حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمىنىڭ دەرەگىنشە, وسى جىلدىڭ قاڭتار-قىركۇيەك ايلارىندا جالپى الەم بويىنشا جۇمىس ۋاقىتىنىڭ قىسقارۋى ءاۋ باستاعى بولجامنان ەداۋىر اسىپ تۇسكەن. ماسەلەن, پاندەمياعا دەيىن 2020 جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىنداعى جۇمىس ۋاقىتىنىڭ قىسقارۋى 2019 جىلدىڭ ءتورتىنشى توقسانىمەن سالىستىرعاندا 14 پايىزدى قۇرايدى دەپ بولجانعان ەدى. الايدا ناقتى كورسەتكىش 17,3 پايىزعا تەڭ بولدى. بۇل كورسەتكىش 495 ملن جۇمىس ورنىنا پارا-پار. سونداي-اق ءۇشىنشى توقساننىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جۇمىس ۋاقىتىنىڭ قىسقارۋ كورسەتكىشى 12,1 پايىزدى قۇرايدى دەپ كۇتىلۋدە.
مۇنىڭ نەگىزگى سەبەبىنىڭ ءبىرى – دامۋشى ەلدەر مەن نارىقتىق ەكونوميكانى قالىپتاستىرۋشى مەملەكەتتەردەگى ادامداردىڭ بەيرەسمي جۇمىستارىمەن قامتىلۋىندا. نەگىزىنەن زارداپ شەككەن دە سولار. ماماندار بۇل ساناتتاعى ادامدار بۇعان دەيىنگى داعدارىستاردا مۇنشالىقتى قينالماعانىن العا تارتۋدا.
سول سەكىلدى قازاقستاننىڭ ەڭبەك نارىعىنان دا داعدارىستىڭ سالقىنىن سەزۋگە بولادى. 2020 جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىندا ەلدەگى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 5 پايىزدى قۇرادى. جالپى, ءبىر جىل ىشىندە رەسپۋبليكاداعى جۇمىسسىزدىق 2,8 پايىزعا ۇلعايىپ, جۇمىسسىزداردىڭ جالپى سانى 454 مىڭ ادامدى قۇراعان. بۇل – سوڭعى جىلدارداعى ەڭ ناشار كورسەتكىش.
ول ازداي ەكونوميكالىق قۇلدىراۋدىڭ سالدارىنان كاسىپورىنداردىڭ جۇمىسشىلار الدىنداعى بەرەشەگى دە كۇن ساناپ ءوسىپ كەلەدى. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, 2020 جىلدىڭ 1 قازانىنداعى جاعداي بويىنشا مەملەكەتتىك ينسپەكتورلار 891 كاسىپورىننىڭ ءوز قىزمەتكەرلەرىنە قارىز ەكەنى انىقتالعان. بەرەشەك كولەمى – 2,7 ملرد تەڭگە. ال ەڭبەكاقى بويىنشا جيناقتالعان قارىزىن الا الماي جۇرگەندەردىڭ سانى – 25,9 مىڭ ادام.
قارىز ارقالاعان كاسىپورىنداردىڭ باسشىلارىنا تالاپتى ورىنداۋ مىندەتى تۋرالى 511 ۇيعارىم بەرىلىپ, 71,5 ملن تەڭگەدەن استام سوماعا ايىپپۇل سالىنعان. قابىلدانعان شارالاردىڭ, سونىڭ ىشىندە جالاقى بويىنشا بەرەشەكتى وتەۋدىڭ كەستەلەرى مەن مەرزىمدەرىن قاتاڭ بەلگىلەۋدىڭ ناتيجەسىندە 24,7 مىڭنان استام جۇمىسشىنىڭ قۇقىعى قورعالدى. ولارعا 2,76 ملرد تەڭگە تولەنگەن.
«ەڭبەك رەسۋرستارىن دامىتۋ ورتالىعى» اق پرەزيدەنتى داۋلەت ارعىندىقوۆتىڭ سوزىنشە, پاندەميا كەزىندە ەلىمىزدە ەڭبەك نارىعىندا جاپپاي جۇمىسسىزدىق ورىن العان جوق. بىراق جۇمىس ۋاقىتى ايتارلىقتاي قىسقارعان.
– 2020 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىمەن سالىستىرعاندا ەكىنشى توقساندا ەلدەگى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 0,2 پايىزعا ءوسىپ, 5 پايىزعا تەڭ بولدى. الداعى ۋاقىتتا جۇمىسسىزدار سانى ايتارلىقتاي كوبەيۋى ىقتيمال. ەكىنشى توقساندا جۇمىس كۇشىنىڭ سانى 0,9 پايىزعا قىسقاردى. بۇل رەتتە جۇمىس كۇشىنە جاتپايتىن حالىق سانى ءبىرىنشى توقسانعا قاراعاندا 79,2 مىڭ ادامعا نەمەسە 2 پايىزعا ارتتى. جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىندەگى ءوسىم ادامداردىڭ جۇمىس كۇشى ساناتىنان شىعىپ ەكونوميكالىق بەلسەندى ەمەس توپقا قوسىلۋىمەن بايلانىستى. كارانتينگە بايلانىستى شەكتەۋلەر قويىلعان ساتتە ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تابا الماي جۇرگەندەر جۇمىس ىزدەۋدى توقتاتقانى بەلگىلى. الايدا ولار جۇمىسسىزدىقتىڭ تالابىنا سايكەس كەلمەيدى. شەكتەۋلەر الىنعان سوڭ, جۇمىسقا ورنالاسۋى مۇمكىن. ەگەر ورنالاسا الماسا, وندا ستاتيستيكالىق دەرەكتە مىندەتتى تۇردە ەسكەرىلەتىن بولادى, – دەيدى د.ارعىندىقوۆ.
ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە, جۇمىسسىزدىقتىڭ شامالى عانا ءوسىم كورسەتۋىنە كاسىپورىنداردىڭ قابىلداعان شەشىمدەرى دە وڭ اسەر ەتكەن. ياعني, كوپ جاعدايدا كومپانيالار شتات سانىن ەمەس, جۇمىس ۋاقىتىن عانا قىسقارتقان.
– قاجەتتى ماماندى ىزدەۋ ۇزاق ۋاقىت العان جاعدايدا قىزمەتكەردى جۇمىستان شىعارعاننان گورى جالاقىنى نەمەسە جۇمىس ۋاقىتىن قىسقارتقان پايدالى. بۇل كاسىپورىن ءۇشىن دە, مىندەتتى ارقالاپ جۇرە الماعان قىزمەتكەر ءۇشىن دە ءتيىمدى. ياعني, كومپانيا ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتى قالپىنا كەلتىرگەن كەزدە جاڭا كادرلاردى ىرىكتەۋگە رەسۋرس جۇمساماسا, قىزمەتكەر جارتىلاي بولسا دا, تابىسىن ساقتاي الادى», دەيدى ول.
ەكونوميستەر داعدارىس جاعدايىندا ەڭبەك نارىعىنىڭ از عانا ۋاقىت ىشىندە ەڭسە تىكتەي قويۋى ەكىتالاي ەكەنىن ۇنەمى ايتادى. دەسە دە, قازىرگى دەڭگەيدى قۇلدىراتپاي ۇستاۋعا قاشاندا مۇمكىندىك بار.
