ايىرشوق – تىماقتىڭ توبەسىنە ۇكىنىڭ اينالاسىنا قادايتىن قوڭىراۋگۇل ءپىشىندى كۇمىس اشەكەي. «شوقپارداي ۇكىسى بۇلعاقتاپ, ايىرشوعى سىلدىراپ, كوزدەن كومەسكىلەنە بەردى» (ماعاۋيا سۇلتانيا ۇلى).
اقبەرەن – مىلتىقتىڭ ءتۇرى. «اقبەرەن مىلتىق سىنالماس, سىعالاي كوزدەپ سۇرمەرگەن, اسىرىمنان اتپاسا» (بازار جىراۋ).
اققاپتال – كوپكە تانىمال, بەدەلدى كىسى. «بوزداق – انا شەتى قوياندى جارمەڭكەسىنە قورالاپ قوي ايداتىپ, بىرەۋىن ەكەۋ ەتىپ وتىراتىن قولى ۇزىن, اققاپتال جان ەدى» (ا.سەيدىمبەك).
الاپاي – جاۋگەرشىلىكتە قولعا تۇسكەن ولجا. «ال مىنا حان: انت جاعىن اۋىزعا الما. اۋەلى ارقايسىسىنا الاپا ۇلەستىر» دەيدى» ء(ا.كەكىلباەۆ).
بويرا – قامىستان توقىلعان توسەنىش بۇيىم. «جاماننىڭ باسى بويراداي, جەردە جاتقان توسەلىپ» (مايلىقوجا اقىن).
بولتەك – شاعىن ەگىندىك القاپ. «بەس-التى بولتەك ەگىنى دە جايقالىپ, مول بولىپ شىقتى» (م.اۋەزوۆ).
سەرەتە – ەرتەدەگى تاس ۇيگەن قورىم. «مىنا بىرەۋدى مولا دەۋگە دە, سەرەتە دەۋگە دە كەلمەيدى» ء(ى.ەسەنبەرلين).
ءسارىنجى – ماتانىڭ ءبىر ءتۇرى. «جۋان, قىسقا مويىندى, زور دەنەلى, سىرتىندا ءسارىنجى سارى شاپاندى بىرەۋ وتىر» (س.مۇقانوۆ).
سايگەل – جازدا سيىر مالىنا مازا بەرمەيتىن سونا. «سايگەل تيسە موڭكىگەن, وقىرا تيسە جوڭكىگەن» (تۇرمىس-سالت جىرى).
قىلشان – بەلبەۋدىڭ ەكىنشى قاپتالىنا بەكىتىلگەن جەبە سالۋعا ارنالعان كىشى قورامساق. «قوزىجاۋىرىن كوكجەندەت قىلشاندا تۇر, كوبەبۇزار, قاسالى, اندىگەنى...» (سۆەتقالي نۇرجان).
قىلقارا – اسىل ماتا. «ۇستىمدە ءبىر پەشپەتىم قىلقارادان» (حالىق ءانى).
جاعى – كوننەن جاسالعان سىرت كيىم. «باستارىنداعى تەمىر دۋلىعالارى مەن تۇيەنىڭ قاپ-قارا كونىنەن جاسالعان جىلتىراق جاعىلارى كۇننىڭ كوزىنە جىلت-جىلت ەتەدى» ء(ا.كەكىلباەۆ).
ەشكىمەك – ەشكىنىڭ اسىعى. «تۇرقى كەتكەن قۋاقى كەنەي مەن ءبۇيىرى كەمىرىلگەن كىشكەنە ەشكىمەكتەردى ۇستاعاندا كوڭىلى تولدى» (ق.قازيەۆ).
توقان بوداۋحان,
ەتنوگراف
