قوعام • 23 قازان، 2020

ساياباقتاردىڭ اتىنا زاتى ساي ما؟

36 رەت كورسەتىلدى

كەيىنگى ۋاقىتتا اقتوبەدەگى ساياباقتار مەن گۇلزارلارعا قاتىستى سىن كوپ. اسىرەسە الەۋمەتتىك جەلىلەردە دەمالىس اۋماعىنداعى جارىقتاندىرۋ مەن كوگال­دان­دىرۋعا، جالپى اباتتاندىرۋعا ءوزىنىڭ ۇسىنىس-تىلەگىن بىلدىرەتىندەر از ەمەس.

شاھارداعى كوپشىلىك سەيىل قۇرىپ، سەرۋەندەيتىن ورىندارعا جاۋاپتى مەكەمە – اقتوبە قالالىق تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى، جولاۋ­شىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جول­دارى ءبولىمى. مەردىگەر مەكەمەلەرمەن قالاداعى، سونىڭ ىشىندە ساياباق­تارداعى كورىكتەندىرۋ ءھام كوگالدان­دىرۋ، جارىقتاندىرۋ جانە تازالىق جۇمىس­تارىن جۇرگىزەتىن اتالعان ورگاننىڭ ماماندارىمەن سويلەسۋدىڭ ءوزى وڭايعا تۇسپەدى. بۇنىڭ سەبەبىن ولار ءاردايىم جول جوندەۋ جۇمىستارىن قاداعالاپ، باسقا دا قۇرىلىستاردى ارالاۋعا كەتە­تىنىن ايتىپ، جۇمىس ورنىندا كۇنى بويى وتىرمايتىنىمەن ءتۇسىندىردى.

– اقتوبە قالاسىندا 65 ساياباق-گۇلزار بار. ءىرىلى-ۇساقتى تىنىعاتىن ايماق­تاردىڭ جالپى سانى وسىنداي. جىل سايىن بۇلاردى كۇتىپ-قاراۋعا بيۋدجەتتەن ارنايى قاراجات بولىنەدى. ايتالىق، بيىل بۇل ماقساتتا 146 518،7 ملن تەڭگە قاراستىرىلدى. سونىمەن قاتار قالا اۋماعىندا گۇلدەر ەگۋگە، كوگالداندىرۋعا قوسىمشا 400 ملن تەڭگە اۋدارىلدى. بۇل قاتارعا ءسىز ايتىپ وتىرعان نىساندار دا كىرەدى، – دەيدى اقتوبە قالالىق تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى، جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى ءبولىمى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ميراس اجىباەۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا، اقتوبە قالاسىن­داعى دەمالىس ورىنداردىڭ كۇتىمى مەن كورىگىنە 3 سەرىكتەستىك جاۋاپ بەرەدى. جە­كەلەي توقتالساق، ساياباقتار مەن گۇل­زار­­لاردىڭ تازالىق جۇمىسىنا «نۇرلى تاڭ اقتوبە» (62 جۇمىسشى) مەن «Samgau-2030» (48 جۇمىسشى) جشس، ال جاسىل جەلەكپەن كومكەرۋگە «تەحپروم اقتوبە» كومپانياسى (97 جۇمىسشى) تارتىل­عان.

قالانىڭ ەسكى بولىگىندەگى بايىرعى دەمالىس ورنى – ا.پۋشكين اتىنداعى ساياباق كوپشىلىككە جاقسى تانىس. كەڭەس وداعى كەزىنەن ۇلكەن-كىشىنىڭ ءجيى باس قوساتىن جەرىنە اينالعان مەكەننىڭ قازىرگى جاعدايىن سوزبەن جەتكىزۋ قيىن. بۇنى تەك قانا كورۋ كەرەك. اتتراك­تسيون­داردىڭ توزىعى جەتىپ، كوركى قاشقان. سۋبۇرقاعى الدەقاشان ىستەن شىعىپ قالعان جا­رىقتاندىرۋى دا ناشار. ال ءاسفالتىن سۋرەتتەۋگە ءسوز جەتپەيدى. ءبىر سوزبەن ايت­قاندا، كۇيى كەتكەن. بۇل بويىنشا تۇر­عىندار دا كوپ شاعىمدانادى. سول سياقتى كونە قالا اۋماعىنداعى قار­جىگەرلەر اللەياسى مەن تەمىر جول ۆوكزالى ماڭىنداعى گۇلزاردىڭ جاعدايى سىن كوتەرمەيدى. بۇلاردىڭ بارلىعى وسىدان 10-15 جىل بۇرىن اقتوبەنىڭ ەڭ كورىكتى ايماقتارىنىڭ قاتارىندا بولعانىن ەسكەرسەك، تاڭىرقايتىنداي ءجونىمىز بار. جالپى، اقتوبەدەگى دەمالىس ورىندارىنىڭ بۇلاي وزگەرۋىنە نە اسەر ەتتى؟ بۇل ماسەلەلەر بويىنشا ءبىز سويلەسكەن م.اجىباەۆ تومەندەگىدەي دەپ جاۋاپ بەردى:

