انا ءتىلىنىڭ ۋىز مايەگى, رۋحى, سيقىرلى لەبىزى بەسىك جىرلارىندا ساقتالعان, حاتتالعان. جاراتۋشى مەن جاراتىلىستىڭ, بولمىس پەن عايىپتىڭ, پانيلىك پەن ماڭگىلىكتىڭ جانە وي, سانا, رۋح, تۇيسىك, جۇرەك, كوڭىل, سەزىم, يمان ءتارىزدى بىرەگەي ءارى تەلەگەي تۇڭعيىق ۇعىمداردىڭ ەرەكشەلىكتەرى مەن قاسيەتتەرى – نازىم ءسوزدىڭ باستى سيپاتى.
حاديستانۋشى ۋسەيد ب. حۋداير ءتۇن ىشىندە ء«ال-باقارا» سۇرەسىن وقىعاندا (پايعامباردىڭ تۇسىندىرۋىنشە, ء«ال-باقارا» مەن ء«ال-يمران» سۇرەلەرى قيامەت-قايىمدا ەكى بۇلت نە ەكى قۇستاردىڭ توبىنداي قورعايدى ەكەن) انادايدا تۇرعان اتى تىپىرشيدى, قوزعالاقتايدى.
ەرتەڭىندە وسى جايدى پايعامبارعا: «سۇرەنى وقىعان مەزەتتە ات تىپىرشىدى جانە باسىمدى كوتەرىپ كوك جۇزىنە قاراسام, بۇلتتى شىراقتى كوردىم», دەيدى.
سوندا پايعامبار: «بۇل سەنىڭ داۋسىڭدى ەستىپ كەلگەن پەرىشتە, ەگەر سۇرەنى وقۋدى تاڭەرتەڭگە دەيىن جالعاستىرساڭ, ول كەتپەس ەدى, كىسىلەر ونى كورەتىن ەدى», دەيدى (بۇل ءحاديستى جەتكىزگەن يمام ءال-بۋحاري).
سۇرە دەگەنىمىز – دۇعا, ونى تەرەڭ سەزىممەن شىنشىل, تازا كوڭىلمەن, كوكىرەك كوزىمەن اسەرلى ۇنمەن, ماقاممەن, داۋىس تولاسىن تابيعيلىقپەن ساقتاۋمەن وقىسا, اياتتىڭ مازمۇنى, قاسيەتى, تانىمدىق, تاعىلىمدىق ءمانى, سەنىم كۇشى ارتادى. رۋحىڭدى كوركەيتەدى, جان دۇنيەڭدى بايىتادى.
اباي «اللا تاعالانى تانىماقتىق, ءوزىن تانىماقتىق, دۇنيەنى تانىماقتىق» («38-سوزىنەن») عىلىمىمەن تولىق قارۋلانعاندىقتان «اۋەلى ايات-حاديس – ءسوزدىڭ باسى», «ولەڭ – ءسوزدىڭ پاتشاسى, ءسوز ساراسى», «ولەڭ دەگەن – ءار ءسوزدىڭ ۇناسىمى», «سىلدىراپ وڭكەي كەلىسىم...» دەپ, ادامزات ءتىلىنىڭ شىعۋ توركىنىنەن, تاريحىنان, عالامات قاسيەتتى ءبىتىم-بولمىسىنان سىر تولعايدى. حاكىم اباي «سۇلۋلاردىڭ سۇلۋى» اللانىڭ كوركەمدىككە دەگەن دانالىق كوزقاراسىن رۋحاني تىرەك ەتەدى دە, ماقسات-مۇراتىن ايقىندايدى, عالامدىق, يسلامدىق, كوركەمدىك قۇندىلىقتاردى بىرتۇتاستىقتا بارىنشا تەرەڭدىكپەن, رۋحاني كەمەلدىكپەن سۋرەتتەيدى. جيھاندى «قۇدايلىق قۇدىرەت», ەرەكشە سانا باسقاراتىنىن اباي دا بىلگەن. جوعارى سانانىڭ كورسەتكىشتەرى – ايات, حاديس, ال دۇعا – اللاعا جالبارىنۋ, اسىل تىلەك تىلەۋ, تاعدىر جولىن دۇرىستاۋ. اباي «38-قاراسوزىندە»: «ونىمەن سەزىمدى تازالىققا يىرگەنىڭدى, كامىل