ونەرتابىسسىز ءوندىرىس ورگە باسپايدى

جابىق كەڭىستىكتەگى ءورتتى سوندىرەدى

تاياۋدا باس شاھارداعى ءدامحا­نا­لاردىڭ بىرىندە گاز باللونى جارىلىپ, وكىنىشكە قاراي ءبىر ادام قازا تاپتى. 20-دان استام ادام ءتۇرلى دارەجەدەگى جا­راقاتپەن اۋرۋحاناعا جەتكىزىلدى. قىن­جىلتاتىنى سول, قىس تۇسسە مۇنداي كەلەڭ­سىز وقيعا جيىلەپ, بۇل جاعىمسىز ۇردىس­كە اينالۋعا جاقىن قالدى. سوعان قاراعاندا قايعىلى وقيعالاردان ءتيىستى ورگاندار دا, بىلايعى جۇرت تا ساباق الماعان سىڭايلى.

جاسىراتىنى جوق, ادەتتە ەلىمىزدە وسىن­داي وقيعالاردىڭ الدىن الۋ جۇمىس­تا­­رى تەك ءتۇ­سىندىرۋ, سونداي-اق ايىپپۇل سا­­لىپ, ەسكەرتۋ شارالارىمەن شەك­تەلەدى.

 الايدا ودان جاعىمسىز ستاتيستيكا ارتپاسا, كەمىگەن ەمەس. شىنداپ كەلگەندە اتالعان احۋالدى رەتكە كەلتىرۋ ءۇشىن كەشەندى جۇمىس قولعا الىنۋى قاجەت دەيدى ازاماتتىق قورعانىس سالا­سىنىڭ ماماندارى. كوكەيكەستى ماسە­لەنى شەشۋدىڭ تەتىكتەرى جوق ەمەس, بار.

ونىڭ ناقتى كەيسىن ونەرتاپقىشتار ۇسىنىپ-اق كەلەدى, دەسە دە كورەر كوز, ەستىر قۇلاق بولماعان سوڭ ەنتۋ­زياس­تاردىڭ ەڭبەكتەرى ەلەنبەي, شاڭ باسىپ جاتادى. ماسەلەن, جوعارىدا اي­تىلعان وقيعادان ءبىر اپتا بۇرىن رەداك­تسيامىزعا تاراز قالاسىنىڭ تۇر­عىنى ما­رات ايۋباەۆ كەلىپ, ءورت سون­دى­رۋگە ارنالعان جاڭالىعى جاي­­­­لى اڭگىمەلەپ بەرگەن ەدى. جام­­­بىل­دىق ازا­ماتتىڭ قولى­نان شىققان تۋىن­دىنىڭ ار­تىقشىلىعى – تۇرعىن ءۇيدى ورت­تەن قورعاۋعا, ارنايى قىزمەت­تەر­گە قا­راعاندا ءتىلسىز جاۋدى جىلدام اۋىز­دىقتاۋعا, سونىمەن بىر­گە مىڭ­داعان ادامنىڭ ءومىرىن ساق­تاپ قالۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

«قازىر ءورت ءسوندىرۋ كەزىندە كو­بىنەسە سۋ, سونداي-اق ۇنتاق جا­نە كو­بىك ءتارىزدى زاتتار پايدالانىلىپ كە­لە­دى. البەتتە ولاردىڭ بارلىعى جا­رامدى, الايدا ينەرت­تى گازعا قارا­عاندا تيىمدىلىگى تو­مەن. تاجىريبە كور­­سەتكەندەي, ينەرت­تى گاز جالىندى الدە­قايدا جىل­دام سوندىرەدى. ونىڭ ءداس­تۇر­لى قورعانىس ماتەريالدارى­نان تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى – جاب­دىقتاردىڭ توتىعىپ, جەكە م ۇلىكتىڭ ءب ۇلىنۋىن بولدىرمايدى. سەبەبى كوپ جاعدايدا ماتە­ريالدىق شىعىنعا ءورت ەمەس, ونى سوندىرۋدە قولدانىلاتىن جوعارىداعى ءداستۇرلى قورعانىس ماتەريالدارى الىپ كەلەدى. ال گاز, اتاپ ايتقاندا, اۋاداعى حلادون ادامنىڭ دەنساۋلىعىنا زيان تيگىزبەيدى», دەدى م.ايۋباەۆ.

