– مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ 2020 جىلدى ۆولونتەر جىلى دەپ جاريالاۋ تۋرالى شەشىمى ەلىمىزدە ۆولونتەرلىك قوزعالىستىڭ دامۋىنا قانشالىقتى سەرپىلىس بەردى؟
– جالپى, «ۆولونتەر» دەيمىز, «ەرىكتىلەر» دەيمىز... بۇل تۇسىنىكتەر ءبىزدىڭ سوزدىك قورىمىزعا جاقىندا عانا ەنىپ جاتقانداي. كەيبىرەۋلەر «الەمدىك ءۇردىس بولعاننان كەيىن, قالماۋ كەرەك, ايتەۋىر...» دەپ تە جاتادى. بىراق جاقىنىڭا جاناشىر بولۋ – ءبىزدىڭ ەجەلدەن بەرى داستۇرىمىزدە بار دۇنيە. ماسەلەن, «اسار» دەگەن ۇعىمدى بارشا قازاق جاقسى بىلەدى. ءۇي سالۋ, قوي قىرقۋ, تاي تاڭبالاۋ, كيىز باسۋ, ەگىن ورۋ, ءشوپ شابۋ ءتارىزدى قاۋىرت جۇمىستاردى حالقىمىز اسارلاتىپ اتقاراتىن. ياكي, «جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل» دەگەن ۇرانمەن جانىڭداعى ادامعا, تۇتاس قاۋىمعا كومەكتەسۋ. ناقتى ىسپەن, ورتاق كۇشپەن عانا ەمەس, ىزگى نيەتپەن, تىلەكتەس كوڭىلمەن قولداۋ.
سوندىقتان دا, ەل پرەزيدەنتى: «ەرىكتىلىك – حالقىمىزدىڭ شىنايى بولمىسى. بۇل باستاما ۇلتتى ۇيىستىرىپ, مەملەكەتتىلىكتى نىعايتۋ ءۇشىن قاجەت», دەپ, 2020 جىلدى ۆولونتەر جىلى دەپ جاريالاعان بولاتىن.
ارينە, وسى ساتتەن باستاپ قوعامىمىز دا, ادامىمىز دا بىردەن «ۆولونتەر» اتانىپ, جۇمىسقا بەلسەنە ارالاسىپ كەتتى دەگەننەن اۋلاقپىن. ەلدى مۇنداي يگى باستاماعا ۇيىتۋ ءۇشىن ۇلكەن جۇمىس اتقارىلدى. ۆولونتەرلەر قوزعالىسىن دامىتۋ, ونىڭ مارتەبەسى مەن بەدەلىن كوتەرۋ ءۇشىن كوپتەگەن ءىس-شارالار قولعا الىندى. ۇكىمەت تاراپىنان ارنايى جوسپار دا قابىلداندى. الايدا پاندەمياعا بايلانىستى بىرقاتار باعىتتاردى وزگەرتۋگە تۋرا كەلدى. ونلاين فورماتقا اۋىسقانى بار, كەيىنگە قالدىرىلعانى بار...
دەسە دە, «كوپتىگىڭ جينالعاندا ەمەس, قينالعاندا كورىنەدى» دەگەن ەمەس پە. ايتىپ كەلمەگەن ىندەت ەلدىڭ ۇيىسۋىنا, اسىرەسە, ەرىكتى ازاماتتارىمىزدىڭ ۇيىمداسىپ, بەلسەندىلىگىنىڭ ارتۋىنا سەبەپشى بولدى. مىسالى, بيىلعى جىلى ۆولونتەرلىك ۇيىمدار مەن توپتاردىڭ سانى 3 ەسەگە ارتقان, ياعني جىل باسىندا – 224 ۇيىم بولسا, قازىرگى تاڭدا – 568 ۇيىمدى قۇرادى. ال ۆولونتەرلەردىڭ سانى 2,5 ەسەگە ۇلعايىپ, 70 مىڭ ادامعا جەتتى. ۆولونتەرلەردىڭ ەڭ كوپ سانى اقتوبە (13794), باتىس قازاقستان (8008), جامبىل (6784) جانە پاۆلودار (6401) وبلىستارىندا تىركەلگەن.
ول دا بولسا, مەملەكەتتىڭ وسى باعىتتا پاندەمياعا دەيىن جاساعان جاعدايىنىڭ ارقاسىندا دەپ بىلەمىن. اتاپ ايتقاندا, ۆولونتەرلىك قىزمەت تۋرالى زاڭ قابىلدانىپ, قۇقىقتىق رەتتەۋ تەتىگى بەكىتىلدى. وڭىرلەردە ۆولونتەرلەر شتابى اشىلىپ, قوعام تاراپىنان قولداۋدى قاجەت ەتەتىن سالالارعا ەل ازاماتتارى, جاستار جۇمىلدىرىلدى. ماسەلەن, ءبىر عانا ەكولوگيالىق «تازا قازاقستان» اكتسياسىنا 300 مىڭ ادام قاتىسقان بولاتىن. ارىستى قالپىنا كەلتىرۋدە جۇزدەگەن جاس ۆولونتەردىڭ بەلسەندىلىگىن كوردىك. مۇنىمەن بىرگە, ەكسپو-2017 كورمەسى كەزىندە 7 مىڭنان استام ۆولونتەر قىزمەت اتقاردى.
مۇنىڭ ءبارى – وسى ۆولونتەرلىك قوزعالىسقا دەگەن قىزىعۋشىلىقتان تۋعان كورىنىس. جاقسىلىققا جانى قۇمار جاندار كارى-جاسقا, ەر-ايەلگە بولىنبەيدى. بۇل نەمقۇرايدىلىققا قاس, اۋىزبىرشىلىككە جاق, ناداندىققا جاۋ, ادامدىققا دوس ازاماتتارعا عانا بۇيىراتىن قاسيەت.
– ۆولونتەرلىك سالانى قولداۋدا مەملەكەتتىڭ ۇلەسى قانداي؟
– بالانى اتا-انا, ازاماتتى قوعام, قوعامدى زامان تاربيەلەيدى. ال زاماننىڭ قانداي بولۋى – سول زاماننىڭ زاڭىن جاسايتىن مەملەكەتكە بايلانىستى. سوندىقتان دا قوعامداعى قايسى ءبىر يگىلىكتى ءىستىڭ باياندى بولۋىندا مەملەكەتتىڭ ۇلەسى زور.
ال ەندى, ۆولونتەرلەر قوزعالىسىن قولداۋ – ەڭ الدىمەن مەملەكەتتىك مۇددە. ويتكەنى ساناسى ساۋاتتى, جۇرەگى اشىق, جانى جومارت ازاماتتار – كەز كەلگەن ەلدىڭ ەرتەڭى. باعا جەتپەس بايلىعى ءھام تىرەك بولار الەۋەتى. جاڭا ايتىپ وتىرمىن, مۇنداي قولداۋدىڭ ەڭ ماڭىزدىسى ولارعا ءتيىستى جاعداي جاساۋ. ايتالىق, ءبىلىم بەرۋ, ادىستەمەلىك جانە اقپاراتتىق تۇرعىدا, سونداي-اق جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋدە كومەك كورسەتۋ.
وزدەرىڭىزگە ءمالىم, جىل باستالعاننان-اق ەل پرەزيدەنتى ۆولونتەرلەردىڭ رەسپۋبليكالىق كەڭسەسىن ىسكە قوستى. وعان ىلەسە كوپ ۇزاماي 17 وڭىرلىك فرونت-كەڭسە جۇمىس جاساي باستادى.
ونىڭ نەگىزگى مىندەتى – قوعامداعى ءتۇرلى ماسەلەلەرگە, كومەك قولىن قاجەت ەتەتىن سۇراقتارعا مونيتورينگ جاساۋ ارقىلى ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار مەن اكىمدىكتەردىڭ, بيزنەس-قۇرىلىمدار مەن ۆولونتەرلىك ۇيىمداردىڭ جوبالارى مەن باستامالارىن ۇيلەستىرۋ.
ارينە, مەملەكەتتىك قولداۋ تەك وسىمەن شەكتەلمەيدى. ءبىر عانا مىسال. ءبىزدىڭ مينيسترلىگىمىزدىڭ ءوز باستاماسىمەن Bilim, Saýlyq, Sabaqtastyq, Taza Álem, Asyl mura, Qamqor, Úmit اتتى 7 جالپىۇلتتىق جوبا ىسكە اسۋدا. ناتيجەلەرى جوق ەمەس. وسى ۋاقىتقا دەيىن ءتۇرلى كونسۋلتاتسيالىق, وقىتۋ-ادىستەمەلىك كومەك كورسەتۋ ءۇشىن ۆولونتەرلەردى قولداۋ ورتالىقتارى اشىلىپ, 5600-دەن استام ۆولونتەر وقۋدان ءوتتى, 50 ۆولونتەرلىك باستاماشىلار توبى جاساقتالىپ, 500-دەن استام شاعىن گرانت ءبولىندى. ءاربىر گرانتتىڭ سوماسى 300 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى.
