تاياۋدا عانا ۇلىبريتانيا پرەمەر-ءمينيسترى بوريس دجونسون مينيسترلەر كابينەتىنە تاپسىرما بەرىپ, برەكسيت كەلىسىمىسىز اياقتالۋىنا ازىرلەنە بەرۋدى تاپسىردى. ونىڭ پايىمداۋىنشا, ۇلىبريتانيا ەۋروپالىق وداقتىڭ «قۇرساۋىندا» قالماۋى ءتيىس. الايدا ەل پارلامەنتىنىڭ بىرقاتار وكىلى ماسەلەنىڭ شەشىمىن تابۋدى سۇرادى.
ەۋروپالىق كوميسسيانىڭ پرەزيدەنتى ۋرسۋلا ۆون دەر لەيەنمەن ءۇش ساعات بويى كەلىسسوزدەر جۇرگىزگەن ب.دجونسون وداق قۇرامىنداعى ەلدەردىڭ باسشىلارىمەن جەكە-دارا سويلەسەتىنىن دە جەتكىزدى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, ەۋروپالىق وداق ۇسىنىپ وتىرعان كەلىسىم تۇماندى البيوننىڭ مۇددەسىنە ساي كەلمەيدى.
«كەلىسىم ەگىزدەرگە ارنالىپ جاسالعانداي: ۇلىبريتانيا ءبىر سىڭارى بولسا, ەو ەكىنشى سىڭارى. مىسالى, ەگەر ەۋروپالىق وداق شاش الدىرسا, ۇلىبريتانيا دا شاش الدىرۋى كەرەك. ايتپەسە, تاياق جەيدى. نەمەسە ەۋروپالىق وداق قىمبات سومكە ساتىپ السا, ۇلىبريتانيا دا ساتىپ الۋعا مىندەتتى. ايتپەسە, سالىق تولەۋى ءتيىس», دەدى ب.دجونسون.
پرەمەر-مينيستر مۇنداي كەلىسىمگە قول قويمايتىنىن مالىمدەدى. ونىڭ پايىمداۋىنشا, بريۋسسەل شەنەۋنىكتەرى وسى قادام ارقىلى تۇماندى البيوندى ۋىسىنان شىعارماق ەمەس.
بوريس مىرزانى اساۋ اتتاي تۋلاتقان برەكسيت جىرى باستالعالى بىرنەشە جىل ءوتتى. سوعان قاراماستان, ماسەلەنىڭ ەكى تاراپقا دا وڭتايلى شەشىلەتىن ءتۇرى كورىنبەيدى. قارت قۇرلىق پەن اعىلشىنداردى اۋرە-سارساڭعا سالعان كەلىسىمنىڭ تامىرى تەرەڭدە جاتىر.
ۇلىبريتانيا ەۋروپالىق وداق قۇرامىنا سوناۋ 1972 جىلى ەنگەن-تۇعىن. سودان بەرى تۇماندى البيوندا ۇيىمنىڭ پايداسى مەن زيانى تۋرالى اڭگىمە ءاردايىم ايتىلىپ كەلەدى. ەلدە 1975 جىلى ەۋروپالىق وداقتا قالۋ-قالماۋ تۋرالى رەفەرەندۋم ءوتىپ, قاتىسقانداردىڭ 67 پايىزى قارت قۇرلىقپەن بىرگە بولۋدى قولداپ داۋىس بەردى. ايتسە دە, ۇيىمنىڭ تيىمسىزدىگى جونىندەگى اڭگىمە ءجيى ءسوز بولاتىن. 2013 جىلى وسى ماسەلەگە ءبىرجولا نۇكتە قويۋ ءۇشىن سول كەزدەگى پرەمەر-مينيستر دەۆيد كەمەرون ەۋروپالىق وداققا قاتىستى رەفەرەندۋم وتەتىنىن مالىمدەدى. 2016 جىلعى 23 ماۋسىمدا ۇلىبريتانيا حالقى داۋىس بەرىپ, «ەۋروپالىق وداقتان شىعۋدى» قولدايتىندار 52 پايىزبەن جەڭىسكە جەتتى.
حالىقتىڭ قارت قۇرلىقتان باس تارتپايتىنىنا سەنىمدى بولعان كەمەرون مىرزا رەفەرەندۋمنان سوڭ قىزمەتىنەن كەتتى. بىراق سودان كەيىن ەل تىزگىنىن قولىنا العان تەرەزا مەي دە برەكسيتپەن باسى قاتىپ, اقىرى ورىنتاعىن بوساتتى. بوريس دجونسون كەزەكتەن تىس سايلاۋدا پرەمەر-مينيسترلىككە سايلانىپ, برەكسيت ماسەلەسىنە نۇكتە قويۋعا ۋادە بەرگەن. بىراق ەۋروپالىق وداقپەن ىمىراعا كەلۋ وعان دا وڭايعا سوقپاي تۇر.
