اتالعان ءىس-شارانىڭ مودەراتورى, ساياسي عىلىمداردىڭ كانديداتى ەرلان سايروۆ ءوز سوزىندە ەلىمىز پارلامەنتتىك سايلاۋدىڭ جاۋاپتى كەزەڭىنە اياق باسقانىن ايتتى.
– مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسى بويىنشا ساياسي رەفورمالاردىڭ ءبىرىنشى پاكەتى ەنگىزىلدى, ونىڭ شەڭبەرىندە ميتينگىلەر تۋرالى جاڭا زاڭ كۇشىنە ەندى, 7 زاڭنامالىق اكتىگە وزگەرىستەر مەن تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. وسى وزگەرىستەردىڭ بارلىعى – ەل دامۋىنىڭ ەۆوليۋتسيالىق جولىنىڭ بەلگىلەرى. مەملەكەتتىلىك ينستيتۋتىن جاھاندىق قايتا قۇرۋ جاعدايىندا ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز تاۋەلسىزدىك پەن مەملەكەتتىلىكتى ساقتاۋ بولۋى ءتيىس. بارلىق ساياسي پروتسەسس, سونىڭ ىشىندە سايلاۋ پروتسەسى دە قوعام مەن ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتىك قۇندىلىقتارى اياسىندا بىرىگۋى ءۇشىن جۇمىس ىستەۋى كەرەك, – دەيدى ە.سايروۆ.
ءاربىر سايلاۋ قوعامنىڭ, ازاماتتاردىڭ ساياسي مادەنيەتىن ءوسىرۋدىڭ بىردەن-ءبىر قۇرالى ەكەنىن ايتىپ وتكەن ە.سايروۆ كەزەكتى سايلاۋدىڭ ەل ساياساتى ءۇشىن ءتيىمدى تۇستارىن جەتكىزدى.
– دەموكراتيانىڭ ەڭ نەگىزگى اتريبۋتى – حالىقتىڭ ساياسي مادەنيەتى. مەنىڭ ويىمشا, بۇل سايلاۋ حالىقتىڭ ساياسي مادەنيەتىن ارتتىرۋعا, پىكىرلەر ءپليۋراليزمىن دامىتۋعا, ەلدەگى ساياسي جۇيەنى ەۆوليۋتسيالىق دەڭگەيدە جاڭا ساتىعا كوتەرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن بەلەس. مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردى دامىتۋ دا بۇگىننىڭ باستى ماسەلەسىنىڭ ءبىرى. ال الداعى ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋى دا بۇعان وڭ اسەر بەرمەك. بۇگىندە ەلىمىزدە 216 ءماسليحات, 3 350-دەن استام دەپۋتات بار, – دەدى ول. سونىمەن بىرگە بيىلعى سايلاۋدا جاستاردىڭ دا بەلسەندى ەكەنىن ايتتى.
پرەزيدەنت جانىنداعى ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ مۇشەسى ايدوس سارىمنىڭ پىكىرىنشە, ەلدەگى كوپ نارسەنى وزگەرتۋگە جانە ازاماتتاردىڭ ەنەرگياسىنا, ولاردىڭ ىسكەرلىك جانە ساياسي بەلسەندىلىگىنە سۇيەنەتىن شيكىزاتتىق ەمەس ەكونوميكانىڭ نەگىزدەرىن جاساۋعا باعىتتالعان جاڭعىرتۋ زاڭدارىنىڭ ۇلكەن پاكەتتەرىن قابىلداۋعا ىقپال ەتەتىن ءماجىلىستى سايلاۋ قاجەت. سونىمەن قاتار بارلىق رەفورما الەمدىك ۇردىستەردى دە, قوعامنىڭ مۇمكىندىكتەرى مەن قاجەتتىلىكتەرىن دە ەسكەرۋى كەرەك.
– بۇرىن-سوڭدى بولماعان داعدارىس كەزىندە ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. پاندەميا داعدارىسپەن قاتار جاڭا كونتەكستەگى جاڭا جاعدايلاردى كورسەتتى. ەڭ الدىمەن ءبىز وسى كەزگە دەيىن كوپ سىنالعان ينستيتۋتتار مەن مەحانيزمدەردىڭ ومىرشەڭدىگىن بايقادىق. قالاي دەسەك تە, ۇلتتىق مەملەكەت ءوز كۇشىن جويعان جوق. قازىر جاھاندانۋعا قارسى پروتسەسس باستالدى دەگەن تۇسىنىك بار. ايماقتار بۇرىنعىداي جاھاندىق رومانتيكادان گورى, ايماقتىق بلوكقا, ايماقتىق ۇيىمدارعا باسىمدىق بەرۋدە. سول ارقىلى ءوز الەۋەتىن اسىرۋ سياقتى ۇدەرىستەرگە بەت الىپ بارا جاتىر. ءار مەملەكەت جاھاندىق ەمەس ءوزىنىڭ ارتىقشىلىعىن دامىتاتىن, ءوزى ماسكا تىگىپ, ءوزى ءدارى شىعاراتىن, ءوز كاسىپكەرىنە مۇمكىندىك بەرەتىن دەڭگەيگە ءوتتى. بۇل ەرتەرەكتە مەركانتيليزم دەپ سىنالسا, قازىر كوپتەگەن ەكونوميكالىق تەوريانى جوققا شىعارىپ وتىر, – دەيدى ساراپشى. سونداي-اق ول قازىر قازاقستان ءۇشىن پروپورتسيونالدى جۇيە اۋاداي قاجەت ەكەنىن, ەڭ الدىمەن ەلدەگى ساياسي ءومىر, شىنداپ كەلگەندە نۇر-سۇلتان, الماتى, شىمكەنت سياقتى ۇلكەن قالالار مەن بىرنەشە وبلىستان اسپاي وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.
– ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار دەسەك, قالالاردا عانا شوعىرلانعان. اۋىلدىق جەرلەردە ونداي ۇيىمدار جۇمىس ىستەمەيدى. Nur Otan پارتياسىنىڭ فيليالدارى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ۇيىمدارىنان باسقا بەلسەندىلىك بايقامايمىز. قازىر كەز كەلگەن ازاماتقا پارتيا قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرۋ كەرەك دەگەن ءسوز ايتىلا باستادى. مەنىڭ ويىمشا, بىزگە ءىرى جالپىۇلتتىق پارتيالار قاجەت. بۇل – اقش, ەۋروپانىڭ بىرقاتار ەلىندە قالىپتاسقان جۇيە. الداعى سايلاۋ رەفورمانىڭ, مودەرنيزاتسيانىڭ تاعدىرىن شەشەتىن سايلاۋ بولماق. سوندىقتان بۇل سايلاۋدىڭ ءادىل, زاڭدى ءوتۋى, حالىقتىڭ مويىنداۋى ءسوزسىز ماڭىزدى. پرەزيدەنت سايلاۋىندا بايقاعانىمىزداي, بايقاۋشىلار اسقان بەلسەندىلىك تانىتتى. مۇنىڭ ءوزى دە سايلاۋدىڭ دۇرىس وتۋىنە, ناتيجەسىنىڭ مويىندالۋىنا نەگىز بولۋى ءتيىس. سايلاۋدىڭ سىنالۋى زاڭدى, بىراق ونىڭ زاڭدىلىعىنا كۇمان بولماۋى ءتيىس, – دەدى ا.سارىم.
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ ساياساتتانۋ كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, PhD دوكتورى ينديرا رىستينا كەزەكتى سايلاۋعا قويىلاتىن مىندەتتەرگە توقتالىپ ءوتتى. ونىڭ ويىنشا, الداعى ءماجىلىس سايلاۋى باعدارلامالىق باسەكەلەستىكتى ارتتىرۋعا سەبەپ بولۋ ءتيىس.
– مەملەكەتتىڭ جالپى جۇمىس ىستەۋ مەحانيزمدەرى بار ەكەنىن كوردىك, دەگەنمەن كوممۋنيكاتسياسى جولعا قويىلماعانىن بايقادىق. پاندەميا كەزىندە قانشا كومەك كورسەتىلدى, قانشا ءىس اتقارىلدى. ول تۋرالى اقپارات حالىققا جەتپەي قالدى. مەملەكەتتىڭ «ىستەۋى» مەن «ايتۋىنىڭ» اراسىندا ۇلكەن قادام بارىن بايقادىق. الداعى سايلاۋعا قاتىسىپ جاتقان ۇمىتكەرلەر وسىنى ەسكەرىپ, مەملەكەتتىڭ اتقارعان ءىسىن حالىققا جەتكىزۋدى ماقسات ەتسە. تاۋەلسىز قازاقستان تاريحىندا 7 پارلامەنتتىك سايلاۋ بولسا, ونىڭ بەسەۋى كەزەكتەن تىس وتكەن. ءبىر ەسكەرەتىن جايت, ەلىمىزدە تۇلعالىق باسەكەلەستىك بار, الايدا باعدارلامالىق باسەكە جوق. شەتەلدەردە حالىقتىڭ باعدارلامانى تاڭدايتىنىن بىلەمىز. ال بىزدە كەرىسىنشە تۇلعانى تاڭدايدى. جاقىندا ەليتا ساپاسىنىڭ رەيتينگى جاريالاندى. ەلىمىز 19-ورىنعا جايعاسقان. بۇل ءتىزىمنىڭ باستى تالابى ەليتانىڭ شەشىم قابىلداۋعا اسەرى. بۇل دەگەنىمىز, ەلىمىزدە ناقتى ءبىر شەشىم قابىلداۋعا ينستيتۋتتار ەمەس, جەكەلەگەن تۇلعالار اسەر ەتەتىنىن كورسەتەدى. ەندىگى كەزەكتە ينستيتۋتتاردىڭ جۇمىسى مەن باعدارلامالىق باسەكەنى ارتتىرۋعا دەن قويىپ, جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك. ال تۇلعالار وسى باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋشى جانە حالىقپەن بايلانىستىرۋشى قىزمەتىن اتقارۋى كەرەك, – دەدى ول.
ال ساراپشى مارات شيبۇتوۆ پارلامەنت سايلاۋىنىڭ ماڭىزى تۋرالى ايتا كەلە, كەلەسى جىلى كوكتەمدە وتەتىن اۋىل اكىمدەرىنىڭ سايلاۋىن دا ەسكە سالدى. سونىمەن بىرگە ول بايقاۋشىلاردىڭ بيىل دا بەلسەندى بولاتىنىن ءسوز ەتتى. وعان قوسا كەزەكتى سايلاۋدا «اقجول» جانە Adal پارتيالارى ءبىر ەلەكتورات ءۇشىن تالاساتىنىن ايتتى. «ولاردىڭ ورتاق سايلاۋشىلارى – كاسىپكەرلەر», دەيدى ساياساتتانۋشى.
ساياساتتانۋشى قازبەك مايگەلدينوۆ سايلاۋ كەزەڭىندەگى ساياسي پارتيالاردىڭ ءىس-ارەكەتتەرىنە تۇسىنىكتەمە بەرىپ, ولاردىڭ ازاماتتاردىڭ ساياسي مادەنيەتىن دامىتۋ تۇرعىسىنان مۇمكىندىكتەرىن باعالادى.
ودان بولەك «قوعامدىق پىكىر» زي ديرەكتورى, الەۋمەتتىك عىلىمداردىڭ كانديداتى بوتاگوز راقىشەۆا, ساياساتتانۋشى باۋىرجان سەرىكباەۆ, ساياسي كونسۋلتانت, PhD دوكتورى دينا ايكەنوۆا, سونداي-اق باسقا دا ساراپشىلار, عالىمدار ءوز پىكىرلەرىن ايتىپ, الداعى سايلاۋعا قاتىستى بولجامدارىن ورتاعا سالدى.