– اتالعان تۇيتكىلدەر تۋراسىندا حاباردارمىز. قالانىڭ ەسكى بولىگىندە ور­نالاسقان ا.پۋشكين اتىنداعى سايا­باق­قا كەلسەك، ول جەكەنىڭ قولىندا. سوندىقتان بۇل ىسكە ارالاسا المايمىز. قازىرگى تاڭدا ساياباقتى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋ ءۇشىن سوت پروتسەستەرى ءجۇرىپ جاتىر. ەگەر بۇل جۇمىستار ءساتتى اياقتالسا، ساياباقتى قالپىنا كەلتىرۋ جايى قولعا الىنادى. سونىڭ قاسىنداعى قارجىگەرلەر اللەياسىن، ونداعى سۋبۇرقاقتى بيىل جون­دەۋ جوسپاردا جوق. اتالعان باعىتتا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قارجى بولىنسە، دۇرىستالاتىن بولادى، – دەپ اتاپ ءوتتى.

سونداي-اق شاھاردىڭ ورتالىعىنداعى تۇڭعىش پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ اتىنداعى ساياباقتىڭ جاعدايى تۋرالى بىرەر ءسوز. اڭگىمەلەسۋشىمىز بۇل دەمالىس ورنىن كۇتىپ-ۇستاپ، وزگە دە سانيتارلىق جۇ­مىس­تارىن جۇرگىزۋ ويداعىداي اتقا­رىلىپ جاتقانىن، بارلىعى ءوزى باس­شىلىق ەتەتىن ءبولىمنىڭ باقىلاۋىندا ەكەنىن بايان ەتتى. قانداي كۇيدە بولسا دا، وڭىردەگى ساياباقتارعا جينالاتىندار بارشىلىق. الەمدى جايلاعان پاندەميا وكىنىشكە قاراي بارشامىزدى تورعا تۇسكەن تورعايداي ەتتى. ايتپەسە، ساياباقتا سەرۋەندەۋ، كوڭىل كو­تەرۋ مادە­نيەتى اقتوبەدە جاقسى قا­لىپت­اسقان. دەمالىس كۇندەرى، ءتىپتى بي كەشتەرى ۇيىم­داس­تىرىلىپ تۇراتىن-دى.

قالانىڭ ەسكى بولىگىندەگى «رەترو» ساياباعىندا ءار سەنبى سايىن ادەمى اۋەننىڭ ىرعاعىندا بيلەگەن جۇرتشىلىقتى كوپتەپ كەزىكتىرەتىنبىز. قازىرگى تاڭدا مۇنىڭ بارلىعى ۋاقىتشا توقتاپ تۇر. دەسە دە، سەرگىپ، بوس ۋاقىتىن تازا اۋادا وتكىزگىسى كەلەتىندەر بىرتە-بىرتە ارتىپ كەلە جاتىر. قارتتار شۇيىركەلەسىپ اڭگىمە ايتسا، جاستار جاعى از قۇراممەن دوپ تەپكەندى ءتاۋىر كورەدى.

– ءوزىم ورتالىق بازار جاقتا تۇرا­مىن. 40 جىلدان بەرى وسى قالادا ءومىر ءسۇرىپ كەلەمىن. كەيىنگى جىلدارى پۋشكين اتىنداعى ساياباقتىڭ سيقى كەتتى، بارۋدى قويدىق. ونىڭ جانىنداعى اللەيانىڭ دا كۇتىمى بۇرىنعىداي ەمەس. سوندىقتان كەيىنگى ۋاقىتتا اشىلعان عوي دەپ «رەترو» ساياباعىنا بارامىن. نەگىزى وسى سايا­باقتاردىڭ بارلىعى كەزىندە تىم جاقسى ەدى، قىسى-جازى ىشىندە ادامدار جۇرەتىن. بۇگىنگى ءحالى ويداعىداي ەمەس. جاس­تىعىمنىڭ كۋاسى بولعان دەمالىس ورىندارىن جاڭارتسا، سۋبۇرقاقتاردى كوپتەپ ورناتسا دەگەن تىلەگىم بار. ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە بۇل تۇرعىندار ءۇشىن ۇلكەن قۋانىش بولاتىن ەدى، – دەپ تىلەگىن جەت­كىزدى زەينەتكەر ءمارۋا احمەتوۆا.

 

P.S. رەسمي دەرەككە سۇيەنسەك، 2015-2018 جىلدارى «Tۋعان جەرگە – تاعزىم» اكتسياسى اياسىندا شاھاردا پايدالانۋعا بەرىلگەن ساياباقتار مەن گۇلزارلاردىڭ سانى 50-گە جۋىقتايدى ەكەن. بۇل، ارينە، كوڭىل قۋانتاتىن كورسەتكىش. بىراق وسى تۇستا «ساننان بۇرىن ساپا كەم ەمەس پە؟» دەگەن سۇراق تۋىندايدى...

 

ايبەك تاسقاليەۆ،

جۋرناليست

 

اقتوبە

سوڭعى جاڭالىقتار

9 سۋ قويماسى سالىنادى

ەكولوگيا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار