«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى جونىندە مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى اقتوتى رايىمقۇلوۆا بايانداما جاسادى.
ايتا كەتەرلىگى, اتالعان قۇجات پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ 2019 جىلعى 2 قىركۇيەكتەگى «سىندارلى قوعامدىق ديالوگ – قازاقستاننىڭ تۇراقتىلىعى مەن وركەندەۋىنىڭ نەگىزى» اتتى جولداۋىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەن. زاڭ جوباسى مىناداي نەگىزگى باعىتتاردى قامتيدى: ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ قۇزىرەتىن كەڭەيتۋ, سپورتتىق ينفراقۇرىلىمنىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ, ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى جاڭالىقتار. ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ قۇزىرەتىندە ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى بويىنشا تىزبە بەكىتىلەدى.
«جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ قۇزىرەتى كەلەسى قىزمەتتەرمەن تولىقتىرىلدى: دارىگەرلىك جانە دەنە شىنىقتىرۋ ديسپانسەرلەرىنىڭ سانىن ارتتىرۋ. حالىقپەن جۇمىس ىستەۋ بارىسىندا دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت نۇسقاۋشىلارىن قامتاماسىز ەتۋ. اۋىل حالقى اراسىنداعى دەنە شىنىقتىرۋ مەن ساۋىقتىرۋ قىزمەتى. بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردى دەنە شىنىقتىرۋعا باۋليتىن كلۋبتار جەلىسىن كەڭەيتۋ.
سپورت ينفراقۇرىلىمى بويىنشا جۇمىس مىنا باعىتتا جۇرەدى: تۇرعىلىقتى جەرلەردە جانە كوپشىلىك دەمالاتىن ورىنداردا سپورت وبەكتىلەرىنىڭ سانىن ارتتىرۋ. سونداي-اق مۇگەدەكتەر مەن حالىقتىڭ ءجۇرىپ-تۇرۋى شەكتەۋلى توپتارىنا دا جاعداي جاسالادى. تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىن سالۋ كەزىندە مۇگەدەكتەر مەن حالىقتىڭ ءجۇرىپ-تۇرۋى شەكتەۋلى توپتارىنىڭ جاعدايىن ەسكەرىپ, سپورت الاڭدارىمەن قامتاماسىز ەتۋ. ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى جاڭالىقتار مىنالار: دەنە تاربيەسى ساباقتارىندا ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىن ەنگىزۋ», دەدى مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى.
ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, زاڭ جوباسىن قابىلداۋ ارقىلى بىرقاتار ناتيجەگە قول جەتكىزىلمەك. ماسەلەن, دەنە شىنىقتىرۋمەن جانە سپورتپەن اينالىساتىن حالىقتى قامتۋدى 45 پايىزعا ۇلعايتۋ جوسپاردا بار. سونداي-اق وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ پاتريوتتىق سەزىمدەرىن دامىتۋ, سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋ, بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ جونىندە حالىقپەن جۇمىستى ۇيىمداستىرۋ, سپورتشىلارعا مەديتسينالىق باقىلاۋ جاساۋدى جەتىلدىرۋ كوزدەلگەن.
زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا ءماجىلىس سپيكەرى نۇرلان نىعماتۋلين ءوز پىكىرىمەن ءبولىسىپ, زاڭ جوباسىنىڭ ماڭىزىن العا تارتتى.
«بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ – بولاشاعىمىز ءۇشىن, ونىڭ ىشىندە, جاستارىمىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى. سەبەبى بۇگىندە ەلىمىزدىڭ ابىرويىن كوتەرىپ جۇرگەن وليمپيادا جانە الەم چەمپيوندارى بۇقارالىق سپورتتان شىقتى. اسىرەسە, بوكس پەن كۇرەس چەمپيوندارى اۋىلدان شىققانىن بىلەمىز. سوندىقتان سپورت نۇسقاۋشىلارىنىڭ جالاقىسىن كوتەرۋ, ولاردىڭ جۇمىستارىن ۇيىمداستىرۋ مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى بولۋ كەرەك», دەدى ن.نىعماتۋلين.