ۇلىبريتانيا ەۋروپالىق وداقپەن قوشتاسۋ ءۇشىن كوپتەگەن كەلىسىمدى قايتا قاراپ, وزەكتى ماسەلەلەردىڭ وڭتايلى شەشىمىن تابۋعا ءتيىس. ماسەلەن, ەۋرووداقتان شىققاننان كەيىن سولتۇستىك يرلانديا مەن يرلانديا اراسىنداعى شەكارا, ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناس سەكىلدى ماسەلەلەر ەۋروپا ساياساتكەرلەرىنىڭ دە, داۋنينگ ءستريتتىڭ دە ابدەن باسىن قاتىردى.
قازىرگى تاڭدا يرلانديا مەن سولتۇستىك يرلانديا اراسىنداعى شەكارا ماسەلەسى شەشىلگەن جوق. ويتكەنى العاشقىسى – وداق قۇرامىنداعى تاۋەلسىز مەملەكەت, كەيىنگىسى ۇلىبريتانيانىڭ اكىمشىلىك ايماعى عانا. بىراق ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى شەكارا قۇجات جۇزىندە عانا. ايتپەسە, حالىقتىڭ اۋىلى ارالاس, قويى قورالاس بولىپ كەتكەلى قاشان! مىسالى, ءدال شەكارادا ورنالاسقان ەلدى مەكەننىڭ بريتانيالىق جاعى بەلكۋ, ال يرلانديالىق جاعى بلەكلايون اۋىلى دەپ اتالادى. ەكى ورتانى بەلكۋ وزەنى ءبولىپ جاتىر. اۋىلدىڭ تۇرعىندارى دا كوپ ەمەس. بەلكۋدە بەس جۇزگە جۋىق, بلەكلايوندا ءۇش جۇزگە جۋىق ادام بار. ەلدى مەكەندەگى جالعىز ەت دۇكەنى يرلانديالىق تاراپتا ورنالاسقان. ال شاشتاراز, شارۋاشىلىق دۇكەنى ۇلىبريتانيا اۋماعىندا تۇر. تۇماندى البيوندا مۇنداي ەلدى مەكەندەر جەتىپ-ارتىلادى. ياعني ۇلىبريتانيا قارت قۇرلىقتىڭ ەسىگىن جاپقاننان كەيىن, مۇنداي اۋىلدارداعى جاعداي قالاي بولماق؟
ۇلىبريتانيانىڭ ەۋروپالىق وداققا 1972 جىلدان بەرى مۇشە ەكەنىن جوعارىدا ايتتىق. سودان بەرى ساۋدا-ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناس كۇشەيىپ, تىم كۇردەلەنگەنى سونشالىق, قازىر سولاردىڭ ءتۇيىنىن جەكە-جەكە تارقاتۋعا تۋرا كەلەدى. مىسالى, شەنگەن ايماعىنا كىرەتىن ەلدەردىڭ ازاماتتارى تۇماندى البيونعا ەمىن-ەركىن كىرىپ شىعادى. سول سەكىلدى اعىلشىندار دا شەنگەن ايماعىنا كىرەتىن ەلدەرگە بارعاندا قوسىمشا قۇجات تاپسىرىپ, تەكسەرۋدەن وتپەيدى. سول سەكىلدى ەكى جاقتىڭ ۇشاقتارى دا ەمىن-ەركىن ۇشىپ ءجۇر. بىراق برەكسيت كەلىسىمسىز اياقتالسا, ءبارى وزگەرمەك. الدىن الا كەلىسىم بويىنشا كەلەر جىلدىڭ العاشقى التى ايىندا اۋە كومپانيالارى قىزمەتىن جالعاستىرا بەرمەك. ايتسە دە, وسى مەرزىم ىشىندە ولار ۇشىپ-قونۋعا قاتىستى قۇجاتتاردى ەۋروپالىق وداقتىڭ ەرەجەسىنە ساي رەسىمدەۋى كەرەك. ياعني بۇل EasyJet, Ryanair جانە British Airways كومپانيالارى ءۇشىن وڭايعا سوقپايتىنى انىق.
وعان قوسا, تاس جولمەن تاسىمالداناتىن جۇك تاسىمالى دا زيان شەكپەك. بۇگىنگە دەيىن جۇك كولىكتەرىنە ەش شەكتەۋ قويىلماعان-دى. ەندى ەۋروپادان تاۋار تاسيتىنداردىڭ سانى ازايادى. ۇلىبريتانيانىڭ وسى سالاعا جاۋاپتى مەكەمەسى 2021 جىلى وداققا مۇشە ەمەس ەلدەردەن كەلەتىن 2000 شوپىرعا عانا رۇقسات ەتپەك. ال ەو تاراپى 10 مىڭ جۇرگىزۋشىگە رۇقسات بەرۋدى سۇراپ وتىر. ەۋروپالىق كوميسسيا ۇسىنعان كەلىسىم جوباسىندا جۇرگىزۋشىلەر سانىن شەكتەۋ ۇلىبريتانيا مەن ەو-عا مۇشە مەملەكەتتەر اراسىنداعى تاۋار اينالىمىنا ايتارلىقتاي كەرى اسەر ەتەتىنى ايتىلعان. سونداي-اق اۆتوبۋس ارقىلى جولاۋشى تاسىمالى دا ايتارلىقتاي كەدەرگىلەرگە تاپ بولادى.
برەكسيت كەلىسىمسىز اياقتالسا, ۇلىبريتانيا مەن ەۋروپانى جالعاپ جاتقان جەراستى تۋننەلى مۇلدەم جابىلىپ قالۋى مۇمكىن. حالىق اراسىندا ەۋروتۋننەل دەپ اتالاتىن بۇل تەمىر جول بايلانىسى لا-مانش بۇعازىنىڭ استىنان ءوتىپ, فرانتسيا مەن انگليانى جالعاپ تۇر. وسى تۋننەلدىڭ ارقاسىندا پاريجدەن لوندونعا دەيىن نەبارى 2,5 ساعاتتا بارۋعا مۇمكىندىك بار. ونىڭ قۇرىلىسى 1994 جىلى اياقتالعان. سودان بەرى قالتقىسىز قىزمەت ەتىپ كەلەدى. الدا-جالدا بريۋسسەل مەن لوندون مامىلەگە كەلمەسە, زاماناۋي الەمنىڭ جەتى كەرەمەتىنىڭ ءبىرى مۋزەيگە اينالماق.
ايتا كەتەرلىگى, قازىر تۋننەلدە ونداعان شاقىرىمعا سوزىلعان جۇك كولىكتەرىنىڭ كەپتەلىسى پايدا بولعان. ويتكەنى مەجەلى مەرزىمگە دەيىن جۇگىن جەتكىزۋگە اسىققاندار كوپ. سونىڭ سالدارىنان تۋننەلدىڭ ەكى باسىندا جۇرگىزۋشىلەر ساعاتتاپ كۇتۋگە ءماجبۇر. جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ ايتۋىنشا, ادەتتە كۇنىنە تۋننەل ارقىلى 6000-عا جۋىق جۇك كولىگى وتەدى. بىراق كەيىنگى بىرنەشە كۇندە ولاردىڭ سانى 9000-نان اسقان.
ەۋروتۋننەلدە كەپتەلىستىڭ سالدارى كولىك وندىرىسىنە زيانىن تيگىزدى. Honda مەن Jaguar كومپانيالارى ماشينا جاساۋدى ۋاقىتشا توقتاتا تۇراتىنىن مالىمدەدى. ويتكەنى ەۋروپادان كەلەتىن كەي جابدىقتار كەپتەلىستە قالىپ كەتكەن.
كەلىسىمسىز برەكسيتتەن زيان شەگەتىن تاعى ءبىر سالا – بالىق اۋلاۋ. كىم قاي سۋلاردا بالىق اۋلاۋىنا رۇقساتى بار, بۇعان دەيىن ەمىن-ەركىن جۇرگەن كەمەلەر قايتپەك؟ مۇنىڭ ءبارى ءالى دە شەشىلمەي تۇر.
سونداي-اق تۇماندى البيوندا تۇراتىن ەۋروپالىقتار مەن قارت قۇرلىقتا قىزمەت ىستەيتىن اعىلشىنداردىڭ تاعدىرى قالاي وزگەرەدى؟ بۇۇ-نىڭ حالىقارالىق ميگراتسيا جونىندەگى دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, بۇگىندە ەۋروپادا ءومىر سۇرەتىن اعىلشىنداردىڭ سانى 1,5 ميلليون. ال تۇماندى البيوندا ەڭبەك ەتۋدى تاڭداعان ەۋروپالىقتاردىڭ سانى 500 مىڭنان اسىپ جىعىلادى.