ونەرتاپقىشتىڭ ايتۋىن­شا, ورت­كە بايلانىستى توتەنشە جاعداي كو­بىنەسە عيماراتتاردىڭ ىشىندە, ناقتى ايتقاندا دۇكەن­دەر, كونتەينەرلەر, قويمالار, جابىق بازارلار, پاۆيلوندار مەن باسقا دا بيزنەس نىساندار جا­بىلعاندا ورىن الادى. ون­سىز دا مۇنداي ساتتە ءار مينۋت سا­ناۋلى بولا­تىندىقتان ءورت سون­­دىرۋشىلەرگە ەڭ ال­دىمەن ەسىك ق ۇلىپتارىن بۇزۋمەن اي­نا­لىسۋعا تۋرا كەلەدى.

سول سەبەپتى تارازدىق زەينەت­كەر جا­بىق كەڭىستىكتەگى ءورتتى ينەرتتى گازبەن سوندىرەتىن اۆتو­ماتتى جۇيەنى ويلاپ تاپتى. ول باللوندارداعى ينەرتتى گاز­دى عيماراتقا تاراتاتىن قۇ­بىرلار جەلىسىنەن تۇرادى. گاز رە­دۋكتورمەن رەتتەلەتىن جو­عا­رى قىسىمدى جۇيەدە بولۋى ءتيىس. بالقىمالى زاتتان جا­سال­­عان تار ساڭىلاۋلى مەتالل ۇش­تىق­تار ونىڭ نەگىزگى بولىگى سانالادى. توبەگە ورناتىلاتىن بۇل بال­قى­ما­لى تىعىن ءورت بولعاندا جۇم­سارىپ, ينەرت­تى گاز بولمەگە لەزدە تا­راي­دى. قول­دانىستاعى جۇيە­دەن ەرەك­شە­لىگى, بۇل جو­با ەلەكتر قۋاتىنا تا­ۋەل­دى ەمەس. ول تەمپەراتۋرانىڭ جو­­عا­­­رى­لاۋىنا جاۋاپ بەرەتىن تو­لىق مەحانيكالىق ۇدەرىسكە نە­گىزدەلگەن. بۇل ءادىستىڭ تاعى ءبىر ايىر­ماشىلىعى – توبەگە ور­ناتىلعان بۇ­رىككىشتەرمەن سالىستىرعاندا, گاز بارلىق جەر­دى قامتيدى.

تىڭ ءتاسىل بيىك عيماراتتارداعى ءورتتى سوندىرۋگە دە قاۋقارلى. جوبا اۆ­تورىنىڭ ايتۋىنشا, وسى ارقىلى توتەنشە وقيعانى ساناۋلى مينۋتتا شەشىپ, ادامداردى ەۆاكۋاتسيالاۋدىڭ قاجەتى تۋىندامايدى.

جۇيەنىڭ ونىمدىلىگى ارنايى تا­جىري­بەنىڭ ناتيجەسىندە تولى­عى­مەن دالەلدەندى. ول ءۇشىن ادام­­نىڭ قاتىسۋى قاجەت ەمەس – جۇيەنىڭ جۇ­مىسى اۆتوماتتان­دىرىلعان. ازىر­لەۋ­شىنىڭ سوزىنە سەنسەك, بۇل ءتاسىل ءورت­تىڭ ورتا ەسەپپەن 50 جىل بويى تارالماۋىنا جول اشادى. مەرزىمى جەتكەندە تەك جۇيەنىڭ اقاۋىن انىقتاپ, توزعان بولشەكتەردى اۋىستىرۋ عانا قاجەت.

امبەباپ ورتسوندىرگىش كولىكتىڭ جوباسىن جاسادى

اۋليەاتالىق ونەرتاپقىش وسى ماقساتتا ارنايى كولىكتىڭ دە جاڭا نۇسقاسىن دايىنداعانىن ايتا كەتكەن ورىندى. ونىڭ سىرت­قى سيپاتتامالارىندا قول­دانىستاعى تەحنيكادان ەش ەرەك­شەلىك جوق. دەسەك تە تابيعي جانە تەحنوگەندىك اپاتپەن كۇرەستە ونىمدىلىك پەن تيىمدىلىگى جا­عىنان ولاردان كەم تۇسپەيدى دەدى. وعان ايۋباەۆتاردىڭ امبەباپ ءورت ءسون­دىرۋ كولىگى دەگەن اتاۋ بە­رى­لىپ, سۋدىڭ سىيىمدىلىعى سەگىز تون­نانى قۇرايدى. كولىكتىڭ شا­ناعىنا ورناتىلعان شاعىن قا­زاندىق ءۇش مىڭ ەسەگە ارتىق بۋ كولەمىن وندىرۋگە مۇمكىندىك بەرىپ, 50 ساعات مولشەرىندە ۇز­دىكسىز جۇمىس ىستەيدى. الەمدىك تاجىريبەدە بۇل كورسەتكىش نەبارى ءبىر ساعاتقا تەڭ. بۇعان قوسا كو­لىكتە ءورت سوندىرۋگە ارنالعان جەتى ماتەريال قاراستىرىلعان.

قىزمەتتىك عۇمىرىنىڭ 45 جى­لىن جىلۋ ەنەرگەتيكاسىنا ارناعان مامان عىلىمنىڭ ءار سالاسىنا قاتىستى 30 جاڭالىق اش­قان. ونىڭ 9-ى ورتكە قارسى با­عىتتالعان. ونەرتاپقىش قانشا تى­رىسقانىمەن بۇدان ناتيجە شىق­پاي كەلەدى. جوبالارىنىڭ ناتي­جەسى وڭ باعالانعان ارنا­يى سا­راپ­شىلاردىڭ قولى قو­يىل­عان قۇجاتتار دا بار. بى­راق ءالى كۇنگە دەيىن وتاندىق ونەر­­تابىسقا قىزىعۋشىلىق تا­نى­تىپ, ونى وندىرىسكە ەنگى­زۋگە دايىن بىردە-ءبىر ينۆەستور, سونداي-اق نيەت بىلدىرگەن قۇزىر­لى ورگان تابىلماي تۇر. ءتىپتى جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى مەن وسىنىڭ الدىندا ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە قاراعان, تاياۋدا قاي­تا قۇرىلعان توتەنشە جاع­دايلار مينيس­ترلىگىنە جوباعا قول­عابىس ەتۋ ماقساتىندا ارنايى حات تا جازعان. ازاماتتىڭ وتىنىشىنە ازاماتتىق قور­عانىس سالاسىنا جاۋاپتى ۆەدومستۆودان كەلەسىدەي جاۋاپ كەلدى:

«قازاقستان رەسپۋبليكاسى­نىڭ ىشكى ىستەر مينيسترلىگى ءسىزدىڭ 2016 جىلعى 4 شىلدەدەگى قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى پرەزي­دەنتى اكىمشىلىگىنە جولدانعان ءورت قاۋىپسىزدىگى سالاسىنداعى ونەر­تابىسقا قاتىستى ءوتىنىشىڭىزدى قاراپ, كەلەسىنى حابارلايدى.

«مۇناي بازاسىنداعى ءورتتى ءسون­دىرۋ» ونەرتابىسى بولىگىندە مي­نيسترلىك 2015 جىلدىڭ 18 جەلتوق­سانىندا ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنە جولدانعان № 39-6-2/21197 حاتىندا ءسىزدىڭ 2016 جىلعى 31 مامىرداعى وت­ىنىشىڭىزگە تۇسىندىرمەلەر بەردى, ون­دا حالىقارالىق تاجىريبەدە تەك ينەرت­تى گازدى عانا قولدانىپ, رە­زەر­­ۆۋار­لارداعى ءورتتى ۇسى­نىل­­­عان تا­­سىلمەن ءسون­دىرۋ تىر­كەل­مەگەنى كور­سەتىلگەن. ءوز كە­زە­گىندە, رە­زەر­ۆۋار­­لارداعى ءورتتى گاز ۇن­تاقتى جانە گاز­ كوبىكتى جۇيەلەردى قولدانۋ ارقىلى سون­دىرۋگە بايلانىس­تى وڭ ناتيجەلەر تىركەلگەنى ايتىلعان.

وسىلايشا «جەكە جانە زاڭ­دى تۇلعالاردىڭ وتىنىشتەرىن قاراۋ ءتارتىبى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ 11-بابىن باسشىلىققا الىپ, ءورت قاۋىپ­سىزدىگى سالاسىنداعى ونەر­تابىستار ماسەلەسىنە قاتىستى تار­تىپكە سايكەس, بىرنەشە مارتە ماردىمدى جاۋاپ بەرىلگەنىن ەسكەرىپ, مينيسترلىك اتالعان ما­سەلەلەر بويىن­شا وتىنىشتەر قايتالانسا, ولاردى قاراۋدى توق­تاتۋ قۇقىعىن وزىنە قال­دىرادى», دەلىنگەن رەسمي حاتتا.

ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ساپارباي جوباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ونەرتاپقىشتار كەز كەلگەن ونەرتابىسىن وندى­رىس­كە ەنگىزۋ ءۇشىن الدىمەن «تەح­نولوگيالىق دامۋ جو­نىن­دەگى ۇلتتىق اگەنتتىك» اق-نا (قا­زىرگى QazTech Ventu­res) حابارلاسۋى قاجەت. بۇل ۇيىم ەلى­مىزدەگى ۆەنچۋرلىك قارجى­لان­دىرۋ, بيزنەستى ينكۋباتسيالاۋ جانە تەحنولوگيالىق كونسال­تينگ قۇرالدارى ارقىلى تەح­نولوگيالىق كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋىنا جاردەمدەسۋ ءۇشىن قۇرىلعان.

«اتالعان ۇيىم ەلىمىز­دەگى ءتۇرلى سا­لاداعى ونەرتاپقىش­تار­دىڭ ۇزدىكتەرىن انىقتاپ, ىرىك­تەۋ ارقىلى ولاردىڭ ەڭبەك­تەرىن وندىرىسكە ەنگىزۋگە اتسالى­سادى. ەگەر دە قانداي دا ءبىر جوبا اۆ­تورىنىڭ قولىندا پاتەن­تى بولسا, وندا ونىڭ بۇل ۇيىم­مەن بايلانىسى بار ەكەنى انىق. نەگە دەسەڭىز, كەز كەل­گەن ونەرتابىسقا پاتەنت بەرە­تىن وسى اگەنتتىك. بۇل ۆەدومستۆو ين­دۋستريا جا­نە ين­فراقۇ­رى­لىمدىق دامۋ مينيس­ترلىگى جانىنان قۇرىلعان. جىل سايىن وسى ورگان ءار سالا بويىنشا ۇزدىك­تەردى انىقتاپ, ولاردىڭ قايسىسى وندىرىسكە ەنگىزىلەتىنىن انىقتايدى», دەدى ساراپشى.

P.S. جەتپىستەن اسقان زەينەتكەردىڭ بارماعان جەرى, باسپاعان تاۋى جوق. جاڭالىققا جانى قۇمار ازامات ونەرتابىسىن ارقالاپ, ەلىمىزدەگى وندىرىستىك ءارى تۇرمىستىق اپاتتاردى ازايتۋعا قام-قارەكەت ەتىپ كەلە جاتقانىنا 6 جىلعا جۋىقتادى. ايتسە دە, سەڭ قوزعالار ەمەس. قايتا وسىعان دەيىن سالىسى سۋعا كەتپەي كوزدەگەنىنە جەتۋ ءۇشىن تاباندىلىق تانىتقان قارتقا قايران قالاسىڭ. ءبىزدىڭ قوعامدا مۇنداي تۇلعا مارگينالداي كورىنۋى مۇمكىن, الايدا وركەنيەتتى ەلدەردە, ايتالىق اقش-تاعى كرەمني القابىندا مارات ايۋباەۆ سىندى ەنتۋزياستاردىڭ ەڭبەگى قازىرگى تەحنولوگيالىق پروگرەستىڭ سەبەپكەرى رەتىندە قاراستىرىلادى.