رۋحانيات • 02 قاراشا، 2020

قازاقستاندىق عالىم نورۆەگتەرگە ءال-فارابي فيلوسوفياسى تۋرالى ايتتى

87 رەت كورسەتىلدى

نورۆەگيانىڭ "Vårt Land" قوعامدىق-ساياسي گازەتىندە قازاقستاندىق پروفەسسور جانە ديپلومات ءادىل احمەتوۆتىڭ ء"ال-فارابي جانە يدەاليزم داعدارىسى" اتتى ماقالاسى جارىق كوردى. فيلوسوفتىڭ 1150 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا اۆتور وقىرمانداردى قازىرگى ساياسي تەندەنتسيالار مەن ءال-فارابي مۇراسى تۋرالى وي قوزعاۋعا شاقىردى، - دەپ جازادى Egemen.kz

"نەگە ءال-فارابي قازىرگى الەمدە الدە دە وزەكتى بولىپ تابىلادى؟ ول فيلوسوف رەتىندە يدەالدى قالا-مەملەكەت جانە وسىنداي قالالار اراسىنداعى قاتىناستاردىڭ مودەلى يدەياسىن دامىتىپ وتىرعان بولاتىن. ول اسىرەسە "ىزگىلىكتى قالا" دەپ اتالاتىن، ياعني جالپى ادامزاتتىق باقىتقا جەتۋ ماقساتىندا بىرگە ءومىر سۇرەتىن جانە ەڭبەك ەتەتىن ادامدار مەملەكەتىنىڭ تۇجىرىمداماسىن قۇرۋىمەن تانىمال. ىزگىلىكتى قالا - پلاتون "رەسپۋبليكاسىنىڭ" جەتىلدىرىلگەن نۇسقاسى دەپ ايتۋعا بولادى"، - دەپ ايتىلعان ماقالادا.

ءال-فارابي ۇسىنعان قالا-مەملەكەت ورگانيكالىق تۇجىرىمداماسىنىڭ باستى ماقساتى - ادىلدىك. ول ىزگى قالا تۇرعىندارى مەن باسشىلارىنىڭ ماڭىزدى سيپاتتامالارىن مازمۇنداعان. "ادامدارى ءوزارا كومەك كورسەتىپ ەڭبەكتەنۋ ارقىلى شىنايى باقىتقا جەتۋدى ماقسات ەتكەن قالا ىزگى قالا، ال ادامدارى ءوزارا قولعابىس تيگىزىپ باقىتقا جەتۋگە ماقساتتانعان قوعام ىزگىلىكتى قوعام بولىپ تابىلادى"، - دەپ ءال-فارابي ءوزىنىڭ ايگىلى تراكتاتىندا جازعان.

بىراق، ءا.احمەتوۆتىڭ پىكىرىنشە، ءال-فارابي قالا-مەملەكەتىمەن شەكتەلمەي، يدەيانى يدەالدى مەملەكەتتەن حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق ۇستەم بولعان يدەالدى الەمگە دەيىن ودان ءارى دامىتادى. 

ء"بىز 2020 جىلعا كەلسەك الەم وركەندەۋىنە جەتۋ باعىتىنا قاجەتتى يدەاليزمنىڭ قاراما-قايشىلىعىنا كۋا بولامىز. زاماناۋي ادام يدەاليزمنىڭ تۇبەگەيلى داعدارىستا بولعاندىقتان ءال-ءفارابيدىڭ ويلارىنان الشاقتاۋ سەزىنەتىن سياقتى. بارعان سايىن حالىقتار اراسىنداعى جاقىنداسۋ يدەيالارى مەن باستامالارى ازايۋدا. عالامدىق ماسەلەلەردى شەشۋگە بەلسەندى، شابىتتاندىرىلعان جانە پراكتيكالىق كوزقاراس جويىلىپ بارا جاتقان سياقتى، ال وقشاۋلانۋ مەن قاقتىعىستار كۇشەيىپ كەلەدى" - دەپ اتاپ كورسەتەدى اۆتور.

ءا.احمەتوۆتىڭ ويىنشا، ءال-فارابي ءوز يدەياسىنىڭ ۋتوپيالىق تابيعاتىن البەتتە تۇسىنگەن، بىراق بۇل يدەياعا كۇمانگە قاراماي ۇمتىلۋعا شاقىرىپ وتىرعان. ءال-فارابيدەن كەيىن بىرنەشە عاسىر وتكەن سوڭ عانا ادامزات ارەكەتكە قابىلەتتى دەموكراتيانى، بيلىكتى ءبولۋ جۇيەسىن قۇرۋ ارقىلى جاپپاي تەڭدىك پەن تۇسىنىستىككە قاجەت نەگىزدى ورناتادى. نە ءۇشىن؟ جاپپاي باقىتقا جەتۋ ءۇشىن - دەپ سەنەتىن ءال-فارابي.

فيلوسوفتىڭ ءوز سوزىمەن ايتقاندا: "ۇلتتار ءبىر-بىرىنە باقىتقا جەتۋى ءۇشىن كومەكتەسۋدەگى". "ىزگى عالامدىق الەم" تىعىز جانە ساپالى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى تالاپ ەتەدى. ءتىپتى قازىرگى جاعدايدا بۇل پەرسپەكتيۆا الىس بولىپ كورىنسە دە، ءبىز يدەالدان ەشقاشان باس تارتپاۋىمىز كەرەك. بۇگىندەگى ۋتوپيا دەگەنىمىز ەرتەڭ شىندىققا اينالۋى مۇمكىن"، دەپ تۇيىندەدى قازاقستاندىق عالىم.

سوڭعى جاڭالىقتار

تۇركىستانعا 3000 جىل

رۋحانيات • بۇگىن، 12:10

2002 ادام كوروناۆيرۋستان ەمدەلىپ شىقتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:32

سارىالا قازدىڭ قاڭقىلى ەستىلدى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:51

قور نارىعى قىمباتتادى

الەم • بۇگىن، 08:33

بابا اماناتىنا ادالدىق

رۋحانيات • بۇگىن، 08:07

بالۋاننىڭ العاشقى التىنى

كۇرەس • بۇگىن، 08:02

پسج ەسە قايتاردى

فۋتبول • بۇگىن، 07:59

جارىستى جەڭىسپەن باستادى

بوكس • بۇگىن، 07:56

جاقاەۆتىڭ تاقياسى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:47

شىلىكتى اۋىلىن سۋ باستى

ايماقتار • بۇگىن، 07:44

Ever Given مىسىردا قالدى

الەم • بۇگىن، 07:28

جەر تۋرالى زاڭ سەناتقا جولداندى

پارلامەنت • بۇگىن، 07:22

ۇقساس جاڭالىقتار