ىحلاسىڭدى كورسەتىپ ءىشىمنىڭ سافلىعىنىڭ (تازا, شىنايى) سوڭىندا حالىق كورەر, سىرتىمدى دا پاك ەتەمىن ءھام كوزگە كورىنبەيتىن اعزالارىمدى دا پاك ەتەمىن, بۇل پاكتىكتىڭ ۇستىندە اللاعا دۇعا ايتامىن دەپ ازىرلەنەسىز» دەپ جازادى. زادىندا, «اللاعا دۇعا ايتۋ» – كامىل مۇسىلماننىڭ قۇلشىلىعى, عيباداتى, ۇلى جاراتۋشىعا جەتكىزۋدىڭ ءتاسىلى, بايلانىس جاساۋ قۇرالى, جۇرەگىندە يمانى, زەردەسىندە جيعانى بار قازاق بالاسى ىشكى وي-ارمانىن, مۇرات-ماقساتىن, جان تىلەگى مەن قۇمارىن, ءىنجۋ سوزدەرى مەن يماني-سىرلارىن ەڭ ءبىر تاماشا, بەينەلى, تازا, كوركەم تۇردە, جۇرەكتىڭ, سەزىمنىڭ, پاك كوڭىلدىڭ تىلىندە قىزىقتىرىپ جەتكىزۋگە ۇمتىلادى. وسى ورايدا ابايدىڭ «دۇعا», «قاسيەتتى دۇعا» دەيتىن سىرلى تولعاۋلارىندا ولەڭ ءسوز قۇدىرەتى مەن اسەرلى قۇلشىنىس-ىنتىزارلىققا بولەنگەن وي, سەزىم سۋرەتتەرى, ۇلى تىلەك قاسيەتتەرى ايقىن كورىنىس تاپقان. ايتالىق:
ومىردە ويعا ءتۇسىپ كەم-كەتىگىڭ,
تۋلاعىش مىنەزىڭ بار, جۇرەك, سەنىڭ!
سوندا سەنىڭ وتىڭدى باساتۇعىن,
وسى ولەڭ – وقيتۇعىن دۇعام مەنىڭ.
سوڭعى سويلەمنىڭ سىرى, سيپاتى, ماعىناسى الۋان-الۋان ويلارعا جەتەلەيدى. الدىمەن, قازاقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىندە, ىرىم-نانىمىندا ءورتتىڭ الدىنا قاعازعا دۇعا جازىپ قويسا, دەرەۋ ول جالپ ەتىپ سونەدى (اق توكسە دە توقتايدى). سوندا اقىن «تۋلاعىش مىنەز» وت سيپاتتى بولسا, ونىڭ قىزۋىن قايتاراتىن جانە «وسى ولەڭ – وقيتۇعىن دۇعام مەنىڭ» ءوزى ادامنىڭ جانىنىڭ نازىك سىرلارى مەن اسىل تىلەگىن جاراتۋشىعا تۋرا جەتكىزەتىن قاسيەتتى, كيەلى, داۋاسى, دارۋى وزگەشە كىلت پە ەكەن. مۇنداعى ءاربىر سوزدە ماعىنا بار, ماعىناسىندا سىر مەن سۋرەت, سەزىم مەن رۋح, جۇيەلىلىك پەن دۇنيەتانىم بار. دەمەك, ابايدىڭ وزىندىك كوزقاراسى, وزىندىك ءسوز ساپتاسى, وي تولعاۋى بار. سوندىقتان دا ول – ۇلت اقىنى. ابايدىڭ دۇنيەتانىمىندا, داريا كوركەمدىك تاجىريبەسىندە «راس ءسوز», «تۇگەل ءسوز», ء«تۇزۋ ءسوز», ء«تۇبى تەرەڭ ءسوز», «نۇرلى ءسوز» دەيتىن تاڭدامالى ءسوز-ۇعىمداردى ويىنا تەمىرقازىق ەتىپ, وي-پىكىرىن تۋىنداتادى, كوركەيتىپ گۇلدەندىرەدى.
اباي ءوزىنىڭ كوركەم ويىن ودان ءارى ايشىقتاپ اسەرلەندىرىپ, ۇستەمەلەپ:
ىشىندە ءبىر قۋاتى بارعا ۇقسايدى,
ءتىرى ءسوزدىڭ جانى – سول, ايرىلمايدى.
قاسيەتتى ءنافاسى جەلدەي ەسىپ,
قايناپ تۇرعان ىستىق قان
سالقىندايدى,
– دەيدى. ياعني ابايشا ء«تىرى ءسوزدىڭ جانى» دەگەنىمىز ءسوزدىڭ ىشكى ماعىناسى, ىشكى قاباتى – وزەگى. مۇنداي سوزدە, لەبىزدە جەلدەي زۋلاعان ءۇن, اۋەز تولقىنى بار. جۇيەلى, قاسيەتتى ءسوز قۇستاي ۇشىپ, شالقىعان شاراپاتى مەن «ىستىق قانىڭدى» ساباسىنا تۇسىرەدى, جانىڭ دا, كوڭىلىڭ دە ساۋلەتتى كۇي كەشەدى, سەبەبى «جىلاۋعا دا, سەنۋگە دە» بولاتىنداي, «جۇرەكتىڭ باسىنان ۋ توگىلگەندەي» ولەڭ-دۇعانىڭ داۋاسىنىڭ اسەرىنەن جەڭىلدەيسىڭ.
اباي كەلەسى ءبىر «قاسيەتتى دۇعا» ولەڭىن جازىقسىزدان جازىقسىز تاعدىر تالكەك ەتىپ, ويىنشىققا اينالدىرسا دا, كوڭىلگە مەدەۋ-دەمەۋ بولماسا دا دەپ باستايدى دا:
قايتا-قايتا وقىسام ءبىر دۇعانى,
ءسونىپ قالعان جۇرەكتە جانادى شوق.
قۋاتى بار دۇعانىڭ قۋانتارلىق,
قاپالانعان جۇرەكتى جۇبانتارلىق.
ادام ۇقپاس ءبىر ءتاتتى لەبىزىنەن,
«ۋان» دەگەن ەستىلەر ۇلى جارلىق, –
دەپ, دۇعانىڭ قۇدىرەتىن جانە بەلگىسىز عايىپتان « ۇلى جارلىق» ەستىلگەنىن, سونان سوڭ كوڭىل جۇكتەن دە, كەكتەن دە تازارىپ-جاڭارىپ, تۇتاستاي ادامزاتتى سۇيۋگە جارالعان كورەگەندىك, كوسەمدىك, كىسىلىك بولمىسى:
ادامنىڭ بالاسىنا جانىم اشىپ,
ىزگىلىككە جۇرەگىم ءبىر ۇمتىلار,
– دەپ, اقىقتاي ويىن, دۇعاداي ءسوزىن جاقۇتتاي جارقىراتىپ جەتكىزەدى.
ابايدىڭ «دۇعا», «قاسيەتتى دۇعا» تۋىندىلارى – نەگىزىنەن, تەلەگەي سىر, دۇعا-دۋاداي قاستەرلى كۇيلى ءسوز, سىڭعىرلاعان سازدى اۋەن. گەتە, شوپەنگاۋەر, بەتحوۆەن, مارتين ليۋتەر ءان, ولەڭ, كۇي جايىندا تەرەڭ دە دايەكتى ويلار ايتقان-دى.
ء«ان, ولەڭ, كۇي قۇدىرەت عىلىمىمەن ابدەن سىرلاس» دەپ بەتحوۆەن جازسا; مارتين ليۋتەر «بۇلار اسپانداعى پەرىشتە ءتىلى, بۇرىنعى جەردە بولعان پايعامبارلار ءتىلى; ءان, ولەڭ, كۇي اللانى تانىتۋعا ۇلكەن سەبەپكەر» دەپ جازادى», دەيدى الاش كوشباسشىسى ءاليحان بوكەيحان ء«ان,
ولەڭ ءھام ونىڭ قۇرالى» اتتى ەڭبەگىندە.
ء«سوز – قۇس» (س.سەيفۋللين مەتافوراسى), ولەڭ-دۇعانى ابايشا ىڭكارلىكپەن وقىپ, جاتتاپ, تولعاپ «تەرەڭ ويدىڭ تەلمىرىپ سوڭىنا ەرسەڭ», ءسويتىپ, جەتەلىلىگىڭە جىگەرلىلىك قوسىلىپ, قۇشتارلىقتىڭ قاناتىندا ۇلىلىقتىڭ شىڭىنا, رۋحاني جەتىلۋدىڭ اسقارىنا ۇمتىلىپ, اللانىڭ مەيىرىمى ءتۇسىپ, قۇت دارىپ, ارسىعا دۇعا اسىرار ەدىڭ. عارىشتىق ساناعا يە اباي دۇعاسىنىڭ ماعىناسى, تاعليماتى – وسى.
