جيىنعا پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتتارىنان بولەك اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ, مادەنيەت جانە سپورت, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىكتەرىنىڭ باسشىلىعى, سونداي-اق مامبەت قويگەلدى, اسىلى وسمانوۆا, راحمان الشانوۆ, ءۋاليحان قاليجانوۆ, انار فازىلجانوۆا جانە باسقا دا قوعام قايراتكەرلەرى مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى قاتىستى.
كىرىسپە ءسوز سويلەگەن الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ جانە عىلىم كوميتەتىنىڭ باسشىسى مۇرات باقتيار ۇلى دوڭگەلەك ۇستەلدىڭ باستى ماقساتىن تۇسىندىرە كەلە, كوتەرىلەتىن ماسەلەلەردى ايقىنداپ, ولار بويىنشا ءتيىستى ۇسىنىمدار جوباسىن ازىرلەۋ, پارلامەنتتىك تىڭداۋدى وتكىزۋدى ۇيىمداستىرۋدى پىسىقتاۋ قاجەت ەكەنىن جەتكىزدى.
«تاقىرىپ اياسىنداعى باسقادا وزەكتى ماسەلەلەردى دەپۋتاتتارمەن, ءتيىستى مينيسترلىك باسشىلارىمەن جانە زيالى قاۋىممەن تالقىلاۋ قاجەتتىگى تۋىنداپ وتىر. وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, ەلباسىمىز دا, مەملەكەت باسشىسى دا سوڭعى كەزدەرى ۇلتىمىزدىڭ رۋحاني, ماتەريالداق قۇندىلىقتارىن ساقتاۋ, دارىپتەۋ ماسەلەلەرىنە جولداۋلاردا, باعدارلامالىق ماقالالاردا ارنايى توقتالىپ ءجۇر.
بۇگىنگى جاھاندىق داۋىردە جاس ۇرپاق ۇلكەن اقپارات ايدىنىمەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىر. قۇندىلىقتاردىڭ ىشتەن ءىرۋى رۋحانياتىمىزدى ۇساقتاتىپ, ۇلتتىڭ تامىرىنا بالتا شاباتىنى ءسوزسىز», دەدى كوميتەت توراعاسى مۇرات باقتيار ۇلى.
بۇدان كەيىن دەپۋتات الەمدە كوپتەگەن ۇلتتىڭ جويىلىپ كەتكەنىن اتاپ ءوتىپ, تاريحتان ساباق الۋدىڭ ماڭىزىنا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ۇلتتىڭ بىرەگەيلىگى, رۋحاني قۇندىلىعى ساقتالعاندا عانا حالىق ماڭگى جاساماق.
«بۇگىنگى عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ, تەحنيكا مەن تەحنولوگيانىڭ دامىعان زامانىندا جاس ۇرپاق وتە ۇلكەن اقپارات اعىنىنىڭ استىندا قالىپ وتىر. بۇل رەتتە ءبىز ءوز ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن ۇنەمى العى شەپكە شىعارىپ دارىپتەپ, ءتىرىلتىپ وتىرماساق, جاستاردى ۇلتتىق بولمىسىنان ايىرىپ الۋ قاۋپى باسىم ەكەنىن ايتقىم كەلەدى. بۇگىن دە وسى ماسەلەلەر تۋرالى سىزدەردىڭ تەرەڭ, زەردەلى ۇسىنىستارىڭىزدى تىڭدايمىز دەپ ۇمىتتەنەمىن», دەدى كوميتەت توراعاسى مۇرات باقتيار ۇلى.
نەگىزگى باياندامانى جاساعان سەناتور باقىتجان جۇماعۇلوۆ ەلىمىزدىڭ ءار وتباسىنا, جەكە ازاماتىنا قاتىستى ۇلتتىق جوبا قاجەت ەكەنىن ايتا كەلىپ, وسى تاقىرىپ بويىنشا پارلامەنتتىك تىڭداۋ وتكىزۋ يدەياسى تۋىنداعانىن اتاپ ءوتتى. سەناتور وزگەدەن گورى – ءوزىن, قوعامنان گورى – جەكە وتباسىنىڭ پايداسىن ويلايتىن, رۋحاني جاعىنان ءبىرشاما جۇدەۋ, ءبىلىم جاعىنان ساياز ۇرپاق كوبەيگەنىنە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى.
سەناتور قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ق.توقاەۆ «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» اتتى جولداۋىندا «قازىرگى مىندەت – حالقىمىزدىڭ جاڭا بولمىسىن قالىپتاستىرۋ, تۇتاس ۇلت ساپاسىن ارتتىرۋ» دەگەنىن ەسكە سالا كەلىپ, ول جايىندا ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى.
