ءار تاسى تاريحقا تۇنعان ۇلان توپىراعىنان شىققان باتىرلار از ەمەس. اتى اڭىزعا اينالعان قاسىم قايسەنوۆ تە, ىزعۇتتى ايتىقوۆ تا وسى ءوڭىردىڭ تۋمالارى. بۇگىنگى ۇرپاق باتىر بابالارىنىڭ رۋحىنا قانداي قۇرمەت كورسەتسە دە لايىق ەمەس پە؟!
الدىمەن جيىرمادان اسقان شاعىندا وتان ءۇشىن دەپ وققا ۇشقان تولەگەن توقتاروۆ تۋرالى از عانا مالىمەت بەرىپ وتكەنىمىز ءجون شىعار. ول 1941 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي سوعىسقا كىرىپ, ءبىر تاۋلىك ىشىندە جاۋدىڭ 150-دەن استام اسكەرىن جويعان. 1942 جىلى 5 اقپاندا نوۆگورود وبلىسىنداعى ناگاتكينو اۋىلىندا بەتپە-بەت كەلگەن جاۋدىڭ 7 اسكەرىن جەر جاستاندىرىپ, ەكەۋىن تۇتقىنعا الىپتى. ال بورودينو ءۇشىن بولعان شايقاستا قارشا بوراعان وقتان باس كوتەرە المايدى. سوندا توقتاروۆ جانىنداعى ءتورت جاۋىنگەرمەن العا ۇمتىلىپ, روتانى شابۋىلعا باستاعان. سول جەردە وعى تاۋسىلعانشا جاۋعا تويتارىس بەرىپ, اۋىر جارالانعان.
تولەگەننىڭ بۇل ەرلىگىن كوزىمەن كورگەن, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى مالىك عابدۋللين: «1942 جىلدىڭ 9 اقپانى. ءتۇس كەزىندە نەمىستەر قايتا شابۋىل جاسادى. بۇل جولى نەمىستەردىڭ شابۋىلىنا بۇكىل باتالون اۆتوماتشىلارى اتتاندى. ناعىز كۇشتى سوعىس باستالدى. شايقاس كەزىندە وق ءدارىسى تاۋسىلعان تولەگەن ىشىنەن اۋىر جارالاندى. تولەگەن ء«اۋپ» دەپ ورنىنان اتىپ تۇردى دا, سالبىراپ شىققان جارالى ىشەگىن قارنىنا قىسىپ, اۆتوماتىن قولىنا الا جۇگىرگەن بەتىمەن نەمىس وفيتسەرىنىڭ قاق باسىنان ۇرىپ جىبەردى. وفيتسەردى جايراتىپ سالىپ, قايتا ورالا بەرگەندە, جاۋدىڭ قايتا اتىلعان پۋلەمەت وعى ونىڭ كەۋدەسىنە ءتيدى. ەسىل ەر تولەگەن وسىنداي ەرلىك ولىممەن قازا بولدى» دەپ جازىپتى ەستەلىگىندە.
كۇركىرەپ وتكەن سوعىس باتىرىنىڭ 100 جىلدىعىنا وراي دۇركىرەپ ايتىس ءوتتى. ەلىمىزدىڭ ءتورت بۇرىشىنان جينالعان اقىندار تۇيدەك-تۇيدەك وي تاستادى, جىرعا سۋساپ قالعان حالىق قوشەمەت كورسەتتى. ەلدى جايلاعان ۆيرۋس بولماعاندا, زال ىشىندە ينە شانشىر ورىن بولماس ەدى. سانيتارلىق تالاپتارعا سايكەس, كورەرمەندەر كوپ جينالماي, ايتىستى الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى تىكەلەي ەفيردەن تاراتتى.
ارقالى اقىندار باتىر بابالارىنىڭ ەرلىگىن جىرعا ارقاۋ ەتە وتىرىپ, بۇگىنگى قوعامنىڭ دا تۇيتكىلدى ماسەلەلەرىن دە تۇيرەي ءوتتى. جىر دوداسىنا ەلىمىزدىڭ ءار ايماعىنان ۇزىن سانى 12 اقىن قاتىسىپ, باق سىناستى. اقىنداردىڭ ءسوز ساپتاۋىن, ورامدى وي تاستاۋىن ءانشى التىنبەك قورازباەۆ باستاعان ادىلقازىلار باعالادى. قورىتا كەلگەندە, باس جۇلدەنى قىزىلوردا وبلىسى, شيەلى اۋدانىنىنان كەلگەن ەرجان ءامىروۆ ەنشىلەدى. ءبىرىنشى ورىن زايسان اۋدانىنىڭ اقىنى اردابەك اقبابا ۇلىنىڭ قانجىعاسىنا بايلاندى. ەكىنشى ورىن اقمولا وبلىسى, ەرەيمەنتاۋ اۋدانىنان كەلگەن اقىن ەرلان داۋلەتكە بۇيىرسا, ءۇشىنشى ورىندى سەمەيلىك جاس اقىن حاۆدوللا بەيىسحان يەلەندى.
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
ۇلان اۋدانى ءار تاسى تاريحقا تۇنعان ۇلان توپىراعىنان شىققان باتىرلار از ەمەس. اتى اڭىزعا اينالعان قاسىم قايسەنوۆ تە, ىزعۇتتى ايتىقوۆ تا وسى ءوڭىردىڭ تۋمالارى. بۇگىنگى ۇرپاق باتىر بابالارىنىڭ رۋحىنا قانداي قۇرمەت كورسەتسە دە لايىق ەمەس پە؟!
الدىمەن جيىرمادان اسقان شاعىندا وتان ءۇشىن دەپ وققا ۇشقان تولەگەن توقتاروۆ تۋرالى از عانا مالىمەت بەرىپ وتكەنىمىز ءجون شىعار. ول 1941 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي سوعىسقا كىرىپ, ءبىر تاۋلىك ىشىندە جاۋدىڭ 150-دەن استام اسكەرىن جويعان. 1942 جىلى 5 اقپاندا نوۆگورود وبلىسىنداعى ناگاتكينو اۋىلىندا بەتپە-بەت كەلگەن جاۋدىڭ 7 اسكەرىن جەر جاستاندىرىپ, ەكەۋىن تۇتقىنعا الىپتى. ال بورودينو ءۇشىن بولعان شايقاستا قارشا بوراعان وقتان باس كوتەرە المايدى. سوندا توقتاروۆ جانىنداعى ءتورت جاۋىنگەرمەن العا ۇمتىلىپ, روتانى شابۋىلعا باستاعان. سول جەردە وعى تاۋسىلعانشا جاۋعا تويتارىس بەرىپ, اۋىر جارالانعان.
تولەگەننىڭ بۇل ەرلىگىن كوزىمەن كورگەن, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى مالىك عابدۋللين: «1942 جىلدىڭ 9 اقپانى. ءتۇس كەزىندە نەمىستەر قايتا شابۋىل جاسادى. بۇل جولى نەمىستەردىڭ شابۋىلىنا بۇكىل باتالون اۆتوماتشىلارى اتتاندى. ناعىز كۇشتى سوعىس باستالدى. شايقاس كەزىندە وق ءدارىسى تاۋسىلعان تولەگەن ىشىنەن اۋىر جارالاندى. تولەگەن ء«اۋپ» دەپ ورنىنان اتىپ تۇردى دا, سالبىراپ شىققان جارالى ىشەگىن قارنىنا قىسىپ, اۆتوماتىن قولىنا الا جۇگىرگەن بەتىمەن نەمىس وفيتسەرىنىڭ قاق باسىنان ۇرىپ جىبەردى. وفيتسەردى جايراتىپ سالىپ, قايتا ورالا بەرگەندە, جاۋدىڭ قايتا اتىلعان پۋلەمەت وعى ونىڭ كەۋدەسىنە ءتيدى. ەسىل ەر تولەگەن وسىنداي ەرلىك ولىممەن قازا بولدى» دەپ جازىپتى ەستەلىگىندە.
كۇركىرەپ وتكەن سوعىس باتىرىنىڭ 100 جىلدىعىنا وراي دۇركىرەپ ايتىس ءوتتى. ەلىمىزدىڭ ءتورت بۇرىشىنان جينالعان اقىندار تۇيدەك-تۇيدەك وي تاستادى, جىرعا سۋساپ قالعان حالىق قوشەمەت كورسەتتى. ەلدى جايلاعان ۆيرۋس بولماعاندا, زال ىشىندە ينە شانشىر ورىن بولماس ەدى. سانيتارلىق تالاپتارعا سايكەس, كورەرمەندەر كوپ جينالماي, ايتىستى الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى تىكەلەي ەفيردەن تاراتتى.
ارقالى اقىندار باتىر بابالارىنىڭ ەرلىگىن جىرعا ارقاۋ ەتە وتىرىپ, بۇگىنگى قوعامنىڭ دا تۇيتكىلدى ماسەلەلەرىن دە تۇيرەي ءوتتى. جىر دوداسىنا ەلىمىزدىڭ ءار ايماعىنان ۇزىن سانى 12 اقىن قاتىسىپ, باق سىناستى. اقىنداردىڭ ءسوز ساپتاۋىن, ورامدى وي تاستاۋىن ءانشى التىنبەك قورازباەۆ باستاعان ادىلقازىلار باعالادى. قورىتا كەلگەندە, باس جۇلدەنى قىزىلوردا وبلىسى, شيەلى اۋدانىنىنان كەلگەن ەرجان ءامىروۆ ەنشىلەدى. ءبىرىنشى ورىن زايسان اۋدانىنىڭ اقىنى اردابەك اقبابا ۇلىنىڭ قانجىعاسىنا بايلاندى. ەكىنشى ورىن اقمولا وبلىسى, ەرەيمەنتاۋ اۋدانىنان كەلگەن اقىن ەرلان داۋلەتكە بۇيىرسا, ءۇشىنشى ورىندى سەمەيلىك جاس اقىن حاۆدوللا بەيىسحان يەلەندى.
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
ۇلان اۋدانى
