القالى جيىنعا پاكىستان يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى اريف الۆي, COMSTECH باس ديرەكتورى مۇحاممەد يكبال چاۋداري, حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى دارحان قىدىرالى, يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى اسقار مۋسينوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ساۋد ارابياسى كورولدىگىندەگى, باحرەين كورولدىگىندەگى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى بەرىك ارىن, كاليفورنيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى اساد احمەد, لاحور مەنەدجمەنت جانە تەحنولوگيالار ۋنيۆەرسيتەتى پروفەسسورى سايد نومانۋل حاك, وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتى پروفەسسورى فارحان نيزامي, ميۋنحەن ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى پيتەر ادامسون, بات سپا ۋنيۆەرسيتەتى ( ۇلىبريتانيا) پروفەسسورى يفتيحار ماليك, سونىمەن قاتار الەمنىڭ تانىمال فارابيتانۋشى عالىمدارى قاتىستى.
جيىن بارىسىندا پاكىستان پرەزيدەنتى اريف الۆي قازىرگى تاڭدا عىلىمنىڭ دامۋ قارقىنى جوعارى ەكەنىنە نازار اۋدارىپ, مۇنداي ءۇردىس دامىعان جانە دامۋشى مۇسىلمان مەملەكەتتەرىنىڭ اراسىنداعى ايىرماشىلىقتى الشاقتاتا تۇسەتىنىنە توقتالدى. وسىعان وراي ا.الۆي جەدەل تۇردە ءبىلىم سالاسىنا نازار اۋدارۋعا شاقىردى.
سونداي-اق پاكىستان پرەزيدەنتى COMSTECH كوميتەتى عىلىم مەن تەحنولوگيا ارقىلى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋعا دەن قويعان يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ بىرەگەي مەكەمەسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ءوز سوزىندە ا.الۆي يىۇ ەلدەرىن بارشا يسلامنىڭ قايتا وركەندەۋى ءۇشىن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋگە, تىزە قوسۋعا شاقىردى.
حالىقارالىق فورۋمنىڭ مارتەبەلى قوناعى بولعان حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى دارحان قىدىرالى قۇتتىقتاۋ سوزىندە ۇيىمنىڭ ءال-فارابي جىلىندا اتقارعان جۇمىستارى تۋرالى بايانداپ, جيىننىڭ ءساتتى وتۋىنە تىلەكتەستىك ءبىلدىردى. ءوز سوزىندە د.قىدىرالى ىرگەلى جيىننىڭ سۇلتان ماحمۋد گازناۋي مەن ۇلى ويشىل, اقىن مۇحاممەد ىقبالدىڭ ەلىندە ءوتىپ جاتقانىنا نازار اۋداردى. ءال-ءفارابيدىڭ ءوز داۋىرىندە ءىلىم مەن عىلىمدى جەتە مەڭگەرگەنىنە توقتالىپ, «ەكىنشى ۇستازدىڭ» ءومىرى ءالى كۇنگە دەيىن قوعامعا ۇلگى ەكەنىن ايتتى.
ء«ال-ءفارابيدىڭ شىعىس تاريحىنا جاساعان ەتيكالىق جانە مورالدىق اسەرىن اتاپ وتكەن ءجون. بىرنەشە عاسىر بويى ونىڭ ەڭبەكتەرىنىڭ نەگىزگى ىرگەتاسى سانالعان ۇشتاعان – ء«ادىل باسقارۋ», «قايىرىمدى قالا» جانە «باقىتتى قوعام» باسقا ويشىلدار ءۇشىن دە قۇندى جادىگەرگە اينالدى. ءال-فارابي وسى شارتتار ورىندالعاندا عانا «كامىل ادام» ۇعىمىنا قول جەتكىزىلەتىنىن جەتە ءتۇسىندى», دەدى د.قىدىرالى.
ءىس-شارا بارىسىندا يىۇ باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى اسقار مۋسينوۆ تە ءسوز سويلەپ, عالىمنىڭ جەتىستىگىنە ەرەكشە ەكپىن بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى تاڭدا يسلام الەمى ءال-فارابي سىندى بۇرىنعى زاماننىڭ ويشىلدارىنداي ءىلىم مەن عىلىمعا ەرەكشە نازار اۋدارۋى كەرەك. «يىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردەگى عىلىمنىڭ بولاشاعى عىلىمي مادەنيەت قالىپتاستىرۋعا تىكەلەي بايلانىستى. ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى قوعامدى ءىلىم ىزدەۋگە وزگەرتىپ, عىلىمعا قولايلى جاعداي جاساۋدا ۇلكەن ءرول ويناۋعا ءتيىس», دەدى ا.مۋسينوۆ.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ساۋد ارابياسى كورولدىگىندەگى, باحرەين كورولدىگىندەگى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى بەرىك ارىن ءوز سوزىندە ءابۋ ناسىر ءال-ءفارابيدىڭ اريستوتەل مەن پلاتوننىڭ ءىزىن جالعاپ, باتىس جانە شىعىس فيلوسوفيالىق مەكتەپتەرىن بىرىكتىرگەنىن جەتكىزدى. ء«ال-ءفارابيدىڭ اريستوتەلدەن كەيىنگى ەكىنشى ۇستاز اتانۋى بەكەر ەمەس. ول – اراب, پارسى, گرەك, ءۇندى جانە تۇرىك مادەنيەتتەرىنىڭ قۇندى جەتىستىكتەرىن ۇيلەستىرە بىلگەن الەمدىك دەڭگەيدەگى ويشىل.
سونداي-اق ءال-فارابي ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا رەفورما جاساپ, حالىقتىڭ جاپپاي ساۋات اشۋىنا, ادامزاتتىڭ دامۋىنا زور ۇلەس قوستى. ونىڭ تىڭ ءارى اشىق فيلوسوفيالىق پىكىرلەرى كەيدە قوعامدىق پىكىرمەن كەرەعار بولدى. ول ويلانۋدا دەربەستىك تانىتىپ, ءوز ۇستانىمىنىڭ بەرىكتىگىن دالەلدەي ءتۇستى.
ءال-فارابي ءبىر عانا سالامەن شەكتەلىپ قالماي, ءبىلىم كوكجيەگىن كەڭىتە بەردى. فيلوسوفيا, لوگيكا, مۋزىكا جانە ساياسي عىلىمدى دا مەڭگەردى. راسىندا, ءال-ءفارابيدىڭ ساياسي فيلوسوفياعا سىڭىرگەن ەڭبەگىن باعالاۋ مۇمكىن ەمەس. پلاتوننان ءتالىم العان ول ىزگىلىكتىڭ شىڭىنا جەتەتىن, كوپ ءتىلدى, كوپ ۇلتتى, كوپ ءدىندى ەل قالىپتاستىرۋعا باسىمدىق بەردى», دەدى ب.ارىن.
COMSTECH باس ۇيلەستىرۋشىسى, پروفەسسور يكبال چاۋداري ءوز سوزىندە مۇنداي جيىندار ءالى دە جالعاساتىنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, كەلەشەكتە COMSTECH ۇيىمى حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىمەن بىرلەسە وتىرىپ, تۇركىستاندا پاكىستاننىڭ ويشىلى مۇحاممەد ىقبالعا ارنالعان فورۋم, وزبەكستاندا عالىم ۇلىقبەككە ارنالعان جيىن وتكىزبەك.
جيىندا ءسوز سويلەگەندەر عىلىم مەن تەحنولوگيانى ودان ءارى دامىتۋعا, يىۇ اياسىندا وسى سالاداعى ىقپالداستىقتى كۇشەيتۋگە, يسلام الەمىنىڭ التىن عاسىرى سانالاتىن ءداۋىردى جالعاستىرىپ, ءال-فارابي سەكىلدى ويشىلداردان ءتالىم الۋدىڭ ماڭىزىنا ەكپىن بەردى.
ايتا كەتۋ كەرەك, 1969 جىلعى 25 قىركۇيەكتە رابات قالاسىندا وتكەن كونفەرەنتسيادا نەگىزى قالانعان يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى (يىۇ) – ەڭ ءىرى جانە ىقپالدى ۇكىمەتتىك ءارى حالىقارالىق مۇسىلمان ۇيىمى. قازىرگى ۋاقىتتا ول جالپى سانى شامامەن 1,5 ميلليارد ادامدى قامتيتىن 57 ەلدىڭ باسىن بىرىكتىرىپ وتىر.
