قازاقستان • 23 جەلتوقسان، 2020

ادىلەتتى مەملەكەت قۇرۋدىڭ الداعى قادامدارى

75 رەت كورسەتىلدى

كەشە ونلاين رەجىمدە «قازاقستانداعى قۇقىق قورعاۋ جانە سوت جۇيەسىن جاڭعىرتۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى» تاقىرىبىندا حالىقارالىق دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى. وتىرىس بارىسىندا ەلىمىزدىڭ سوت-قۇقىقتىق جۇيەسىن دامىتۋدىڭ الداعى باعىتى ايقىندالدى.

وتىرىسقا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءبىرىنشى باسشىلارى، وتاندىق جانە شەتەل عالىمدارى، سوت، قۇقىق سالاسىنىڭ كاسىبي ماماندارى قاتىستى.

نۇرسۇلتان نازارباەۆ قورى اتقارۋشى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى، دوڭگەلەك ۇستەلدىڭ مودەراتورى يگور روگوۆ تاۋەل­سىزدىك جىلدارى ەلباسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ باسشىلىعىمەن ەلىمىزدە قۇقىق قورعاۋ جانە سوت سالالارىنىڭ جاڭا جۇيەسى قۇرىلعانىن، وسى جىلدار ارالىعىندا اتالعان جۇيە ۇنەمى دامىپ، العا جىلجىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.

– وزدەرىڭىز بىلەتىندەي، كەيىنگى ءىرى رەفورما 2014 جىلى جۇرگىزىلدى. سول جىلى قىل­مىستىق جانە قىلمىستىق پرو­تسەس­سۋال­دىق كودەكستەر قابىلداندى. بۇل كودەكستەردى جاڭا زامان كودەكسى دەپ ايتۋعا بولادى. سەبەبى وسى كودەكستەر ءوز كەزە­گىندە ەلىمىزدىڭ سوت-قۇقىقتىق جۇيە­سىنە العا ادىمداپ قادام باسىپ، ەۋروپا­لىق جۇيە­لەرگە جاقىنداي تۇسۋىنە مۇم­كىن­دىك بەرەدى. الايدا ەشتەڭە ءبىر ورىندا تۇرماي­تىنى بەلگىلى. سوندىقتان بۇگىن ءبىز سوت-قۇ­قىقتىق جۇيەسىنىڭ اۋقىمدى قايتا جاڭ­عىرۋ، تۇرلەنۋ كەزەڭىن باستاعالى وتىر­مىز. ارينە، 2014 جىلعى رەفورما كەزىن­دە ءتۇرلى جاعدايلارعا بايلانىستى سوڭى­نا دەيىن شەشىلمەي قالعان ماسەلەلەر بولدى، – دەيدى
ي.روگوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا، بۇگىندە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ اتقارىپ جاتقان اۋقىمدى جۇمىسى ەلى­مىز­دىڭ سوت-قۇقىقتىق جۇيەسىنىڭ بۇعان دەيىن جەتكەن جەتىستىكتەرىن جەتىلدىرۋگە جانە ونى الداعى سىناقتاردان سۇرىن­دىر­مەۋگە نەگىزدەلگەن.

– سوت-قۇقىقتىق جۇيەسىنىڭ رەفورماسى تەك قانا شەتەلدىك وزىق ۇلگىنى ەنگى­زۋ عانا ەمەس، تەرەڭ عىلىمي زەرتتەۋ­لەر­گە نەگىزدەلۋى كەرەك. ەلىمىزدەگى باس­تى ماسە­لە­نىڭ ءبىرى زاڭ ۇستەمدىگىن قالىپ­تاس­تى­رۋ سانالادى. زاڭ بارىنەن بيىك بولۋى كەرەك. قۇقىقتىق مەملەكەتتە سوت جۇي­ەسى ءادىل بولادى. ال قۇقىق قورعاۋ جۇ­يە­سى حالىق سەنىمىنە نەگىزدەلۋى ءتيىس. بۇل بەس ينستيتۋتسيونالدىق رەفورما ايا­سىن­­داعى ۇزاق مەرزىمدى مەجە بولىپ سانا­­لادى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىلعى جول­داۋ­­ىندا قازاقستاننىڭ سوت جانە قۇقىق­­­تىق جۇيەسىن رەفورمالاۋدىڭ باس­تى باعىتتارىن اتادى. ەل تاۋەلسىزدىك العالى بۇل ەكى جۇيەنى جاڭعىرتۋ جۇمىسى كەزەڭ-كە­زەڭىمەن ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى. كەيىنگى 25 جىلدا اۋىر قىلمىستار سانى بىرنەشە ەسە ازايدى. 1996 جىلى 2600 ادام ءولىمى تىركەلسە، 2019 جىلى 845 قىلمىس تىركەلدى. قاراقشىلىق توناۋ قىلمىستارى 6 ەسە ازايدى. الەمدەگى ادامداردىڭ قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى يندەكستە قازاقستان وتكەن جىلى 64-ورىننان كورىنىپ، تمد-نىڭ كوپتەگەن ەلىن باسىپ وزدى، – دەدى پرەزيدەنت كومەكشىسى – قا­ۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ حاتشىسى اسەت يسە­كە­شەۆ.

