ەكولوگيالىق ءبىلىمنىڭ ماڭىزى وتە تەرەڭدە جاتىر. تابيعات – بىزگە بەرگەن ەڭ قۇندى قازىنامىز, بىراق تابيعاتتىڭ بايلىعى ولشەۋسىز ەمەس. ونى ايالاپ, قورعاۋ كەرەك. ەڭ الدىمەن وسىنى وسكەلەڭ ۇرپاققا تۇسىندىرۋگە ءتيىسپىز. ءدال وسى ماقسات تاربيە مەن ءبىلىم بەرۋ ىسىندە ايقىن كورىنىس تابۋى قاجەت.
سوڭعى ۋاقىتتا ەكولوگتار پەداگوگتەرمەن بىرلەسىپ «ۇزدىكسىز ەكولوگيالىق ءبىلىم بەرۋ» باعدارلاماسىنىڭ جوباسىن كوپشىلىككە بەلسەندى ناسيحاتتاپ ءجۇر. مەن بۇل باعدارلامانى قولدايمىن. سەبەبى ادام بالاسى ءوزىن تابيعاتتان تىس ەلەستەتە المايدى. تۋعاننان ومىردەن وتكەنشە تابيعاتتىڭ مول ىرزىعىن پايدالانامىز. سول سەبەپتى تابيعات-انانى ايالاۋ, قامقورلىق كورسەتۋگە باعىتتالعان ەكولوگيالىق ءبىلىم ۇزدىكسىز بەرىلىپ وتىرۋى كەرەك. ارينە, ءبىلىم بەرۋدىڭ بارلىق ساتىسىندا ماڭىزدى, دەگەنمەن تاقىرىپقا ارقاۋ بولىپ وتىرعان ەكولوگيالىق ءبىلىمنىڭ بالاباقشادان باستاپ بەرىلۋى – وتە وزەكتى. ويتكەنى مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم – بارلىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ باستاۋ بۇلاعى.
ەندى وسى مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە مەن ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا بالالارعا ەكولوگيالىق ءبىلىم بەرۋدىڭ ءتيىمدى ەرەكشەلىكتەرىنە توقتالا كەتەيىك. بالاباقشاداعى ەكولوگيالىق ءبىلىم بالالارعا تابيعاتتى ايالاپ, ونى قامقورلىققا الىپ كۇتۋ, تابيعات جونىندە قاراپايىم ءبىلىم بەرە وتىرىپ, ءتىرى جانە ءولى تابيعاتتاعى قۇبىلىستار جونىندە قاراپايىم ۇعىمدار قالىپتاستىرۋعا باعىتتالادى. شىنىندا تابيعات – مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالار ءۇشىن ءتۇرلى تابيعي قۇبىلىستاردى تانۋدىڭ تاپتىرماس جولى عانا ەمەس, سوزدىك قورىن بايىتۋدىڭ كوزى. سوندىقتان ەكولوگيالىق تاربيە مەن ءبىلىم بەرۋدى ءتىل دامىتۋ مەن ساۋات اشۋ وقۋ قىزمەتتەرىنە كىرىكتىرىپ وتىرعان ءجون. ءبىر جاعىنان بۇل ماڭىزدى وقۋ قىزمەتتەرىن تۇرلەندىرەدى, ەكىنشى جاعىنان ەكولوگيالىق تاربيە مەن ءبىلىم بەرىلەدى. جالپى ەكولوگيالىق تاربيە مەن ءبىلىم بەرۋ مىندەتىن بالاباقشاداعى كەز كەلگەن ساباققا كىرىكتىرىپ جىبەرۋگە ابدەن بولادى. مۇنداي جۇمىستى ناتيجەلى جۇرگىزۋ تاربيەشىنىڭ تاجىريبەسى مەن بىلىكتىلىگىنە بايلانىستى.
دەگەنمەن ەكولوگيالىق ءبىلىم بەرۋدى نەگىزگى وقۋ قىزمەتتەرىنىڭ مازمۇنىنا كىرىكتىرۋمەن عانا شەكتەمەگەن دۇرىس. مەكتەپتەردە ارنايى ەكولوگيالىق ءبىلىم بەرۋگە ارنالعان ءپان ەنگىزىلگەلى جاتىر. ال بۇل نەگىزىنەن مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە الدەقاشان ورنىن تاۋىپ, قالىپتاسىپ قويعان. مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە مەن وقىتۋدىڭ مەملەكەتتىك ستاندارتىندا بەلگىلەنگەن ەكولوگيا مەن قورشاعان ورتا وقۋ قىزمەتتەرى – سونىڭ ايعاعى. وسى ارقىلى ءبىز بالالاردى تابيعاتپەن تانىسىپ, اينالا قورشاعان ورتاسىنا دەگەن قامقورلىقتى قالاي كورسەتەتىنىن ۇيرەتىپ, ۇيدەگى, اۋلاداعى وسىمدىكتەر مەن جانۋارلاردى كۇتىپ-باپتاۋعا باۋليمىز.
ءيا, ەكولوگيالىق ءبىلىم بەرۋ ءىسى بالاباقشادا ارنايى قۇجاتپەن, وقۋ باعدارلاماسىمەن جولعا قويىلعان. بىراق بىزگە بۇل دا جەتكىلىكسىز. سەبەبى بالالار كوزبەن كورىپ, قولمەن ۇستاپ, وزدەرى سەزىنگەن نارسەنى ەسىندە ساقتاپ قالادى, ۇمىتپايدى. جالپى مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالاردىڭ ەرەكشەلىگىندە ءبىر نارسەنى ۇيرەتۋ ءۇشىن ونى بىرنەشە مارتە قايتالاپ ايتۋعا تۋرا كەلەتىنىن ەسكەرسەك, كورسەتۋدىڭ ماڭىزى وتە زور. سوندىقتان كىشكەنتايلارعا ەكولوگيالىق تاربيە مەن ءبىلىم بەرۋدى تۇرلەندىرىپ وتىرعان ابزال. تۇرلەندىرۋدى تابيعاتقا ساياحات, مۇراجايلارعا بارۋ, ماقساتتى سەرۋەن, تەلەباعدارلامالار, بەينەفيلمدەر, تابيعات تۋرالى كوركەم ادەبيەتتەر, سۋرەتتەردى, فوتوسۋرەتتەردى, يلليۋستراتسيالاردى تاماشالاۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرۋعا بولادى. سونداي-اق تاربيەلەنۋشىلەرمەن بىرگە ءتۇرلى قىزىقتى ەكسپەريمەنتتەر جاساۋ دا ەرەكشە اسەر قالدىرادى.
بۇدان بولەك ەكولوگيالىق تاربيە بەرۋدە حالىقتىق پەداگوگيكا نەگىزدەرىن پايدالانۋ دا وقۋ-تاربيە جۇمىسىن ءونىمدى ەتەدى. ماسەلەن, تابيعات قۇبىلىستارىنا قاتىستى ءتۇرلى قازاقى بولجامداردى, قورشاعان ورتانى قورعاۋعا ۇيرەتەتىن ماقال-ماتەلدەر مەن تانىمدىق قابىلەتىن ارتتىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەر جۇمباقتار, تاقپاقتار جاتتاتۋعا بولادى.
ءبارى دە تاربيەشىنىڭ شەبەرلىگىنە كەلىپ تىرەلەدى. باستىسى مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالاردى تاربيەلەۋمەن, جاس ۇرپاققا ءبىلىم بەرۋمەن اينالىساتىن پەداگوگ بالاباقشاداعى ءبىلىم ءنارىنىڭ بالا ءومىرى ءۇشىن ۋىزىنا جارىعانمەن تەڭ ەكەنىن ۇمىتپاۋى قاجەت.
جۇلدىز بۇحارباي,
«بەگىم انا» بالاباقشاسىنىڭ ءبىرىنشى ساناتتى تاربيەشىسى
قىزىلوردا
