– كەز كەلگەن ساحنالىق قويىلىم ءۇشىن كوستيۋمدەردىڭ ساپاسى ايتارلىقتاي ءرول اتقاراتىنى ءمالىم. اڭگىمەمىزدى اۋەلى وسى تۇرعىدان باستاساق, «دالا ءۇنى» بالەتى نەسىمەن ەرەكشەلەنەدى؟ كوستيۋمدەر نەگىزىنەن قانداي ماتادان تىگىلەدى, قانداي تۇستەرگە باسىمدىق بەرىلەدى, ول ءۇشىن سۋرەتشىگە قانداي تالاپتار قويىلادى؟
– ءبىرىنشى جانە ەكىنشى اكتىلەردەگى كوستيۋمدەر ءبىر-ءبىرىن قايتالامايدى, ال سپەكتاكلدىڭ ءبىرىنشى بولىمىندە ولار قازاقستاننىڭ تابيعاتىمەن, جەرىمەن ۇيلەسىمدى ورىلەدى, بۇنى ءبىر جاعىنان, جاڭا فولكلورلىق ستيل دەپ ايتۋعا بولادى. مۇندا تابيعاتتىڭ مەيلىنشە كوپ ءتۇسى پايدالانىلعان. تىگىن تسەحىنىڭ شەبەرلەرى كوستيۋمدەرگە اسپان, كوك شالعىن, وزەن-كولدەر مەن قار باسقان تاۋ شىڭدارى بەينەلەنگەن سۋرەتتەردى سالاتىن بولادى. دەمەك ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – جەر بەتىندەگى ادامزات بالاسىنا ورتاق قۇندىلىقتاردى دارىپتەۋ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار وسىندا تۋىپ-وسكەن, شۇرايلى مەكەندە عاسىرلار بويى جاساپ كەلە جاتقان بايىرعى حالىقتىڭ قاتپارلى تاعدىرىن قاپىسىز كورسەتۋ. مەنىڭشە, بۇل جەردە ۇلى دالا رۋحىن جەتكىزەتىن ماڭىزدى ءسات ايقىن سەزىلەدى.
ەكىنشى اكت قازىرگى زامانعا, نۇر-سۇلتان قالاسىنا ارنالعان, وسىعان بايلانىستى كەيىپكەرلەردىڭ كيىمدەرىنەن جارقىن, التىن رەڭكتى, كۇمىس, كوك جانە كوگىلدىر تۇستەردى كوپتەپ كەزدەستىرۋگە بولادى. جالپى العاندا, قالادا التىنداي جارق-جۇرق ەتكەن ايشىقتى تۇستەر باسىمىراق, مۇندا شىنى تەرەزەلەر, جارقىراعان اينالار وتە كوپ. بۇل ءبولىمدى قالانىڭ ءوزى سياقتى اسا جاسامپاز رۋحتا, كۇن شۇعىلاسىنداي شۋاقتى ءھام جارقىن قالىپتا كورسەتكىمىز كەلەدى. قويىلىمدا جۇمىسشى كەيىپكەرلەر دە بار, ولاردىڭ كوستيۋمدەرى وتە تىعىز قارالاۋ ماتەريالدان تىگىلگەن. بالەت ارتىستەرىنىڭ كيىمى دە ەرەكشە – مۇنتازداي اق پاراق تۇرىندە جاسالعان, دەمەك بۇل – ولارعا جاڭا قالا يدەياسىنىڭ ەسكيزدەرىن تۇسىرۋگە بولادى دەگەن نىشاننىڭ بەلگىسى. بالەتتىڭ ەكى بولىگى دە ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىستا بولادى. ولاردى اتا-بابالارىمەن ءاردايىم رۋحاني بايلانىس بىرىكتىرىپ تۇرادى.
– سپەكتاكل يدەياسىنا سايكەس كوستيۋمدەر ۇلتتىق ويۋ-ورنەكتەرگە باي بولۋعا ءتيىس سياقتى. ال ءسىز مۇنى قانشالىقتى پايدالانا الدىڭىز؟
– مۇنداي اۋقىمدى جوبالارمەن جۇمىس ىستەگەندە مەن اۋەلى تانىستىعىمدى سول جەردىڭ حالقى تۋرالى اقپارات جيناۋدان باستايمىن. وسى ەلدەگى حالىقتىڭ تاريحىن, مادەنيەتىن ەگجەي-تەگجەيلى زەردەلەيمىن. قازاقستاندا دا ويۋدىڭ ءتۇر-ءتۇرى بار ەكەن, بۇل مەنى شىنىمەن تاڭعالدىردى. وسىنشاما مول بايلىققا يە قازاق حالقى تۋرالى دەرەكتەر ىزدەستىرگەنىمدە, ءدال وسى ويۋلارعا ناقتى سيپاتتاما تابۋ ماعان قيىنعا سوقتى, سەبەبى بارلىق ماعلۇمات تەك تۋريستەرگە باعىتتالىپ ازىرلەنگەن. سوعان قاراماستان مەن جاي ادامنىڭ كوزىنە ىلىگە بەرمەيتىن دۇنيەنى كورسەتىپ, ەرەكشە ءارى بايىرعى ويۋ-ورنەكتەردى جەتكىزگىم كەلدى. ناقىشتاردىڭ كيىز ۇيلەردە, اتتىلى ادامنىڭ كيىمىندە, ات ابزەلدەرىندە قانداي بولاتىنىن باقىلاي باستادىم. وسىعان ۇقساستىرىپ سۋرەت سالدىم دا, «استانا وپەراداعى» كاسىبي ماماندارمەن كەڭەستىم. ولار مەنىڭ جۇمىسىمدى ماقۇلدادى. ويۋ-ورنەكتەردىڭ ناقتى ءبىر تۇرلەرى تەك ەرلەردىڭ كيىمدەرىندە كەزدەسسە, ال كەيبىرى تەك ايەلدەردىڭ كيىم-كەشەكتەرىنە عانا ءتان بولىپ كەلەتىنىن اڭعاردىم. جانە وسى ايىرماشىلىقتى نىساناعا الا وتىرىپ, جاڭا ۇلگىنى ازىرلەۋدە تىگىن تسەحىنىڭ شەبەرلەرى كوپ كومەكتەستى. قولى گۇل شەبەرلەر ءوزىمدى قىزىقتىرعان قازاقستاننىڭ دامۋ تاريحىمەن, سونىمەن بىرگە كىشىگىرىم بولعانىمەن, ماڭىزى زور دۇنيەلەرمەن تانىستىردى. ماسەلەن, كوستيۋمدەگى بەلگىلى ءبىر ەلەمەنتتىڭ قانداي جاعدايدا قولدانىلاتىنى جايىندا اقپاراتپەن ءبولىستى. ءبىز بىرىگىپ قىزىقتى ديزاين ويلاستىردىق. قازاقستان حالقىنىڭ ءتۇپ-تامىرىن تەرەڭ پايىمداپ, وتكەن عاسىرلاردىڭ تاريحىنا تەرەڭ بويلاۋعا تىرىستىق.
ەگەر ءسىز ەۋروپادا تۇراتىن ادام بولساڭىز ءارى بۇل مادەنيەتتىڭ تۇبىنە بۇرىن شۇقشيا بويلاپ كورمەگەن جان بولساڭىز, وندا مۇنداعى حالىقتىڭ دامۋ تاريحىنان حابار بەرەتىن وسىناۋ عاجايىپ ويۋ-بەدەرلەردىڭ ايىرماشىلىعىن, وزگەشەلىگىن العاشقىدا وڭاي بايقاي قويمايتىنىڭىز انىق. ۋاقىتتىڭ ءتۇرلى كەزەڭىندە سان-ساپات مادەنيەتتىڭ بەلگىلى ءبىر ىقپالى بولعانى ءار ويۋدىڭ وزگەشە تاڭبالانۋىنان ايقىن كورىنىس تابادى. و باستا ماعان ولاردىڭ ءبارى بىرىنە-ءبىرى ۇقساس بولىپ كورىنگەن. الايدا تاريحتى تەرەڭ زەردەلەگەننەن كەيىن, «استانا وپەرا» تەاترىنداعى ارىپتەستەرىمنىڭ كومەگى ناتيجەسىندە مەنىڭشە, بارلىق بولشەككە جەكە ءمان بەرىلىپ, ءار ناقىشتى كوستيۋمدەرگە ورنىمەن قولدانا بىلدىك دەپ ويلايمىن.
– قويىلىمنىڭ دايىندىعى پاندەمياعا دەيىن باستالىپ كەتكەنىن ەستىپ-ءبىلىپ جاتىرمىز. ياعني باستى كەيىپكەرلەرگە ارنالعان كوستيۋمدەردىڭ قانداي ۇلگىدە بولاتىندىعىن الدىن الا ويلاستىرىپ, ورتاق شەشىم قابىلداۋعا ۋاقىت جەتكىلىكتى بولعان سياقتى. وسى ارالىقتا كوستيۋمدەردىڭ العاشقى نۇسقاسىنا تاعى قانداي باسقا تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى, مۇمكىن كەيبىرەۋىن تۇبىمەن قايتا وزگەرتۋگە تۋرا كەلگەن شىعار؟
– مۇنداي قۇبىلىس تەاتر تاجىريبەسىندە پاندەمياسىز دا وتە كوپ كەزدەسەدى. شىعارمانىڭ تۇجىرىمداماسى ءبىر جارىم جىل بۇرىن تالقىلانا باستادى. ءبىز الدىمەن نەنى قالايتىنىمىزدى انىقتاپ الدىق, سوسىن ناقتى قالاي جۇزەگە اسىرۋدىڭ جولىن قاراستىردىق, ودان كەيىن ايتارلىقتاي ءبىر ماڭىزدى وزگەرىس ەنگىزە قويعان جوقپىز. بۇدان باسقا, سپەكتاكلدىڭ ۋاقىتى ءبىرشاما ۇزارتىلدى جانە العاشقى وتىز مينۋتىندا دەكوراتسيالارعا عانا ەمەس, كوستيۋمدەرگە دە اسەر ەتەتىن ەرەكشە اتموسفەرا جاساۋ قاجەت بولدى. قازىر بىزدە كوستيۋمدەردى ولشەۋ جۇمىستارى جۇرۋدە, ونىڭ بارىسىندا كەيبىر زاتتار وزگەرتىلۋى مۇمكىن ارينە, بىراق ءبىز نەگىزىنەن ءاربىر بولشەكتىڭ وقيعامەن ۇندەسىپ, ۇيلەسىمدى شىعۋىنا ءمان بەرەمىز. ەڭ ماڭىزدىسى – كوستيۋمنىڭ ارتىسكە شاق كەلۋى. ءاربىر سوليست پەن كوردەبالەت ارتىستەرىنىڭ وزدەرىنە قۇيىپ قويعانداي ءساندى, ءمىنسىز ساحنالىق كيىمدە بولعانىن قالايمىز.
– وسى كيىم ۇلگىلەرىنىڭ قايسىسى وزىڭىزگە ەرەكشە اسەر قالدىردى؟
– ماعان بىرنەشە كوستيۋم ۇنادى. سۇيىكتى كيىم ۇلگىسىنىڭ ءبىرى – ەسكى ستيلدەگىلەر, نەگە دەسەڭىز, مەن قازاقستان تۋرالى وتە كوپ ىزدەنىپ وقىدىم. وسى بىلگەندەرىمدى, ساناعا تۇيگەندەرىمدى كوستيۋمدەر ارقىلى جەتكىزە ءبىلۋ جاۋاپكەرشىلىگى مەنى كوپ نارسەگە قانىقتىردى. مەن قازاق ارۋلارى مەن انالارى, ەر-ازاماتتارى كيەتىن ۇلتتىق كيىمدەردىڭ ەرەكشەلىكتەرىن قازىر كادىمگىدەي جاقسى اجىراتا الامىن, تانىمدىق-تاعىلىمدىق تۇرعىدا بۇل جوبانىڭ ماعان تيگىزگەن پايداسى ۇشان-تەڭىز. اسىرەسە تىگىن شەبەرلەرىنىڭ ءىس-ارەكەت ۇستىندەگى جانكەشتى بەينەسىن باقىلاۋ قاتتى ۇنايدى, ولار وزدەرىنىڭ جۇمىسىن بار ىنتا-شىنتاسىمەن ءسۇيىپ ىستەيتىن جاندار, تۇپكى يدەياعا بارىنشا جۇمىلىپ, جاقسى ناتيجە كورسەتۋگە تىرىسادى, ءار كيىم ۇلگىسىن جاقسارتا ءتۇسۋ ماقساتىنداعى تىڭ ويلارىن ۇسىنادى. بۇدان باسقا, تازا اق قاعاز سيپاتىنداعى كوستيۋمدەر ۇنايدى, ولار اشىق تۇسىمەن جان باۋرايدى. مۇنى ءبىر مەزەتتە باسقا ءبىر ۇلگىگە اينالدىرىپ ۇلگەرۋ – ەداۋىر قيىندىق تۋعىزعانى راس. الايدا ءبارى ويىڭداعىداي ورىندالا باستاعاندا, بۇلار ۇمىتىلادى.
– قازاقستاندىق ترۋپپامەن قويان-قولتىق جۇمىس ىستەۋ سىزگە نەسىمەن ۇنادى؟
– مەن كوپعاسىرلىق تاريحى بار كوپتەگەن كونە تەاترمەن جۇمىس ىستەدىم. ال مىنا ترۋپپادا وندىردەي جاستار ونەر كورسەتەدى ءارى تەاتردىڭ ءوزى دە ەۋروپاداعى باسقا تەاترلارمەن سالىستىرعاندا تىم جاس. سوندىقتان مۇندا كەلمەس بۇرىن الدىمدا نە كۇتىپ تۇرعانىن ونشا بىلە قويعان جوقپىن, ال بىراق تەاترعا باس سۇققان بويدا بۇل جەردىڭ مادەنيەتى جوعارى دەڭگەيدە ەكەنىن ءتۇيسىندىم.
بارعان جەرلەرىڭدە كەيدە الدىڭنان تىڭ دۇنيەلەر كەزدەسىپ قالىپ جاتادى. ونىڭ ءبارىن وكىنىشكە قاراي, شەتىنەن ءىنجۋ-مارجان دەپ ايتۋ قيىن. الايدا جۇرە كەلە, ۋاقىت وتە باستاعاندا بەلگىلى ءبىر بيىكتى باعىندىرارىنا ىشتەي سەنىم ارتاسىڭ. كەيدە ءتىپتى تاماشالاعان دۇنيەڭنىڭ كەم-كەتىگىن ىشىڭە جۇتىپ كەتە بارۋعا ءماجبۇرسىڭ. مۇندايدا كومپانياعا ءالى كوپ نارسەنى ۇيرەنۋگە تۋرا كەلەدى دەگەن ويعا تىرەلەسىڭ. بىراق وسى ايتىلعان نارسەلەردىڭ «استانا وپەرا» تەاترىنا ەش قاتىسى جوق. مۇنداعى تسەح كەرەمەت جۇمىس ىستەيدى, ءوز ىستەرىن جەتىك مەڭگەرگەن شەبەرلەر كوپ. مەن مىناداي جاس تەاتردان وسىنشالىق جوعارى ساپانى كورىپ تاڭعالدىم. ەكىنشى قۇندىلىعى – بۇل جەردەگى اشىق-جارقىن, كەڭ پەيىلدى ءارى قايىرىمدى جاندار ۇنادى. جۇزىنەن مەيىرىم نۇرى توگىلگەن تىگىنشى ارىپتەستەرىم ماعان قالادا قانداي ورىنداردى تاماشالاۋعا بولاتىنىن ءتۇسىندىرىپ, ءتىپتى قايدان, قانداي اس ءىشۋ كەرەكتىگىنە دەيىن كەڭەس بەرەدى. قاراپايىم ادامي قارىم-قاتىناستىڭ قاعيدالارى ساقتالعانى قانداي عاجاپ. جالعىز-اق قيىندىق – قازاقستانعا كەلۋ ءۇشىن ۇزاق جول جۇرۋگە تۋرا كەلەدى, بىراق بۇل جەردىڭ عاجايىپ قۇندىلىقتارى سوعان تۇرارلىق-اق.
– بۇل بالەتتى مىندەتتى تۇردە كورۋ كەرەك ەكەن. وسى ويدى ءبىر اۋىز سوزبەن قالاي تۇيىندەگەن بولار ەدىڭىز؟
– التىن ۋاقىتىن قيىپ, «دالا ءۇنى» بالەتىن تاماشالاۋعا كەلگەن ادامنىڭ قانجىعاسى قازىناعا مايلانىپ قايتاتىنى حاق. سەبەبى بۇل قويىلىم – وتكەن شاق, قازىرگى ءسات پەن بولاشاق تۋرالى. تۋعان ەلىڭىزدىڭ وسى ءبىر ۇشتاسقان ءۇش تامىرىن تەاتردان تاماشالاپ, مۋزىكا مەن پلاستيكانىڭ, ءداۋىر مەن بوياۋدىڭ الۋان سىرلى عاجايىپ ساتىنە كۋا بولاسىز دەگىم كەلەدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
قاراشاش توقسانباي,
«Egemen Qazaqstan»