دەپۋتات دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسۋشىلارعا « ۇلى دالانىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارى» تۇجىرىمداماسىن تانىستىردى. سەناتوردىڭ پىكىرىنشە, ەل دامۋىنىڭ وسى كەزەڭىندە ماڭىزدى بولىپ تابىلاتىن بەس باعىت: تاۋەلسىزدىك جانە تاريحي تانىم; ەل مەن جەر; ءتىل جانە يماندىلىق; ۇلتتىق ءداستۇر جانە وتباسىلىق تاربيە; ءبىلىم مەن بىلىكتىلىك تۇجىرىمدامانىڭ نەگىزىن قۇرايدى. سەناتور ۇلتتىق ءداستۇر, تاربيە, ءبىلىم ماسەلەلەرىنە ەرەكشە توقتالدى.
«بالا بەسىكتەن تاربيە الادى. ۇلتتىق ءداستۇردى بويعا سىڭىرەدى. انا جولدان تايسا – ۇلت جولدان تايادى. اكە جولدان تايسا – ۇلت توزادى. قوعام جولدان تايسا – تاۋەلسىزدىكتەن ايرىلادى. ۇلتتىق ءداستۇر جانە وتباسىلىق تاربيە – ءپاتريوتيزمنىڭ باستاۋى. بەسىكتەن تاربيەلەۋ – ۇلتتىق ۇعىم كەپىلى. ءبىلىمى جوق ەل – بەدەلسىز, عىلىمى جوق ەل – بەدەرسىز. قالىپتاسقان جاعدايدا ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ جۇيەسىن قايتا قاراۋ كەرەك», دەدى سەناتور باقىتجان جۇماعۇلوۆ.
سونداي-اق سەناتور مەملەكەت رۋحانيات سالاسىندا ماڭىزدى, ىرگەلى جوبالاردى جۇزەگە اسىرعانىن, بۇل قادامنىڭ ساياسي-قوعامدىق ومىرىمىزدەگى تەڭدەسى جوق قۇبىلىس اكەلگەنىن جەتكىزدى. ء«وز تاريحىمىزعا قاتىستى قانشاما دەرەك تاۋىپ جاريالادىق. قازاقستاننىڭ قاسيەتتى, ساكرالدى ورىندارىن ايقىندادىق. ۇلى دالادا قالىپتاسقان وركەنيەت جولىن بىلدىك. تاريحىمىزدىڭ قيلى جولدارى بار.
ايتالىق, پاتشالىق رەسەي تۇسىندا اتا-بابالارىمىزدان قالعان ۇلتتىق داستۇرلەرىمىزدى, سەنىمىمىزدى, تاربيەلىك جولىمىزدى ەسكىلىك قالدىعى دەپ ءبىلدى. ونىڭ ورنىنا باسقا قۇندىلىقتاردى ساناعا قۇيۋعا تىرىستى. ءبىلىمسىز, نادان حالىق رەتىندە سانامىزدى ۋلادى. كەڭەستىك جۇيە كەزىندە دە قىزىل يدەولوگيانىڭ قۇربانى بولدىق. انا تىلىمىزدەن, دىنىمىزدەن, دىلىمىزدەن, ۇلتتىق داستۇرىمىزدەن ايرىلا تۇستىك. وسىلاي ۇلت رۋحانياتىنا بالتا شابىلدى.
ەگەمەندىك ۇلتتىڭ وشكەنىن جاندىردى, رۋحىن كوتەردى. وتىز جىل ىشىندە قازاقستان ۇلكەن ساياسي-ەكونوميكالىق, مادەني جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى. قازىر وزدەرىڭىز كورىپ وتىرعانداي, جاھاندانۋ ساياساتى ءجۇرىپ جاتىر. ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدىڭ ورنىنا باتىستىق قۇندىلىقتاردى ەندىرۋ پروتسەسى ورنىعا باستادى. دەموكراتيا دەگەن جەلەۋمەن حالقىمىزدىڭ, ونىڭ ىشىندە جاستارىمىزدىڭ ساياسي كوزقاراسىنا ىقپال ەتۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر. ءارتۇرلى جات ءدىني اعىمدار بوي كوتەردى.
ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى قازاقستاننىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ ساناسىنا ەنگىزۋ جانە ورنىقتىرۋ قاجەت. بۇگىنگى دوڭگەلەك ۇستەلدىڭ دە كوزدەگەن ماقساتى وسى. بىرلەسە, ىرگەمىزدى ىدىراتپايتىن, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى ۇلىقتايتىن كوزقاراس قاجەت. ءاربىر قازاقستان ازاماتىنىڭ بويىنا ۇلتتىق ءپاتريوتيزمدى قالىپتاستىراتىن جولداردى ايقىنداپ بەرگەن دۇرىس بولار ەدى. سوندا عانا تاۋەلسىز ەلىمىزدە ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى كۇندەلىكتى ومىرگە ەنگىزە الامىز», دەدى باقىتجان جۇماعۇلوۆ.
بۇدان كەيىن ءسوز كەزەگى اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى ايدا بالاەۆاعا بەرىلدى. ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى باعالاعان ەلدىڭ قاشاندا رۋحى بيىك بولادى.
«ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن باعالاپ, ساناسىن سارالاي بىلگەن ەلدىڭ قاشاندا بولمىسى بولەك, رۋحى بيىك. سودان بولار – ۇلتتىق قۇندىلىقتار دەگەندە ادەتتە حالىقتىڭ ادەت-عۇرپى مەن سالت-ءداستۇرىن, انا ءتىلى مەن ونەرىن, مادەنيەتى مەن ادەبيەتىن ايتامىز. بۇل ءاربىر ازاماتتىڭ «ۇلتتىق كودىنا» باسىلعان قايتالانباس دۇنيە. ال ەندى, قوعامدىق سانا – سول «ۇلتتىق كودتى» ساقتاي وتىرىپ, ءاربىر ازاماتىمىزدى بولاشاققا باپتاي ءبىلۋدىڭ بىرەگەي قۇرالى بولماق. مىنە, وسىنىڭ ءبارى – ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىنىڭ ىزىمەن قابىلدانعان «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ تۇپكى ماقساتى», دەدى مينيستر.
ا.بالاەۆا ەندىگى جەردە رۋحانياتتى دارىپتەۋ جالپىلاي ەمەس, ماقساتتى تۇردە, ازاماتتارىمىزدىڭ جاس ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ جۇزەگە اسىرىلاتىنىن جەتكىزدى.
«وندا دا, توزىعى جەتكەن ەمەس, زاماننىڭ باسەكەسىنە, ادامنىڭ قاجەتىنە جارايتىن جاسامپاز قۇندىلىقتار بولۋى شارت. بۇل تۇرعىدا, «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى «تۇلعالىق دامۋ», «ۇلتتىق بىرەگەيلىك جانە حالىقارالىق مارتەبە», «مەملەكەتتىڭ, ازاماتتىق قوعامنىڭ جانە جەرگىلىكتى قاۋىمداستىقتاردىڭ دامۋى» دەگەن ءۇش قۇندىلىققا نەگىزدەلەدى. دەسە دە, وسىنىڭ بارلىعىن ىسكە اسىرۋدا ءبىز قايتارىمى مول, تيىمدىلىگى جوعارى, كەلەشەگى كەمەل ماقسات قويا ءبىلۋىمىز ماڭىزدى. سوندىقتان دا رۋحاني جاڭعىرۋ ءۇردىسىن ەڭ الدىمەن بالا تاربيەسى مەن جاستاردىڭ رۋحاني وسۋىنەن باستاۋىمىز كەرەك.
جاسىراتىنى جوق, بۇگىندە بالا تاربيەسىنە, ولاردىڭ وي قالىپتاستىرۋىنا – ۆيرتۋالدى الەمنىڭ, باقىلاۋدان تىس ينتەرنەتتىڭ ىقپالى وتە زور. وكىنىشكە قاراي, جاسوسپىرىمدەر اراسىندا ءبىر-بىرىنە, اينالاعا, جانۋارلارعا دەگەن قاتىگەزدىككە بەيىمدىك, سۋيتسيد, تولەرانتتىلىقتىڭ تومەندىگى سياقتى ءتۇرلى كەلەڭسىزدىكتەرگە ءجيى كۋا بولىپ ءجۇرمىز. ارينە, بۇنىڭ ءبارى بىرجاقتى قارايتىن دۇنيە ەمەس. كەشەندى زەرتتەۋدى تالاپ ەتەدى. بىراق ونىڭ ءتۇپ نەگىزىندە – قوعامدىق قاداعالاۋ مەن ۇلتتىق تاربيەنىڭ ءرولى زور دەپ سانايمىز. سەبەبى ءاربىر ورىن العان كەمشىلىك – بۇكىل قوعامنىڭ ورتاق كورسەتكىشى.
سوندىقتان جاس ۇرپاقتىڭ بويىنا ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى سىڭىرە وتىرىپ, بۇگىنگى زامانعا ساي تاربيە مەن ءبىلىم بەرۋ – باستى مىندەت. حالقىمىزدىڭ ۇلتتىق تاربيەسى – قاشاندا جاس ۇرپاقتى جاڭاشىلدىققا, ەلجاندىلىققا باۋلىعان. وسى ورايدا, قازىر ءبىزدىڭ مينيسترلىكتىڭ باستاماسىمەن بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردى رۋحاني-ادامگەرشىلىكتە تاربيەلەۋ ستراتەگياسىن جاساپ, ىسكە اسىرۋ كوزدەلىپ وتىر. ول ءۇشىن مينيسترلىك جانىنداعى قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىندا ارنايى جۇمىس توبى قۇرىلدى», دەدى مينيستر.
دوڭگەلەك ۇستەلدە «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنداعى ارناۋلى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ بارىسى دا تالقىلاندى. زيالى قاۋىم وكىلدەرى حالىقتىڭ بىرلىگىن نىعايتۋ مەن تاريحي تانىمىنا, سونداي-اق مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋعا قاتىستى ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى.
