ءتۇرلى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا تاراعان اقپاراتقا سۇيەنسەك, عالىم مىنگەن كولىككە بىرەۋلەر قاپىدا شابۋىل جاساعان. سول ارادا م.فاحريزادەنىڭ قورعاۋشىلارى مەن لاڭكەستەر اراسىندا اتىس بولىپ, عالىم جاراقات العان. عالىمدى اۋرۋحاناعا دەر كەزىندە جەتكىزگەنىنە قاراماستان, دارىگەرلەر ونىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالا المادى. ازىرگە قاستاندىقتى كىمنىڭ ۇيىمداستىرعانى بەلگىسىز.
«بۇگىن لاڭكەستەر قورعانىس مينيسترلىگى جانىنداعى زەرتتەۋ جانە يننوۆاتسيا ورتالىعىنىڭ باسشىسى موحسەن فاحريزادەگە شابۋىل جاسادى. وكىنىشكە قاراي, دارىگەرلەر ونى قۇتقارا المادى, بىرنەشە مينۋت بۇرىن ول قايتىس بولدى» دەلىنگەن قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ حابارلاماسىندا.
جالپى, م.فاحريزادەنىڭ ءومىرى قۇپياعا تولى. ول تۋرالى اقپارات جوقتىڭ قاسى. باتىستىڭ بارلاۋشىلارى ونى يرانداعى يادرولىق قارۋدى جاساۋ باعدارلاماسىنىڭ باستى جەتەكشىسى دەپ ەسەپتەيدى. بىراق تەگەران بيلىگى مۇنىڭ ءبارىن جوققا شىعارادى.
يران يادرولىق قارۋدى يگەرۋگە تالپىنىپ جاتقانى تۋرالى اڭگىمە شىققاندا فاحريزادەنىڭ ەسىمى دە قوسا ايتىلىپ قالعان-دى. ەل بيلىگى وعان قاتىستى مالىمەتتى قۇپيا ۇستاۋعا تىرىسقانىمەن, بۇۇ-نىڭ كەي ساراپشىلارى ونى تەگەران بيلىگىنىڭ اتوم بومباسىن جاساۋىنا زور ۇلەس قوسقان عالىم رەتىندە سانايدى.
فاحريزادەنىڭ قۇپياسى كوپ ەكەنى مىنادان-اق اڭعارىلادى. ول ەشقاشان قوعامدىق ورىندارعا بارىپ, تەلەارنالاردان كورىنگەن ەمەس. ءتىپتى كوپشىلىك ونىڭ ءتۇرىن دە تانىمايدى. ايتسە دە, 2015 جىلى ماگاتە-ءنىڭ يران بيلىگىنىڭ ۋراندى يگەرۋگە قاتىستى زەرتتەۋىندە ونىڭ ەسىمى كەزىگىپ قالادى. ۇيىمنىڭ پايىمداۋىنشا, ول AMAD جوسپارى دەپ اتالاتىن باعدارلامادا لاۋازىمدى قىزمەت اتقارعان.
يران تاراپى فاحريزادە دەگەن ادامنىڭ قورعانىس سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىنىن بىرنەشە جىل بۇرىن عانا مويىنداعان بولاتىن. دەگەنمەن, ونىڭ قانداي دا ءبىر يادرولىق باعدارلاماعا قاتىسى جوق دەپ مالىمدەدى. ەندى, عالىم قازا تاپقاننان كەيىن يراننىڭ قورعانىس مينيسترلىگى ونى ۆەدومستۆوعا قاراستى زەرتتەۋ جانە يننوۆاتسيا ۇيىمىنىڭ باسشىسى قىزمەتىن اتقاردى دەپ حابارلادى.
عالىمعا قاستاندىق جاسالعان وقيعادان كەيىن يراننىڭ كوسەمى الي حۋسەيني حامەنەي ەلدىڭ الداعى ءبىرىنشى مىندەتى ولتىرۋگە تاپسىرما بەرگەندەر مەن ونى ورىنداعانداردان كەك الۋعا ارنالاتىنىن مالىمدەدى.
ەل پرەزيدەنتى حاسان رۋحاني بۇل قاستاندىقتى جاساعاندار ءتيىستى جاۋاپ بەرەتىنىن ايتسا دا, عالىمدى ءولتىرۋ ارقىلى يراندى ورعا جىعۋدى كوزدەيتىندەردىڭ ارەكەتى جۇزەگە اسپايتىنىن مالىمدەدى.
«يراننىڭ جاۋلارى مىنانى ءبىلۋى ءتيىس. يران حالقى مەن باسشىلىعى بۇل قاستاندىق ارەكەتتى جاۋاپسىز قالدىرمايدى. ۋاقىتى كەلگەندە ولار جاۋاپ بەرەدى», دەدى ح.رۋحاني.
يران سىرتقى ىستەر ءمينيسترى دجاۆاد زاريف الەۋمەتتىك جەلىدە بۇل ءيزرايلدىڭ ءىسى دەپ مالىمدەدى. «تەرروريستەر بۇگىن يراندىق تانىمال عالىمدى ءولتىردى. يزرايلگە نۇسقايتىن بۇل قورقاقتىق ارەكەت جاساۋدىڭ امالى قالماعانىن كورسەتەدى. يران حالىقارالىق قوعامداستىقتى, اسىرەسە ەۋروپالىق وداقتى ەكىجۇزدىلىكتى توقتاتىپ, بۇل تەررورلىق ارەكەتتى ايىپتاۋعا شاقىرادى», دەپ جازدى زاريف تۋيتتەردەگى پاراقشاسىندا.
ال ەۋروپالىق وداقتىڭ ءباسپاسوز ءبولىمى تاراتقان مالىمدەمەگە سۇيەنسەك, ۇيىم فاحريزادەنىڭ ءولىمىن قىلمىستىق ارەكەت دەپ تانىپ, ەۋروپالىق وداق قولدايتىن ادام قۇقىعىنىڭ پرينتسيپتەرىنە قارسى كەلەتىنىن جەتكىزدى. سونىمەن قاتار تاراپتاردى سابىرعا شاقىرىپ, توزىمدىلىك كورسەتۋگە ۇندەدى.
«مۇنداي قيىن كەزەڭدە بۇكىل تاراپتىڭ سابىرعا كەلىپ, ەشكىمنىڭ مۇددەسىنە ساي كەلمەيتىن قاقتىعىسقا جول بەرمەس ءۇشىن توزىمدىلىك تانىتۋدىڭ ماڭىزى زور», دەلىنگەن مالىمدەمەدە.
قاتاردىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى شەيح مۇحاممەد بين ابدۋلراحمان ءال-تاني يراندىق ارىپتەسى دجاۆاد زاريفپەن تەلەفون ارقىلى تىلدەسىپ, عالىمدى ءولتىرۋدى قاتاڭ ايىپتايتىنىن جەتكىزدى.
«مۇنداي ارەكەت وڭىردەگى ەلدەر مەن حالىقارالىق قوعامداستىق شيەلەنىستىڭ اسەرىن باسەڭدەتىپ, كەلىسسوز ۇستەلىنە وتىرۋعا ۇندەپ جاتقان قيىن كەزەڭدە وتقا ماي قۇيعانداي اسەر ەتەدى», دەدى ول.
تۇركيا پارلامەنتىنىڭ توراعاسى مۇستافا شەنتوپ تۋيتتەردەگى پاراقشاسىندا عالىمدى ولتىرگەندەردى تەرروريستەر دەپ اتادى. «يران عالىمىنا قاستاندىق جاساۋ تەررورلىق ارەكەت. ونى زاڭدى نە زاڭسىز ۇيىمدار نەمەسە مەملەكەت جاساسا دا, ايىرماشىلىعى جوق. تەرروريزم ءاردايىم تەرروريزم, ونى جاساعان دا تەرروريست. ءبىز بۇعان قارسىمىز», دەپ جازدى م.شەنتوپ.
يراندىق عالىمنىڭ قازاعا ۇشىراۋى ونسىز دا كۇيىپ تۇرعان تاياۋ شىعىستاعى احۋالدى كۇردەلەندىرە ءتۇستى. ويتكەنى كوپتەگەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى قاستاندىقتى ۇيىمداستىرعان يزرايل دەگەن اڭگىمە ايتا باستادى. كەيىنگى كەزدە رەسمي تەل-ءاۆيۆتىڭ بىرقاتار اراب ەلىمەن ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس ورناتقانىن ەسكەرسەك, بۇل وقيعاعا ونسىز دا ىزالى يراننىڭ ابدەن قيتىعىنا تيگەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.
The New York Times گازەتىنىڭ حابارلاۋىنشا, اقش-تاعى بەدەلدى قىزمەتكەرلەردىڭ ءبىرى بۇل شابۋىلدىڭ ارتىندا يزرايل تۇرعانىن جەتكىزگەن. سونداي-اق بۇل پىكىردى بارلاۋ قىزمەتىنىڭ تاعى ەكى قىزمەتكەرى دە قوستادى. باسىلىم اقش-تىڭ شابۋىل تۋرالى قانشالىقتى حاباردار بولعانى بەلگىسىز ەكەنىن ايتادى.
فاحريزادەگە قاستاندىق جاسالعاننان كەيىن وعان تاپسىرىس بەرگەن اقش بولۋى مۇمكىن دەگەن اڭگىمە شىققان ەدى. بۇعان سەبەپ جەتەرلىك. ەستەرىڭىزدە بولسا, جىل باسىندا اقش-تىڭ جاساعان اۋە سوققىسىنان يرانداعى بەدەلدى تۇلعالاردىڭ ءبىرى, گەنەرال كاسەم سۋلەيماني قازا تاپتى. وسى وقيعادان كەيىن يران تاراپى ك.سۋلەيمانيدىڭ ءولىمى ءۇشىن كەك الاتىنىن مالىمدەگەن-ءدى. ءسويتىپ يراكتاعى اقش بازالارىن بالليستيكالىق زىمىرانمەن اتقىلادى.
CNN ارناسىنىڭ پايىمداۋىنشا, عالىمدى ءولتىرۋ اقش-قا قاجەت ەمەس. ويتكەنى يرانمەن اراداعى يادرولىق قارۋ جونىندەگى كەلىسىمدى بۇزعان پرەزيدەنت دونالد ترامپ قاڭتاردا وكىلەتتىگىن تاپسىرادى. ال جاڭا سايلانعان دجو بايدەن كەلىسىمدى قايتا قاراۋعا ءازىر ەكەنىن مالىمدەدى. ەندەشە, اقش جاتقان جىلاننىڭ قۇيرىعىن باسپايتىنى تۇسىنىكتى. اگەنتتىك بۇكىل دەرەكتەر كىنانى يزرايلگە نۇسقايدى دەپ حابارلادى.
قورىتا ايتقاندا, موحسەن فاحريزادەنىڭ ءولىمى يراندى دا, الەمدى دە ءدۇر سىلكىنتىپ ءوتتى. كوروناۆيرۋس ىندەتىنەن ابدەن زارداپ شەككەن يران ءۇشىن بۇل وقيعا اۋىر تيگەنى انىق.