ەنگىزىلگەن جاڭا نورمالار بۇقارالىق سپورتتى دامىتىپ, دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت سالاسىندا كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. زاڭ جوباسىندا ءجۇرىپ-تۇرۋى شەكتەۋلى ادامداردىڭ دەنە شىنىقتىرۋمەن اينالىسۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن نورمالار دا قاراستىرىلعان.
سونداي-اق دارىگەرلىك-دەنە شىنىقتىرۋ ديسپانسەرلەرىن قۇرۋ, ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنا ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى بويىنشا مىندەتتى شارتتى ەنگىزۋ ۇسىنىلادى. بۇل نورمالار دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت سالاسىندا كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
سونىمەن قاتار وتىرىستا پالاتا دەپۋتاتتاردىڭ باستاماسىمەن ازىرلەنگەن ميكروقارجىلىق جانە كوللەكتورلىق قىزمەتتى رەتتەۋ ماسەلەلەرى تۋرالى زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى.
اتالعان قۇجات ازاماتتاردىڭ كرەديتتى بۇدان ءارى تىم كوپ الۋىنا جول بەرمەۋ جانە تۇتىنۋشىلىق كرەديت بەرۋدىڭ وڭتايلى ءوسۋ قارقىنىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ازىرلەندى. وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ازاماتتىق كودەكسكە, سونداي-اق «ميكروقارجىلىق قىزمەت تۋرالى» جانە «كوللەكتورلىق قىزمەت تۋرالى» زاڭدارعا ەنگىزىلەدى.
«پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا سايكەس, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارى ءۇشىن قارىز جۇكتەمەسىن ازايتۋ بويىنشا كوپتەگەن جۇمىس جۇزەگە اسىرىلدى. وسى ورايدا ءتيىستى شارالار قولدانىلىپ, تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەۋ نارىعىنداعى تاۋەكەلدەردى تومەندەتۋگە جاعداي جاسالدى. دەگەنمەن بۇل سالادا پروبلەمالار ءالى دە بار. بۇل جايىندا مەملەكەت باسشىسى بيىلعى قىركۇيەكتە جاريالاعان جولداۋىندا ايتقان بولاتىن», دەدى اتالعان قۇجاتتى تانىستىرعان ءماجىلىس دەپۋتاتى البەرت راۋ.
ءبىرىنشى كرەديتتىك بيۋرونىڭ مالىمەتىنشە, 2020 جىلعى 1 قاراشاداعى جاعداي بويىنشا ميروقارجى ۇيىمدارىندا ميكرونەسيەلەر 170 مىڭ كاسىپكەرگە جانە 810 مىڭ جەكە تۇلعاعا تيەسىلى. جەكەلەگەن نەسيەلەر بويىنشا قارىز الۋشىلاردىڭ 38 پايىزى تولەم مەرزىمىن وتكىزىپ العان, وسى ورايدا 300 مىڭعا جۋىق ادام قامتىلعان. قۇجاتتا كوللەكتورلىق اگەنتتىكتەر جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ قاراستىرىلعان.
جالپى وتىرىس بارىسىندا راتيفيكاتسيالاناتىن زاڭ جوبالارى دا ماقۇلداندى. اتاپ ايتقاندا قازاقستان ۇكىمەتى مەن بۇۇ ءبىلىم, عىلىم جانە مادەنيەت ماسەلەلەرى جونىندەگى ۇيىمى (يۋنەسكو) اراسىنداعى يۋنەسكو اياسىندا مادەنيەتتەردى جاقىنداستىرۋ حالىقارالىق ورتالىعىن قۇرۋ ماسەلەسى قارالدى.
«مادەنيەتتەردى جاقىنداستىرۋ ورتالىعى» مەملەكەتتىك مۋزەيى» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك قازىنالىق كاسىپورنىنىڭ بازاسىندا الماتى قالاسىندا يۋنەسكو-نىڭ قامقورلىعىمەن مادەنيەتتەردى جاقىنداستىرۋ حالىقارالىق ورتالىعى قۇرىلماق.
«مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ ءوزىنىڭ 2019 جىلعى 2 قىركۇيەكتەگى جولداۋىندا ەتنوسارالىق كەلىسىم مەن دىنارالىق ءوزارا تۇسىنىستىكتى نىعايتۋدى جالعاستىرۋ قاجەتىن اتاپ ءوتتى. وسىعان وراي, شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ حالىقارالىق دەڭگەيدە ەلىمىزدىڭ بەدەلىنىڭ ارتۋىنا ىقپال ەتەدى. حالىقارالىق شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ اياقتالعاننان كەيىن ورتالىق بۇل جۇمىستى ەلىمىزدىڭ مادەني ساياساتىنىڭ باسىمدىقتارىنا جانە بۇۇ-نىڭ 2030 جىلعا دەيىن تۇراقتى دامۋ سالاسىنداعى كۇن تارتىبىنە سايكەس جالعاستىرادى. ورتالىق ەتنوستاردىڭ, مادەنيەتتەر مەن دىندەردىڭ شىعۋ تەگى سالاسىنداعى ىرگەلى جانە قولدانبالى زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋگە, ءتۇرلى وركەنيەتتەر مەن مادەنيەتتەردىڭ ءوزارا اسەر ەتۋىنىڭ كەشەندى پروتسەستەرىن قامتىپ, ۇلى جىبەك جولىن زەرتتەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار مادەنيەتارالىق قوعامداردىڭ قالىپتاسۋى جانە ولاردىڭ عالامشاردىڭ ءار تۇپكىرىندە بىرەگەيلىگىنە, ءتۇرلى ەتنوستاردىڭ مادەنيەتتەرىن جاقىنداستىرۋ بويىنشا فورۋمدار, كونفەرەنتسيالار, دوڭگەلەك ۇستەلدەر, اشىق دارىستەر, ترەنينگتەر, ونلاين-دارىستەر وتكىزۋگە جاعداي جاسايدى. حالىقارالىق اۋديتوريا اراسىندا بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتى دامۋ مۇددەسىندە مادەنيەتارالىق ديالوگ قۇندىلىقتارىن تاراتۋعا باعىتتالعان حالىقارالىق ىنتىماقتاستىققا ارنالعان بىرەگەي پلاتفورماعا اينالماق», دەدى اتالعان زاڭ جوباسى بويىنشا بايانداما جاساعان مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ا.رايىمقۇلوۆا.
سونداي-اق قازاقستان مەن گرۋزيا ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى حالىقارالىق اۆتوموبيل قاتىناسى تۋرالى كەلىسىمگە تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتاما راتيفيكاتسيالاندى. «حاتتاما ەكىجاقتى جانە ترانزيتتىك, سونداي-اق ءۇشىنشى ەلگە/ەلدەردەن اۆتوكولىكپەن جۇك تاسىمالداۋعا رۇقسات بەرۋ جۇيەسىن ەنگىزۋدى كوزدەيدى. قازىرگى ۋاقىتتا ەكى ەل اراسىندا اۆتوكولىكپەن جۇك تاسىمالداۋ «رۇقساتسىز» نەگىزدە جۇزەگە اسىرىلادى. رۇقساتسىز جۇيە گرۋزيا كولىك وپەراتورلارىنا اۆتوموبيل تاسىمالىن ورىنداۋ كەزىندە باسىم بولۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەگەر 2018 جىلى ەكسپورت-يمپورت تاسىمالىنىڭ 53 پايىزىن گرۋزيا كولىك وپەراتورلارى ورىنداسا, 2019 جىلى بۇل كورسەتكىش 69 پايىزدى قۇرادى», دەدى زاڭ جوباسى جونىندە بايانداما جاساعان يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى بەيبىت اتامقۇلوۆ.
ەكىنشى وقىلىمدا دەپۋتاتتار تەحنيكالىق رەتتەۋ جانە جول جۇرىسىنە قاراستى زاڭ جوبالارىن تالقىلادى. زاڭ جوباسىندا جۇرگىزۋشىلەردىڭ قازاقستاندا بەرىلگەن جۇرگىزۋشى كۋالىگى مەن كولىك قۇرالىن تىركەۋ قۇجاتتارىن وزىمەن بىرگە الىپ جۇرمەگەنى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىكتى الىپ تاستاۋدى قاراستىرىپ وتىر. الايدا جۇرگىزۋشىلەر وزىمەن بىرگە جەكە كۋالىگىن الىپ جۇرۋگە مىندەتتى بولادى. بۇل تۇزەتۋلەر شەتەل جۇرگىزۋشىلەرى مەن شەتەلدىك كولىك قۇرالدارىنا قولدانىلمايدى.
سونىمەن قاتار پالاتا مەملەكەتتىك باسقارۋ دەڭگەيلەرى اراسىندا وكىلەتتىكتەردى قايتا ءبولۋ, وتباسىلىق جانە گەندەرلىك ساياسات ماسەلەلەرىنە قاتىستى زاڭ جوبالارىمەن جۇمىستى جالعاستىرۋ تۋرالى ۇسىنىسپەن كەلىستى.
جالپى وتىرىستا ءماجىلىس ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ تەمەكى ونىمدەرىنە اكتسيزدەر سالاسىنداعى سالىق ساياساتىن جۇرگىزۋ قاعيداتتارى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسىن جۇمىسقا الدى.
وتىرىس سوڭىندا بىرقاتار دەپۋتات مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدار جولدادى. ۇكىمەت باسشىسى اسقار ءماميننىڭ اتىنا ساۋال جولداعان قازاقستان حالىق پارتياسى فراكتسياسىنىڭ دەپۋتاتتارى قۇرامىندا گەنەتيكالىق تۇرلەندىرىلگەن ورگانيزمدەر (گمو) بار ونىمدەردى قازاقستاندا ساتۋعا جول بەرمەۋ ماسەلەسىن كوتەردى. «قازىرگى كەزدە ەاەو-نىڭ بارلىق ەلىندە گەنەتيكالىق تۇرلەندىرىلگەن ورگانيزمدەرگە (گمو) جانە ولاردان جاسالعان ونىمدەرگە قاتىستى جالپى ساياسات قالىپتاستىرىلدى. گەندىك ينجەنەريا نەگىزىندە الىنعان اۋىل شارۋاشىلىعى وسىمدىكتەرىنىڭ تۇقىمدارىن ساتۋعا جانە ەگۋ ءۇشىن پايدالانۋعا زاڭ جۇزىندە تىيىم سالىنعان. قۇرامىندا گمو كوپ كەزدەسەتىن يمپورتتىق ونىمدەر ءتۇرلى شەكتەۋلەر مەن تىيىمداردىڭ كومەگىمەن وداق اۋماعىنان جۇيەلى تۇردە شىعارىلادى», دەدى دەپۋتات ايقىن قوڭىروۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, ەاەو اۋماعىندا قۇرامىندا گمو بار اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن ءوندىرۋ جاعدايلارى تىركەلىپ جاتىر. بۇل جارتىلاي فابريكاتتار مەن تاماق ونىمدەرىن وندىرۋدە قولدانىلادى. قىتايدىڭ باس كەدەن باسقارماسى بيىلعى شىلدەدە رەسەيدەن كەلگەن بىرقاتار ونىمدە گمو كومپونەنتتەرىنىڭ تابىلعانى تۋرالى حابارلادى. وسىعان نازار اۋدارعان قازاقستاننىڭ حالىق پارتياسى فراكتسياسى گمو تۇقىمدارى مەن دايىن ونىمدەرىنىڭ اينالىمىنا قاتىستى باقىلاۋ جەتكىلىكسىز ەكەنىن جەتكىزدى. ء«بىزدىڭ ويىمىزشا, ساۋدا سەرىكتەستەرى الدىنداعى ءوز مىندەتتەمەلەرىن ورىنداماۋ اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن وندىرۋشىلەر مەن حالىق ءۇشىن تىكەلەي قاتەر توندىرەدى. وسىعان بايلانىستى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيانىڭ الاڭىندا گمو-عا قاتىستى پروبلەمانى كوتەرۋدى جانە گمو تۇقىمدارىنىڭ ەنۋىن, قولدانىلۋىن جانە دايىن ءونىمدى ەاەو اۋماعىنان قازاقستانعا وتكىزۋدى بولدىرماۋ ءۇشىن قوسىمشا ۇلتتىق قورعاۋ تەتىكتەرىن قۇرۋدى ۇسىنامىز», دەدى ا.قوڭىروۆ.
