الەم • 24 قاراشا، 2020

قۇرلىق اسكەرىنىڭ قاۋقارى قانداي؟

19 رەت كورسەتىلدى

كەيىنگى جىلدارى الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى ءتۇرلى دەڭگەيدەگى قاقتىعىستار قۇرلىق اسكەرىنىڭ ماڭىزىن كورسەتتى. اسىرەسە سىرتقى كۇشتەردىڭ ىقپالىمەن كەز كەلگەن ساتتە ايرانداي ۇيىپ وتىرعان ەلدىڭ شاڭىراعىن ورتاسىنا ءتۇسىرۋ قيىن ەمەس ەكەنىنە تاريح كۋا. ەندەشە، بۇل تۇرعىدان العاندا ەلىمىزدىڭ قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ قۋاتى قانداي؟ بۇگىنگى ماقالامىزدا زىمىران اسكەرلەرى مەن تانك قۇرامدارىنا توقتالۋدى ءجون كوردىك.

سيريا، ليۆيا، يراك سەكىلدى الەمنىڭ شيەلەنىسكە تولى نۇكتەلەرىندە سوعىس قيمىلدارى تانكتىڭ قۇرلىقتاعى جا­ۋىن­­گەرلىك ارەكەتتەردى ورىنداۋداعى ما­ڭىزىن انىق اڭعارتتى. جالپى، مۇنداي تەمىر ساۋىتتى ۇرىس كولىكتەرى سوناۋ ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا ناتسيستىك گەرمانيانى جەڭۋدە ما­ڭىزدى ءرول اتقارعانى بەلگىلى. سودان كەيىن شىعار، سوعىس جەڭىمپازدارى ت-34 تۋرالى ءالى كۇنگە اۋىزىنىڭ سۋى قۇرىپ اڭ­گىمەلەيدى.

كەيىنگى جىلدارى درون سەكىلدى زاماناۋي قارۋ تۇرلەرى كۇرت دامىدى. سوعان قاراماستان، تانكىلەر قۇرلىقتاعى اسك­ەري ءىس-قيمىل جۇرگىزۋدە ماڭىزىن جوعالت­قان جوق. اسكەري قاقتىعىس كەزىندە تانك ارقىلى جوعارى مانەۆرلىككە قول جەت­كى­زىلىپ، الىستان سناريادتىق وق اتۋ مۇم­كىندىگى تۋادى.

قازىرگى تاڭدا دامىعان ەلدەردە تانك­تەر قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ جالپى جۇيە­سىندە ۇلەسى ايتارلىقتاي كوپ. كوپتەگەن جاڭا قارۋ-جاراق تۇرلەرىنىڭ، ونىڭ ىشىندە ۇشقىشسىز ۇشۋ اپپاراتتارىنىڭ كوبەيۋىنە قاراماستان، تانكتەر الەم ەلدەرى ارميالارىنىڭ نەگىزگى جاۋىنگەرلىك قۇرامداس بولىگى سانالادى. ولاردىڭ باس­­تى ارتىقشىلىعى – قاۋىپسىزدىك پەن جاۋىن­گەرلىك كۇش.

قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىندە تانك بولىمدەرى مەن بولىمشەلەرى ەلىمىزدىڭ ءار­تۇرلى وڭىرلەرىندە ورنالاسقان جانە ۇنەمى جاۋىنگەرلىك ازىرلىكتە. ماسەلەن، بيىل قارۋلى كۇشتەر قۇرامىنداعى تانك بولىمشەلەرى جاۋىنگەرلىك دايارلىق جوس­پارىنا سايكەس 30 مارتە دالالىق جو­رىققا شىقتى. وسى دايارلىق كەزىندە شا­­مامەن 2500-دەن استام وق اتىلىپتى.

دايارلىق بارىسىندا تانك زەڭبىرەگىنەن شتاتتىق ارتيللەريالىق سناريادپەن وق اتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. سونداي-اق تانك ەكيپاجداردى قارسىلاستىڭ شارتتى اسكەري كۇشىنە جانە اۋە نىساندارىنا تانك زەڭبىرەكتەرىنەن وق جاۋدىرىپ، اتىس جۇرگىزۋ تاسىلدەرىن پىسىقتادى.

تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى، بيىلعى «ال­داسپان-2020» جەدەل-تاكتيكالىق كومان­دالىق-شتابتىق وقۋ-جاتتىعۋى بارىسىندا قازاقستاندىق تانكشىلەر جاڭا تاسىلدەردى ۇيرەنىپ، شەبەرلىكتەرىن شىڭ­دادى. سونىمەن قاتار «تانك كارۋسەلى» ۇرىس جۇرگىزۋ ءادىسىن پىسىقتادى. اتالعان ادىستە ءۇش جاۋىنگەرلىك ماشينا كەزەك-كەزەك، كارۋسەل قاعيداتى بويىنشا قوزعالا وتىرىپ، ۇزدىكسىز وق اتادى. وسىلايشا، قار­سىلاسقا وق جوعارى قارقىنمەن، توق­تاۋ­سىز نەگىزدە جۇزەگە اسىرىلادى.

بيىل ءبىزدىڭ تانكشىلەر «تانك بياتلونى» سايىسىنا قاتىسىپ، شەبەرلىكتەرىن شىڭداپ قايتتى. ماسكەۋ ماڭىنداعى «الابينو» پوليگونىندا وتكەن دودادا ەلىمىزدىڭ كومانداسى جارتىلاي فينالعا دەيىن جەتىپ، ونىڭ قورىتىندىسى بويىن­شا ەكىنشى اينالىمدا جارىس قوجايىن­دارىنان كەيىن ۋاقىت بويىنشا ەكىنشى بولىپ، وزبەكستان مەن قىرعىزستان ەلىنەن كەلگەن قارسىلاستارىنان وزىپ شىقتى.

وسىلايشا، توعىزىنشى تەرريتوريا­نىڭ وعلاندارى اسكەري دودادا جوعارى ناتيجە كورسەتتى. تانك بياتلونىنا قا­تى­سۋشىلاردىڭ دايارلىق دەڭگەيى، باسە­كەلەستىگى جىلدان جىلعا ارتىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ تانكشىلەر تارتىستى كۇرەستە 16 قاتىسۋشى ەل اراسىندا بەسىنشى ورىندى يەلەندى. ولار قىسىلتاياڭ جاعدايلاردا وزدەرىنىڭ بەرىك مىنەز، ماقساتقا جەتۋدەگى تاباندىلىق، جەڭىسكە دەگەن ەرىك-جىگەر سىندى قاسيەتتەرىن كورسەتە ءبىلدى.

قۇرلىق اسكەرىندەگى ماڭىزدى ءبولىم­نىڭ تاعى ءبىرى – زىمىران اسكەرلەرى مەن ارتي­للەريستەرى. تاياۋدا، 19 قاراشادا بۇل قۇرام كاسىبي مەرەكەسىن اتاپ وتكەنىن ايتا كەتكەن ءجون.

جالپى، قازاقستانداعى زىمىران اسكەرلەرى قۇرامى كەڭەس وداعى قارۋ­لى كۇشتەرىندەگى ورتا ازيا اسكەري وكرۋ­گىنىڭ زىمىران اسكەرلەرى مەن ارتيللەريا شتابىنىڭ بازاسىندا قۇرىلدى. قۇ­رام­نىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىنا گەنەرال-مايور لۇت الشەكەنوۆ پەن رۋسلان شپەكباەۆ، پولكوۆنيك ميحايل شلەيكو، داۋرەن ەسحوجين، نيكولاي ميسيۋرا، ۆيكتور كاشويد جانە عينياتقالي شالاباەۆتار ەلەۋلى ۇلەس قوستى.

ەلىمىزدىڭ زىمىران اسكەرلەرى مەن ارتيل­لەرياسىنىڭ قۇرامىندا تاكتيكا­لىق زىمىرانداردىڭ قۇرامالارى، گاۋبي­تسالىق، زەڭبىرەكتىك، رەاكتيۆتى جانە تان­كىگە قارسى قولدانىلاتىن ارتيللەريا، ارتيللەريالىق بارلاۋ، مينا اتقىش جانە تانكىگە قارسى بولىمشەلەر بار. اسكەر­لەر «ۆاسيلەك»، «ساني»، «پودنوس» جانە «دەۆا» مينومەتتەرى، وزدىگىنەن جۇرەتىن «گۆوزديكا» جانە «اكاتسيا» ارتيللەريالىق قوندىرعىلارى، سۇي­رەتىلەتىن «مستا-ب»، «گياتسينت» قا­رۋ­لارى، د-20 جانە د-30 گاۋبيتسالارى، «گراد»، «گراد-1»، «پريما»، «ۋراگان» جانە «سمەرچ» دۇركىندەتىپ اتۋ­دىڭ رەاكتيۆتى جۇيەلەرى، «توچكا-ۋ» تاك­تيكالىق كەشەندەرى، «راپيرا» زەڭبى­رەك­تەرى جانە «شتۋرم-س» تانككە قارسى زى­مىران كەشەندەرىمەن جاراقتالعان. جوعارى قۋاتتى 240 مم وزدىگىنەن جۇرەتىن «تيۋلپان» مينومەتتەرى بار. 

ارتيللەريانى وپتيكالىق جانە راديو­لوكا­تسيالىق بارلاۋ، توپوگەو­دە­زيا­لىق، مەتەورولوگيالىق جانە بال­ليس­تيكالىق قامتاماسىز ەتۋ قۇ­رالدارىمەن قايتا جاراقتاندىرۋ بويىنشا جوسپارلى جۇمىس جۇرگىزىلىپ كەلەدى. جاۋىنگەرلىك قول­دانۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرى مەن اتىس­تى باسقارۋدىڭ اۆتو­ماتتاندىرىلعان جۇيە­لەرىن ەنگىزۋ تا­بىس­تى جۇرگىزىلىپ جاتىر.

زىمىران مەن ارتيللەريا ماماندارى وقۋ-جاتتىعۋ بارىسىندا تاجىريبەلىك داع­دىلارىن جانە ماشىقتارىن پىسىق­تايدى. ماسەلەن، بيىلعى قىركۇيەك ايىندا وتكەن «الداسپان» جەدەل-تاكتيكالىق كوماندالىق-شتابتىق وقۋ-جاتتىعۋىنا «وڭتۇستىك» وڭىرلىك قولباسشىلىعىنىڭ جال­پى اسكەري قۇرامالارىنىڭ ارتيل­لەريالىق بولىمشەلەرى جۇمىلدىرىلدى. ءتورت جىل بويى ارميا حالىقارالىق ويىن­دارىنداعى، «ارتيللەريالىق وق اتۋ شەبەرى» سايىسىندا قازاقستاندىق اسكەري قىزمەتشىلەر ءبىرىنشى ورىندى يەلەندى.

قارۋلى كۇشتەردەگى قۇرلىق اسكەر­لەرىنىڭ اسكەري ينستيتۋتىندا 1993 جىل­دان باستاپ جىل سايىن 60 ارتيللەريست وفيتسەر دايارلايتىن ارتيللەريا كافەدراسى جۇمىس ىستەيدى. تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى اتىنداعى ۇلتتىق قور­عانىس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بازاسىندا 2014 جىلى زىمىران اسكەرلەرى مەن ارتيل­لەريا كافەدراسى قۇرىلدى. وندا تەرەڭ تەوريالىق جانە تاجىريبەلىك ءبىلىمى بار ماماندار ساباق بەرەدى. سانكت-پەتەر­بۋرگ قالاسىنداعى ميحايلوۆ اس­كەري ار­تيل­لەريالىق اكادەمياسىندا وسى سالانىڭ ماماندارىن دايارلايدى. جىل سايىن زىمىران جانە ارتيللەريالىق اسكەر قاتارىن قاراعاندى جانە الماتى پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ اسكە­ري كافەدرالار تۇلەكتەرى تولىقتى­رادى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار