قاتتى تولعاندىرادى. اكىمدىكتەر, ءتارتىپ پەن قۇقىق ورگاندارى كولىكتەن شىعاتىن ۋلى گازداردى رەتتەيتىن قاتاڭ ەرەجە بەكىتپەي بولمايدى. ونىڭ ورنىنا ەكولوگيالىق تازا كولىكتەردى ەنگىزۋ – قاي جاعىنان دا ارزان جانە قايتارىمى مول جوبا.
جىل قورىتىندىسى ءبىرازىمىزدى قۋانتتى, ءبىرازىمىزدى ۇمىتتەندىردى. بىراق «ەشتەن كەش جاقسى» دەگەن, توگىلگەن تەر ءتۇبى اقتالادى. بىلتىر مەملەكەت مەنى «بارىس» وردەنىمەن ماراپاتتادى. بۇل جەكە ءوزىمنىڭ عانا تابىسىم ەمەس, جوعارى ءبىلىمنىڭ, گەوگرافيا-ەكولوگيا عىلىمى سالاسىنىڭ تابىسى دەپ بىلەمىن.
ءبىز 2021 جىلدىڭ ناتيجەلى بولۋىنا كوپ ءۇمىت ارتامىز. مەملەكەت باسشىسى بۇل جىلدى «تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعى» دەپ بەلگىلەدى. بۇل – شىنىندا تاريحي مەجە. ەندەشە تاۋەلسىزدىگىمىز تۇعىرلى, ەڭبەگىمىز مىعىمدى, اقىل-ويىمىز ايدىندى, كۇش-قۋاتىمىز ايبارلى بولعاي.
ءاليا بەيسەنوۆا,
ۇعا اكادەميگى, «بارىس» وردەنىنىڭ يەگەرى