ءماجىلىس دەپۋتاتى كارىباي مۇسىرمان ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆتىڭ اتىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا قازاق ءتىلى تەرمينولوگياسى سالاسىنداعى ماسەلەلەردى كوتەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاق تىلىندەگى تەرميندەردى قالىپتاستىرۋ پروتسەسىن جەتىلدىرۋ جانە ولاردى بىرىزدەندىرۋ قاجەت. «بىلتىر ماجىلىستە «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا تەرمينولوگيانىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن تالقىلاۋعا ارنالعان عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا وتكىزىلىپ, ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ۇكىمەتكە ءتيىستى ۇسىنىمدار جولدانعان. الايدا قازىرگى قازاق ءتىلى تەرمينولوگياسى سالاسىنداعى كوزگە ۇرىپ تۇرعان كەمشىلىكتەر ءالى دە تولىق تۇزەتىلمەي, قوعام تاراپىنان ورىندى سىنعا ۇشىراپ ءجۇر. ۇكىمەت جانىنداعى رەسپۋبليكالىق تەرمينولوگيا كوميسسياسى بەكىتكەن تەرميندەردىڭ ىشىندە كوڭىلگە قونبايتىن اۋدارمالار از ەمەس. ماسەلەن, ورىس تىلىندەگى «گوستينيتسا» تەرمينىنىڭ قازاق تىلىندە ءۇش ءتۇرلى اتاۋى بار: «مەيمانحانا», «قوناقۇي», «قوناقۇيى»», دەدى كارىباي مۇسىرمان. دەپۋتاتتىڭ سوزىنە قاراعاندا, مۇنداي كەمشىلىكتىڭ ءۇش سەبەبى بار. بىرىنشىدەن, رەسپۋبليكالىق تەرمينولوگيا كوميسسياسىنىڭ قۇرامىنا ءتىل ماسەلەلەرىمەن اينالىساتىن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر, فيلولوگتار, اۋدارماشىلار, جۋرناليست-جازۋشىلار ەنگىزىلگەن. ولاردىڭ اراسىندا مەديتسينادان باسقا, الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق سالالاردىڭ ماماندارى جوق. ەكىنشىدەن, كوميسسيانىڭ جۇمىسىنا اشىقتىق جەتىسپەيدى. ۇشىنشىدەن, ونىڭ قابىلداعان تەرميندەرى ۇسىنىمدىق سيپاتقا يە, ياعني ولاردى قولدانۋ مىندەتتى ەمەس.
«رەسپۋبليكالىق تەرمينولوگيا كوميسسياسىنىڭ مارتەبەسىن قايتا قاراۋ جانە ول بەكىتكەن تەرميندەردىڭ مەملەكەتتىك ورگانداردا, مەنشىك تۇرىنە قاراماستان, كاسىپورىندار مەن ۇيىمداردىڭ بارلىعىندا, قوعامدىق بىرلەستىكتەردە ءىس قاعازدارىن جۇرگىزۋدە, ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ وقۋ باعدارلامالارىندا, كورنەكى جارنامادا بۇرمالانباي, ءبىرىزدى قولدانىلۋىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردى قابىلداۋ قاجەت. اتالعان كوميسسيانىڭ قۇرامىن الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق سالالاردىڭ تاجىريبەلى ماماندارىمەن, بەلگىلى ساراپشى-عالىمدارمەن, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ ءارى زيالى قاۋىمنىڭ وكىلدەرىمەن تولىقتىرعان ءجون», دەدى ك.مۇسىرمان.
بۇدان بولەك, جالپى وتىرىس بارىسىندا يرينا سميرنوۆا, كەڭەس ابساتيروۆ, مەرۋەرت قازبەكوۆا, ارمان قوجاحمەتوۆ, ەكاتەرينا نيكيتينسكايا جانە ازات پەرۋاشەۆ قۇزىرلى ورگاندار باسشىلارىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى.