ءسوز جوق, بۇل اۋقىمدى كومەك. بىراق مۇنداي مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ءوزى ۆولونتەرلەردىڭ بارلىق قاجەتتىلىكتەرىن قامتاماسىز ەتە المايدى. سوندىقتان جەرگىلىكتى جەرلەردەگى اكىمدىكتەر تاراپىنان دا مۇمكىندىگىنشە وسىنداي باستامالار بولسا, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.
بۇدان بولەك, 2019 جىلدان بەرى «جاستار جىلى» اياسىندا ستۋدەنتتەردى الەۋمەتتىك جانە قوعامدىق پايدالى قىزمەتكە كەڭىنەن تارتۋعا باعىتتالعان «الەۋمەتتىك ستۋدەنتتىك نەسيە» دەگەن جوبا ىسكە اسىپ جاتقاندىعى بەلگىلى. وسى ورايدا, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى مەن اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى اراسىنداعى ورتاق مەموراندۋم اياسىندا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرى اقشالاي سىياقى الىپ, قوعامدىق پايدالى جۇمىس ناتيجەلەرى ءۇشىن اكادەميالىق كرەديتتەردى قايتا وزگەرتە الادى.
ايتالىق, جوعارى وقۋ ورنىندا وقيتىن, سونىمەن بىرگە ۆولونتەرلىك قىزمەتكە بەلسەندى ارالاسىپ جۇرگەن جاستارعا الەۋمەتتىك ستۋدەنتتىك كرەديتتىڭ مىناداي تۇرلەرى ۇسىنىلادى: 20 ساعاتتىق قىزمەتى ءۇشىن 20 000 تەڭگەگە كرەديت; 50 ساعات قىزمەتى ءۇشىن 50 000 تەڭگەگە كرەديت.
بىرەۋگە, بالكىم, از كورىنەر. دەسە دە, جىلدىق جيناعى جامان بولمايدى. ەڭ باستىسى – جاس جۇرەك ءوزىنىڭ قوعامعا قاجەتتىگىن, ەڭبەگىنىڭ ماڭىزدىلىعىن سەزەدى.
– پاندەميامەن كۇرەستە ۆولونتەرلەر الدىڭعى شەپتە بولعانىن جاقسى بىلەمىز. وسى جونىندە ايتىپ بەرسەڭىز؟
– باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ: «جيىرما – ەرلىك كورسەتەتىن جاس» دەگەن ءسوزى بار. مىنە, وسى قاناتتى قاعيدانى بيىل «جيىرما – ەرلىك كورسەتەتىن جىل» دەپ وزگەرتە ايتساق, باتىر بابامىزدىڭ ارۋاعى رازى بولار دەپ ويلايمىن. ويتكەنى شىنىندا دا كوپشىلىككە كورىنبەي-اق ءوزىنىڭ «ازاماتتىق ەرلىگىن» جاساعان ۆولونتەرلەر وتە كوپ بولدى.
ولار ەڭ قيىن كەزدە العا شىعىپ, دارىگەرلەر, اسكەري جانە پوليتسەيلەرمەن قاتار حالىققا اقىسىز كومەك كورسەتتى. وسى ارالىقتا شەكتەۋلەرگە بايلانىستى ءومىردىڭ قىسپاعىندا قالعان 959 مىڭنان استام ازاماتقا قولۇشىن سوزدى.
كۇنى-ءتۇنى اۋرۋحانالاردا كەزەكشىلىك ەتىپ, كيسلورود باللوندارىن تاسىعان جىگىتتەر مەن قىزداردىڭ ەڭبەگىن ماقتانىشپەن ايتۋعا بولادى. وزدەرىنىڭ دەنساۋلىعىنا تونگەن قاۋىپ-قاتەرگە قاراماستان, ولار ەرلىكتىڭ ناعىز ۇلگىسىن كورسەتتى.
«بورىشىنا ادال بولسىن, ۇيىنە الاڭداماسىن» دەپ مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ وتباسىلارىنا كومەك كورسەتىپ, ولاردىڭ بالالارىنا ىستىق تاماق تاسىعاندار دا بولدى. ەرلىك ەمەي نەمەنە؟ ارينە, ەرلىك. بويعا جىگەر, كەۋدەگە رۋح بەرەتىن دۇنيەلەر. سوندىقتان ءوز كەزەگىمىزدە ءبىز ولاردى جاي ۇلگى رەتىندە ەمەس, كورىپ, كوڭىلگە تۇيەتىن ونەگە رەتىندە دارىپتەۋگە تىرىسامىز.
– 2016 جىلى ۆولونتەرلىك سالانى رەتتەيتىن ارنايى زاڭناما قابىلداندى. بيىل پرەزيدەنت ۆولونتەرلەردى قولداۋ شارالارىن زاڭناماعا ەنگىزۋدى تاپسىردى. بۇل باعىتتا قانداي جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر؟
– قوعام قولداعان ءىستىڭ ءبارى يگى. ال مەملەكەت ونىڭ باستى قامقورشىسى. سودان بولار – مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسىنداي ماڭىزدى شەشىمى كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنەن شىقتى.
ونىڭ ۇستىنە, حالىقارالىق زەرتتەۋلەرگە سايكەس, قازاقستان ازاماتتىق بەلسەندىلىك دەڭگەيى از, ونىڭ ىشىندە ۆولونتەرلىك قوزعالىسى باسەڭ ەلدەر قاتارىنا كىرەدى. وعان سەبەپ, ازاماتتاردىڭ ۆولونتەرلىك قىزمەتكە قاتىسۋى ءۇشىن ىنتالاندىرۋ مەن ۆولونتەرلىك مادەنيەتتى دامىتۋدىڭ جەتكىلىكسىزدىگى. ماسەلەن, ۆولونتەرلىك قىزمەتتى ەڭبەك ءوتىلى رەتىندە ەسەپكە الۋ, كوتەرمەلەۋ جانە ىلگەرىلەتۋ جۇيەسىنىڭ زاڭدىق تۇرعىدا بەكىتىلگەن قۇقىقتىق مەحانيزمدەرىنىڭ بولماۋى.
ەندىگى جەردە وسى تالاپتار, ياعني ازاماتتاردىڭ ۆولونتەرلىك جۇمىسىن ەڭبەك كىتاپشاسىنا مىندەتتى تۇردە تىركەۋ, ۆولونتەرلىكپەن اينالىسقان جاستارعا ۋنيۆەرسيتەتكە, كوللەدجگە ءتۇسۋ كەزىندە بىرقاتار باسىمدىقتار بەرۋ, ۆولونتەرلەردىڭ ءومىرىن ساقتاندىرۋ سياقتى مىندەتتەر زاڭدا كورىنىس تاباتىن بولادى.
بۇل ماقساتتا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ۆولونتەرلەر قىزمەتى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭى جوباسىنىڭ تۇجىرىمداماسى ازىرلەنىپ, ءتيىستى ماقۇلداماسىن الدى. قازىرگى ۋاقىتتا جۇمىس توبى بۇل باعىتتا ءتيىستى شارالاردى جۇرگىزىپ جاتىر.
– ۆولونتەر جىلى قارساڭىندا قازاقستاندىق ۆولونتەرلەردى شەتەلدەردە تاجىريبە الماسۋعا جىبەرۋ كوزدەلگەن بولاتىن. وسى جوسپار قانشالىقتى ىسكە استى؟
– ۆولونتەر جىلى شەڭبەرىندە جاسالعان كەلىسىمگە ساي ەلىمىز بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قاراماعىنا 7 ۆولونتەردى بىرجىلدىق تاجىريبە جيناقتاۋعا جىبەرۋ ءۇشىن قارجىلاندىرۋ ماسەلەسىن قولعا العان بولاتىن.
بۇل رەتتە, ىرىكتەۋدەن وزىپ شىققان وتانداستارىمىزدى بۇۇ-نىڭ يوردانيا, تايلاند, تۇركيا مەن كەنياداعى ۆولونتەرلىك توپتارىنا قوسۋ جوسپارلانىپ تا قويعان. الايدا الەم ەلدەرىندەگى كارانتيندىك شەكتەۋلەرگە بايلانىستى تەك قانا 4 ازاماتىمىز تۇركياداعى بۇۇ دامۋ باعدارلاماسىنىڭ قۇرىلىمىنداعى ۆولونتەرلىك قىزمەتتەرىنە كىرىستى. قالعاندارى ازىرشە ونلاين رەجىمدە قىزمەتتەرىن اتقارۋدا. بۇدان بولەك, شەتەلدە ءبىلىم الىپ جاتقان قازاقستاندىق ستۋدەنتتەر سول ەلدەگى ءتۇرلى ۆولونتەرلىك جوبالارعا قاتىسىپ, العان تاجىريبەلەرىن ەلىمىزدىڭ جاستارى اراسىندا دا ءبولىسىپ جۇرگەنىن اتاپ وتكەن ءجون.
البەتتە, بۇل جۇمىس الداعى ۋاقىتتا دا ءوز جالعاسىن تابادى دەگەن سەنىمدەمىز.
– ۆولونتەر جىلى شەڭبەرىندە ۆولونتەرلەردىڭ جەكەلەگەن ەڭبەگىن كوتەرمەلەۋ ءۇشىن قانداي ءىس-شارالار قاراستىرىلعان؟
– ماتەريالدىق جاعىن مەڭزەپ وتىرساڭىز, ول تۋرالى جوعارىدا ارنايى گرانتتار جايلى ايتىپ ءوتتىم. دەسە دە, بۇل ۆولونتەردىڭ وزىنە ەمەس, جاساپ جاتقان ىسىنە جۇمسالاتىن قاراجات.
ءسوز جوق, ۆولونتەرلىك تەگىن جاسالاتىن, وتەۋسىز قىزمەت. بىراق «الماقتىڭ دا, سالماعى بار». ءاربىر يگى ءىس ءۇشىن العىس ەستىسەڭ مەرەيىڭ تاسىپ قالاتىنى راس. سوندىقتان ۆولونتەرلىك قىزمەت اتقارىپ, قيىندىقتاردان قايمىقپاي ءوتىپ جۇرگەن ازاماتتاردىڭ ەڭبەگى مىندەتتى تۇردە ەسكەرىلەدى.
وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, وسى ماقساتتا پرەزيدەنت تاپسىرماسىمەن «حالىق العىسى» اتتى دارەجەسى بيىك مەدال تاعايىندالدى. جاقىندا قايىرىمدىلىق جاساپ, ۆولونتەرلىك كومەك كورسەتكەن 5000-نان استام ازامات وسى مەدالمەن ماراپاتتالدى.
بۇدان بولەك, اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى «جىل ۆولونتەرى» سىيلىعىن تاعايىنداۋعا ارنالعان حالىقارالىق بايقاۋ جاريالادى. بايقاۋدىڭ ماقساتى – جالپى ادامزات ءۇشىن پايدالى مىندەتتەر اتقارىپ جۇرگەن ۇزدىك ۆولونتەرلەردى كوتەرمەلەۋ.
بايقاۋ شارتتارى ءبىزدىڭ مينيسترلىكتىڭ ينتەرنەت-رەسۋرستارىندا ورنالاستىرىلعان. كەز كەلگەن ۆولونتەرلىك سالاعا قاتىسى بار ازامات بايقاۋعا قاتىسا الادى. قورىتىندىسى ۆولونتەر جىلىنىڭ جابىلۋ راسىمىندە انىقتالادى.
وسى تەكتەس كوتەرمەلەۋ ءىس-شارالارى بارلىق وڭىرلەردە جۇرگىزىلۋدە.
– قازاقستانداعى ۆولونتەرلىكتىڭ كەلەشەگى قانداي؟
– سۇراعىڭىزعا ءبىراۋىز سوزبەن جاۋاپ بەرەر بولسام, كۇمان جوق, بۇل قوزعالىستىڭ ءبىزدىڭ ەلدەگى كەلەشەگى كەمەل. ويتكەنى وعان بىزدە بارلىق مۇمكىندىكتەر بار. بۇرىننان قالعان ءداستۇرلى سالتىمىز دا, جاناشىر ەل-جۇرتىمىز دا, جاسامپاز باستاما دا, قاجەتتى زاڭناما دا – وسىعان نەگىز.
ەڭ باستىسى, ازاماتتارىمىزدىڭ شىن نيەتى بار.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
سۆەتلانا عالىمجانقىزى,
«Egemen Qazaqstan»