پرەزيدەنت كومەكشىسىنىڭ ايتۋىن­شا، بۇل جەتىستىك مەملەكەتتىڭ كوپجىل­­دىق جۇمى­سىنىڭ ناتيجەسى سانالادى. ءا.يسە­كەشەۆ قوعام تاراپىنان، بيزنەس تاراپىنان قۇقىق قورعاۋشىلار مەن سوت جۇ­مىسىنا كوڭىل تول­مايتىن جاعدايلار ءجيى كەزدەسەتىنىن دە جەتكىزدى.

– بيىل قازاقستاندا اكىمشىلىك پرو­تسەس­سۋالدىق كودەكس قابىلداندى. بۇل قۇجات كەلەسى جىلى كۇشىنە ەنەدى. بۇل – ەلىمىزدەگى اسا ءىرى رەفورمالاردىڭ ءبىرى. سەبەبى مۇل­دە باسقا زاڭ قالىپتا­سادى. اكىمشىلىك جاۋاپ­كەرشىلىكتى قابات­تاس­تىرماي جاريا قۇقىقتىق ماسەلەلەردى عانا قاراستىراتىن مۇلدە بولەك سوتتار بولادى. بالتىق جاعالاۋى ەلدە­رى بۇل جۇيەگە بۇرىننان كوشكەن. پوست­كەڭەستىك ەلدەر ەندى اۋىسىپ جاتىر. ۋكراينادا بۇل جۇيە بار. بارلىق وڭتۇستىك كاۆكاز: ارمەنيا، گرۋزيا، ازەر­باي­جان وسى جۇيەگە كوشتى. ورتالىق ازيا­دا قىرعىزستان بىرقاتار شەكتەۋمەن، ال وزبەكستان تولىق اۋىسىپ جاتىر. قازاقستان دا كەلەسى جىلى وسى جۇيەگە كوشەدى، – دەدى بەرلين اكىمشىلىك سوتىنىڭ سۋدياسى، «ورتالىق ازيا ەلدەرىندە قۇقىقتىق مەملەكەتتىلىكتى ورناتۋعا سەپتەسۋ» (GIZ) باعدارلاماسىنىڭ ديرەكتورى، اتالعان ۇيىمنىڭ قازاقستان مەن وزبەكستانداعى وكىلى يورگ پۋدەلكا.

ونلاين وتىرىستا سىبايلاس جەمقور­لىققا قارسى ءىس-قيمىل  اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى اليك شپەكباەۆ تا ورامدى ويى­مەن ءبولىسىپ، پايىمدى پىكىرىن ءبىلدىردى. اگەنتتىك تورا­عاسىنىڭ ايتۋىنشا، سوت جانە قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋ جەمقورلىقتان ازات ءارى بيۋروكراتيادان تازا يننوۆاتسيالىق ءتيىمدى مەملەكەتتىك قۇرۋدى قامتاماسىز ەتەدى.

– سوت جۇيەسى مەن قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋدىڭ العاشقى پاكەتىندە وتستاۆكا ينستيتۋتى جانە قول اس­تىندا جۇمىس ىستەيتىندەردىڭ جەمقورلىق ءىسى بويىنشا جاۋاپقا تارتىلعانى ءۇشىن جوعارى لاۋازىم يەلەرى جاۋاپ بەرە­تىنى ەنگىزىلدى. رەفورمانىڭ ەكىنشى پاكە­تىندە جەمقورلىقپەن كۇرەس بويىنشا جاۋاپ­كەرشىلىكتى كۇشەيتۋ ماسەلەسى ەنگىزىلدى، اسىرەسە كۆازيمەملەكەتتىك سالا بويىنشا. وعان قوسا ۇلتتىق كومپانيالارداعى جەم­قورلىققا قارسى زاڭنامالار بەكىتىلدى. ءبىر ۇيىمدا تۋىس ادامداردىڭ جۇمىس ىستەۋىنە جانە سىيلىق الۋعا شەكتەۋ قويىلدى، – دەيدى ا.شپەكباەۆ.

سوڭعى جاڭالىقتار

دوللار ارزاندادى

قارجى • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار