اباي • 18 قاراشا، 2020

گيپەررەاليست العاش رەت اباي ءمۇسىنىن جاسادى

183 رەت كورسەتىلدى

كەسكىندەمە مەن ءمۇسىن ونەرىنىڭ ورتاق ءتىلىن تابا بىلگەن ەلىمىزدەگى تۇڭعىش گيپەررەاليست، ءمۇسىنشى ايدوس ەسماعامبەت ابايدىڭ ءمۇسىنىن اينىتپاي جاساپ شىقتى. ءمۇسىننىڭ سۋپەر رەاليستىگى سونشالىق، سانالى عۇمىرىن قالىڭ ەلى، قازاعىنىڭ مۇرات-مۇددەسىنە سەرت ەتكەن، ۇلت بولىپ ۇيىسىپ، ەلدىككە بەت بۇرۋعا ۇندەگەن ويشىلدىڭ بەيبىت بولمىسى كورىنىس تاۋىپتى.

گيپەررەاليزمنىڭ باستى ەرەك­شەلىگى فوتوسۋرەت دالدىگىن قاي­تا جاڭعىرتۋ ارقىلى، ۆيزۋالدى بەكىتۋدىڭ اۆتوماتيزمدىك قاعي­دا­سىنا سۇيەنەدى. ايدوستىڭ ايتۋىنشا ابايدىڭ ءمۇسىنىن جاساپ شىعۋعا تولىق ءتورت اي ۋاقىت جۇم­­ساعان.

– كەسكىندى جاساۋدىڭ اناۋ ايت­قانداي قيىندىعى بولعان جوق. نەگىزگى ماتەريال رەتىندە سيليكون مەن بالاۋىزدى قولداندىم. جىل­تىراتقىش، اەروگرافيالىق، ەمۋلسيالىق جابىنداردىڭ كومە­گىمەن تۇستەر، كولەمدەر، تەكستۋرالاردى بەردىم. اباي مۇ­راسىن ناسيحاتتاۋعا قولىمنان كەلگەنشە ۇلەس قوسۋدى ءجون كور­دىم، باعا بەرەتىن حالىق، – دەيدى ول.

ءمۇسىن وبرازىنا نەگىز ەتىپ 1896 جىلى سەمەيدەگى كۋز­نە­­تسوۆ­تىڭ فو­توسالونىندا تۇسى­رىلگەن اباي­دىڭ العاشقى سۋرە­تىن پاي­دا­لانعان. سۋرەتتە اباي ءدىل­دا­دان تۋعان ۇلكەن ۇلى اقىل­باي، ايگەرىمنەن تۋعان ۇلى تۋراعۇلمەن بىرگە تۇسكەن. اتال­عان سۋرەتتى 1941 جىلى اكادەميك-جازۋشى مۇح­تار اۋەزوۆ سە­مەيدەگى اقىن مۋ­زە­يىنە ءوزى اكەلىپ تاپسىرعان ەدى. 9ح13 سانتيمەترلىك سۋرەتتەگى اقىن بەينەسى ابايدىڭ تولىق شى­­عارمالار جيناعىنان باستاپ، الدىڭعى تولقىن، كەيىنگى بۋىن سۋرەتشىلەردىڭ ەڭبەگىنەن كەڭ كو­رىنىس تاپتى.

– ءمۇسىن جاساۋ يدەياسى مادام تيۋسسو مۋزەيىنەن كەيىن تۋىندا­دى. ازىرگە، ونداي ورىنداردى ارالاپ كورگەم جوق. بىردە تەلەديداردان وبامانىڭ جاڭا سي­ليكون ءمۇسىنىن كورىپ قالعان سوڭ، قىزىعۋشىلىعىم ارتىپ، وسى جۇ­مىستى قولعا الدىم، – دەي­دى ايدوس. ول كاسى­بي ءبى­لىم جولىن ى.التىنسارين اتىن­­­دا­عى ار­قا­لىق مەملەكەت­تىك پە­­­دا­گو­گيكا­لىق ينستيتۋىن­دا «بەي­نەلەۋ ونەرى­ مەن سىزۋ» ما­مان­دىعىندا باستاعان. ەڭ­بەك­قور جاستىڭ ونەرگە دەگەن تال­پى­نىسى بالا كەزىنەن باي­قال­عان. اكەسىنىڭ دە سۋرەتكە ەبى بول­سا، انا­سى مۋزىكا ءپانىنىڭ مۇ­­عا­لىمى. ايدوستىڭ العاشقى جۇ­مى­­سى ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ بەي­­­نەسىنە ارنالعان. ودان كەيىن ابى­­لاي حاننىڭ، گەنەرال-پولكوۆنيك ساعادات نۇرماعامبەتوۆ پەن اقش-تىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى باراك وباما سىندى تۇلعالاردىڭ ءمۇسىنىن جاساپ شىققان. شەبەر جۇمىسىنا كەرەكتى ماتەريالدار­دى ارنايى اقش-تان الدىرادى. ونىڭ قۇنى دا ارزان ەمەس كو­رى­نەدى.

– مەنىڭ جۇمىستارىم مادام تيۋسسوداعى فيگۋرالاردان ەرەك­شە­­لەنەدى. ولاردا تولىق ءبىر كوماندا جۇمىس ىستەيدى. سوسىن جا­سالۋى جوسپارلانعان ءمۇسىننىڭ يەسىن ارنايى شاقىرتادى. ال مەن جالعىز ءوزىم كىرىسەمىن. سول سياقتى تەك فوتوگرافياسى ارقىلى عانا ازىر­لەپ شىعامىن. ءبىر ءمۇسىندى تولىق اياقتاۋ ءۇشىن شامامەن 4-5 ايدان ءبىر جىلعا دەيىنگى ۋاقىتىم كەتەدى. ونىڭ ءار تال شاشىن جەكە-جەكە قويامىن. شىدامدى تالاپ ەتەتىن جۇمىس، – دەيدى ءمۇسىنشى.

اباي بەينەسىنە قالام تارتىپ جۇرگەن سۋرەتشى، قازاقستان­نىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى، «قازاق ەلى» مونۋمەنتىنىڭ اۆتورى سەمبىعالي سماعۇلوۆ جاس سۋرەتشىلەردىڭ قازىرگى قازاق بەي­­نەلەۋ ونەرىنىڭ وركەندەۋ باعى­تىنداعى جۇمىسى جايىنا توقتالا كەلىپ، سۋرەتشىنى شىڭ­دايتىن ىزدە­نىسى مەن تاباندى ەڭ­بەگى ەكەنىن ايتادى.

– ابايعا قالام تارتپاعان، ونە­رىن ارناماعان سۋرەتشىلەر كەم دە كەم. ايدوستىڭ ابايعا ار­نالعان جۇمىسى وتە تاماشا. سۋرەتشىلەر ءوزىمىز جاساعان وبرازعا قايتا-قاي­تا ورالامىز. ويت­كەنى ءمۇسىن دەگەن دۇنيە قاتە­لىكتى كەشىرمەيدى. سوندىقتان ايدوس ءالى دە بولسا وسى تاراپتا جۇ­مىس ىستەيدى دەپ ويلايمىن. سۋرەتشى جاقسى جەردە جۇرسە دا­ميدى. ايدوستىڭ كەلە­شەگى ال­دا، جاڭا تەحنولوگيا سۋرەتشىگە جاڭا مۇمكىنشىلىكتەر تۋعىزادى. بالاۋىزبەن ءمۇسىن جاساۋ بويىنشا قازاقستاندا كوش باستاپ جۇرگەن بالامىزدىڭ ءبىرى. ەشكىم ونى باۋلىعان جوق، ءوزى تالپىنىپ ءجۇر. حالىق سۋرەتشى­لە­رى كۇندە تۋا بەرمەي­دى، ءوز ۋاقى­تى­مەن وق­شاۋلاپ شىعا­رىپ وتى­رادى. پاس­سيونارلىق ۇعىم بول­عان­دىق­تان، ونەرى بيىكتەگەن سۋرەتشى شى­عار­مالارىن حالىق تۇسىنۋگە تىرىسادى. حالىققا تۇسىنىكتى بولامىن دەگەن سۋرەتشىنىڭ دەڭگەيى ءتۇسىپ قالادى،– دەيدى ول.

ءمۇسىننىڭ اشىلۋ سالتاناتىن­دا ءسوز العان «قازاقكونتسەرت» ۇيى­مىنىڭ ديرەكتورى جەڭىس سەي­دۋل­لا ۇلى سوڭعى جىلدارى بەينەلەۋ ونەرىندەگى كرەاتيۆتى يدەيالار مەن باعىتتار جونىندە ايتا كەلىپ، جاس سۋرەتشىلەردى قولداۋ، ولاردىڭ شىعارماشىلىعىن ناسيحاتتاۋ قاجەتتىگىنە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا، كەلەسى جىلى ايدوس ەسما­­عامبەتتىڭ جەكە مۋزەيىن اشۋ جوس­­پارلانىپ وتىر.

حاكىمنىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويى رۋحانياتىمىزدىڭ قۋا­نىشىنا اينالىپ، اقىل-ويدىڭ اسقار شىڭىنا دەگەن حا­لىق ماحابباتى مەن ىقىلاسى تو­لاستاماي كەلەدى. «ەل ءىشى – ونەر كەنىشى» دەمەكشى، حالىق شەبەرلەرى ۇلى ويشىلداردىڭ وزىق بەينەسىن بۇگىنگى زاماناۋي تەحنيكا تىلىنە يكەمدەپ، حالىق مۇراسىن ناسيحاتتاۋعا ۇلەس قو­سىپ-اق كەلەدى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

وڭىردە دامۋ ءۇردىسى بار

ايماقتار • كەشە

تاڭدايدىڭ تارلانى

تاريح • كەشە

جوعالعان سولدات

تاريح • كەشە

دومبىرانى دارىپتەدى

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار