ساراپشىلار دۇنيە جۇزىندەگى قارا بازاردا اسا ءىرى كولەمدەگى پايدانى ساۋدانىڭ ءۇش ءتۇرى اكەلەتىنىن ايتادى. وسى ۇشتىكتىڭ قاتارىندا قارۋ-جاراق, ادام جانە ەسىرتكى ساۋداسى تۇر. العاشقى ەكەۋىن قايدام, وتانداستارىمىزدى ساۋدانىڭ ناق وسى ءۇشىنشى ءتۇرى – ەسىرتكى ساۋداسى الاڭداتىپ وتىر. سەبەبى ونە بويدى وزگەشە كۇيگە بولەيتىن پسيحوتروپتىق زاتتاردى ءبىر رەت بولسىن پايدالانىپ كورگەن ادام ودان وڭايلىقپەن قۇتىلا المايدى. قارا نيەتتى ساۋداگەرلەردىڭ دە كوزدەگەنى – وسى. ارەكەت – ادەتكە, ءبىر رەتتىك قىزىعۋشىلىق – ۇدايى قۇشتارلىققا اينالسا دەيدى. ويتكەنى سۇرانىس بار جەردە ۇسىنۋشىنىڭ كوڭىلى جاي.
وتكەن جىلى ساۋىردە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ القا وتىرىسىندا وسى ەتەك جايىپ بارا جاتقان ەسىرتكى ماسەلەسىن كوتەرگەن ەدى. سول جيىندا پرەزيدەنت ء«بىزدىڭ تۇرعىنداردى ەسىرتكى قىلمىسى دا الاڭداتىپ وتىر. ەسىرتكىنى ساتۋ مەن الۋ جەڭىلدەي ءتۇستى. كەز كەلگەن ءجاسوسپىرىم ونى ينتەرنەت ارقىلى تاۋىپ الا الادى. كەز كەلگەن تۇرعىن ۇيلەردىڭ ماڭىندا جاسىرىن جارنامانى, ارنايى سايتتاردىڭ سىلتەمەسىن, QR-كودتاردى كورۋگە بولادى. ونى ءبىزدىڭ قالالارداعى ۇيلەردىڭ قابىرعالارىندا كەزدەستىرەمىز. ياعني, بۇل ۇيىمداستىرىلعان كريمينالدى بيزنەس. ءبىزدىڭ بالالاردىڭ دەنساۋلىعى جايىندا ءسوز قوزعالعاندىقتان مۇنداي ءىس-ارەكەتكە جول بەرىلمەۋى كەرەك. ەسىرتكى تاراتۋمەن اينالىسۋعا قاتىسى بار تۇلعالاردى جازالاۋدى زاڭ جۇزىندە قاتاڭداتۋ جاعىن قاراستىرۋ قاجەت. مەن پوليتسياعا بۇل پروبلەمانى جويۋدى مىندەتتەيمىن. قولعا تەك جىلدام ارەكەتتەردى عانا ەمەس, سونداي-اق جالپى زاماناۋي تەحنولوگيالىق ارسەنالدى الۋدى تاپسىرامىن» دەگەن بولاتىن.
بۇل ويىن پرەزيدەنت «سىندارلى قوعامدىق ديالوگ – قازاقستاننىڭ تۇراقتىلىعى مەن وركەندەۋىنىڭ نەگىزى» اتتى بىلتىرعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا دا ايتتى. ء«بىز شامادان تىس قۋدالاۋ شارالارى مەن سوت تورەلىگىنىڭ قاتاڭ جازالاۋ تəجىريبەسىنەن باس تارتتىق. الايدا ەلىمىزدە اۋىر قىلمىستاردىڭ سانى ازايماي تۇر. ءبىز زاڭنامامىزدى ىزگىلەندىرۋ ىسىنە كوبىرەك مəن بەرىپ, ازاماتتاردىڭ نەگىزگى قۇقىقتارىن نازاردان تىس قالدىردىق. جىنىستىق زورلىق-زومبىلىق, پەدوفيليا, ەسىرتكى تاراتۋ, ادام ساۋداسى, əيەلدەرگە قاتىستى تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق جəنە باسقا دا اۋىر قىلمىستارعا, əسىرەسە بالالارعا قاتىستى قىلمىستارعا قولدانىلاتىن جازانى شۇعىل تۇردە قاتايتۋ قاجەت. بۇل مəسەلەنى شەشۋدى پارلامەنتكە جəنە ۇكىمەتكە تاپسىرامىن», دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى نازاردان تىس قالعان جوق. بىلتىر جىل سوڭىندا پرەزيدەنت ەلىمىزدەگى قىلمىستىق زاڭنامالارعا وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىپ, جەكەلەگەن قىلمىستارعا جاۋاپتىلىق كۇشەيە تۇسكەن ەدى. بۇل وزگەرتۋلەردىڭ اراسىندا ەسىرتكى قىلمىسى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى قاتاڭداتۋ ماسەلەسى دە بار. سول وزگەرتۋلەرگە سايكەس, ەندى بۇدان بىلاي ەسىرتكىنى ناسيحاتتاعاندار مەن جارنامالاعاندار 6 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرىلاتىن بولدى. ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز اينالىمى ءۇشىن جاۋاپتىلىقتى كوزدەيتىن باپتاردا جəنە ەسىرتكىنى پايدالانۋعا كوندىرگەنى ءۇشىن «ەلەكتروندى اقپاراتتىق رەسۋرستاردى پايدالانۋ» جəنە «قوعامدىق ورىنداردا» دەگەن جاڭا سارالاۋ بەلگىلەرى ەنگىزىلدى. بۇدان بىلاي, ينتەرنەتتە, تۇنگى كلۋبتاردا, دəمحانالاردا, پاركتەردە ەسىرتكى اينالىمىنا جول سالعاندار 15 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرىلسا, كəمەلەتكە تولماعاندارعا وسىنداي تəسىلمەن ەسىرتكى ساتۋشىلار ءومىر بويى باس بوستاندىعىنان ايىرىلادى.
«جۋىردا قاراعاندى وبلىسىندا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى سينتەتيكالىق ەسىرتكى ساۋداسىنا قاتىستى كۇدىكتىنى قۇرىقتاعان بولاتىن. جەدەل تەرگەۋ امالدارى بارىسىندا «جىلدامدىق» اتتى ەسىرتكى ءتۇرىن وندىرۋمەن قازاقستاندا تۇرۋ قۇقىعى بار شەتەل ازاماتىنىڭ اينالىسقانى انىقتالدى. قىلمىسكەر ەسىرتكى ازىرلەۋگە قاجەت زاتتاردى ساتىپ الىپ, دايىن ءونىمدى ساتۋدى جولعا قويعانى بەلگىلى بولدى. كۇدىكتىدەن وزىمەن بىرگە بولعان 750 گرامم دايىن ەسىرتكى ءونىمى تاركىلەندى. اتالعان ازامات الداعى ۋاقىتتا ەسىرتكىنى ءىرى كولەمدە ساۋدالاماق بولىپتى», دەپ وتىر ەسىرتكى قىلمىسىنا قارسى ءىس-قيمىل دەپارتامەنتىنىڭ ۆەدومستۆوارالىق ۇيلەستىرۋ جانە پروفيلاكتيكا باسقارماسىنىڭ باستىعى, پوليتسيا پولكوۆنيگى باقىتجان ءامىرحانوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, كۇدىكتىنىڭ باسپاناسىن ءتىنتۋ كەزىندە ەسىرتكى ازىرلەۋگە قاجەت حيميالىق ءونىم سانالاتىن 7 ليتر سۇيىق زات, قۇرال-جابدىقتار تابىلىپتى. تابىلعان ايعاقتار كۇدىكتىنىڭ ەسىرتكى ازىرلەۋمەن اينالىسقانىن تاعى ءبىر مارتە دالەلدەپ وتىر. الماتى قالاسىنىڭ تۇرعىنى قاراعاندى وبلىسىنا ارنايى كەلىپ, ءۇي جالداپتى. ەسىرتكى وندىرۋمەن دە وسى ۇيدە اينالىسقان كورىنەدى. بۇگىندە بۇل قىلمىستىق ارەكەتكە وزگە تۇلعالاردىڭ قاتىسى بار-جوعى انىقتالۋدا. تۇتقىنعا الىنعان ازامات ءوز كىناسىن مويىنداپ وتىر. ءتىنتۋ كەزىندە تاركىلەنگەن ەسىرتكىنىڭ جالپى سالماعى 5-6 كيلونى قۇرايدى. حالىق اراسىندا «جىلدامدىق» اتاۋىمەن كەڭ تاراعان ەسىرتكىنىڭ بۇل ءتۇرى 1 گرامى 15000 تەڭگەگە باعالانادى ەكەن. بۇل رەتتە, تاركىلەنگەن ءونىمنىڭ جالپى قۇنى قارا بازاردا 76 ملن تەڭگەنى قۇرايتىن كورىنەدى. بۇل – ەسىرتكى ساتۋدىڭ اسا ءىرى پارتياسى سانالادى.
ء«وز ۇيلەرىن, پاتەرلەرىن جالعا بەرەتىن وتانداستارىمىزدى ەسكەرتە كەتۋدى ءجون ساناپ وتىرمىن. ەگەر جالعا العىسى كەلگەن ازاماتتىڭ قانداي دا ءبىر كۇدىك تۋعىزاتىن قۇرال-جابدىقتارى, زاتتارى بولاتىن بولسا بىردەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە حابارلاسۋ قاجەت», دەيدى ب.ءامىرحانوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, وتكەن جىلى ەلىمىزدە سينتەتيكالىق ەسىرتكى ساۋداسىمەن اينالىسقانداردان 5 كيلو زاڭسىز ءونىم تاركىلەنسە, بيىل بۇل كورسەتكىش 83 كيلوعا جەتىپ وتىر. ياعني, سينتەتيكالىق ەسىرتكىنى تاركىلەۋ 80%-عا ارتقانى بايقالادى. وسىعان بايلانىستى, بۇگىندە ۇكىمەتتىڭ قاۋلىسىمەن ەسىرتكى ءوندىرۋ كەزىندە قولدانىلاتىن حيميالىق زاتتاردىڭ (پرەكۋرسورلاردىڭ) تارالۋىن شەكتەۋ ماسەلەسى دە قولعا الىنىپ وتىر.
ەلىمىزدىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ەسىرتكى ساۋداسىمەن اينالىساتىنداردىڭ جولىن كەسۋ بويىنشا وسىنداي اۋقىمدى جۇمىستاردى ۇدايى اتقارىپ كەلەدى. ونىڭ جەمىسى دە بار. ماسەلەن, سينتەتيكالىق ەسىرتكىنى ساقتاعانى, ساتقانى جانە جارنامالاعانى ءۇشىن پوليتسەيلەر ۇستاعان پەتروپاۆل قالاسىنىڭ تۇرعىنى 12 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى. 29 جاستاعى پەتروپاۆلدىق ازامات وسى جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا ۇستالعان بولاتىن. سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ بارىسىندا بۇرىن ەسىرتكى قىلمىسى ءۇشىن سوتتالعانى بەلگىلى بولعان ازامات بۇل جولى «Telegram» مەسسەندجەرى ارقىلى ارەكەت ەتىپ, 3,5 مىڭنان استام جازىلۋشى جيناپتى. ول وسى ينتەرنەت-رەسۋرس ارقىلى سينتەتيكالىق ەسىرتكى ساتىپ, قالانىڭ ءار اۋدانىندا ەسىرتكى جاسىرىپ كەلگەن كورىنەدى. قىلمىسكەر مىنگەن تاكسيدى تەكسەرۋ كەزىندە بىرنەشە گرامم سينتەتيكالىق ەسىرتكى تاركىلەندى. نەگىزگى بولىگىن, ياعني 400 گرامنان استام «سپايستى» (ەسىرتكى ءتۇرى) پوليتسەيلەر كۇدىكتىنىڭ پاتەرىنەن انىقتاعان. سونداي-اق ودان سينتەتيكالىق ەسىرتكى دايىنداۋعا ارنالعان كونتسەنترات, ەلەكتروندى تارازى, وراۋىش ماتەريالدارى, ۇيالى تەلەفون جانە نوۋتبۋك تاركىلەنىپتى.
«سپايس ساتۋ ءۇشىن ول «پاپا موجەت» اتاۋىمەن ينتەرنەت-دۇكەنىن اشقانى انىقتالدى. ءىس جۇزىندە العاش رەت قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىلمىستىق كودەكسىنىڭ 299-1-بابىنىڭ 4-بولىگى بويىنشا ەلەكتروندى اقپاراتتىق رەسۋرستاردى پايدالانا وتىرىپ, ەسىرتكى, پسيحوتروپتىق زاتتاردى نەمەسە سول تەكتەستەردى, پرەكۋرسورلاردى ناسيحاتتاۋ نەمەسە زاڭسىز جارنامالاعانى ءۇشىن قىلمىستىق جازا تاعايىندالدى. سونىمەن قاتار قالا تۇرعىنى ەسىرتكى زاتتارىن ساتۋ جانە وتكىزۋ ماقساتىندا زاڭسىز دايىنداعانى, ساقتاعانى ءۇشىن قىلمىستىق كودەكستىڭ 297-بابىنىڭ 3-بولىگى بويىنشا سوتتالدى», دەيدى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ ەسىرتكى قىلمىسىنا قارسى ءىس-قيمىل باسقارماسىنىڭ باستىعى جاندوس باسىباەۆ.
ەسىرتكى ساۋداسىنا قاتىستى ەندى ءبىر وقيعا ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك وڭىرىندە تىركەلىپ وتىر. بەلگىلى بولعانداي, تۇركىستان وبلىسىنا قاراستى كەنتاۋ قالاسىنىڭ پوليتسيا بولىمىنە جەرگىلىكتى تۇرعىن ەسىرتكى زاتىن ساقتاۋمەن جانە ساتۋمەن اينالىساتىندىعى تۋرالى اقپارات كەلىپ تۇسەدى. اتالعان جايتتى پوليتسەيلەر قىلمىستىق كودەكستىڭ 297-بابى «ەسىرتكى, پسيحوتروپتىق زاتتاردى, سول تەكتەستەردى وتكىزۋ ماقساتىندا زاڭسىز دايىنداۋ, قايتا وڭدەۋ, يەمدەنۋ, ساقتاۋ, تاسىمالداۋ, جونەلتۋ نە وتكىزۋ» بويىنشا تىركەپ, جەدەل-ىزدەستىرۋ ءىس-شارالارى بارىسىندا كۇمان تۋعىزعان كولىك جۇرگىزۋشىسىن قۇرىقتايدى. جەدەل ۋاكىلدەر كولىكتىڭ ءىشىن ءتىنتۋ كەزىندە 2 دانا اق ءتۇستى قاعازعا ورالعان ەسىرتكىگە ۇقساس زاتتى تاۋىپ, تاركىلەپ, ساراپتاماعا جىبەردى.
ساراپتاما ناتيجەسى بويىنشا ەسىرتكىگە ۇقساس زاتتىڭ «ماريحۋانا» ەكەنى انىقتالىپتى. ونىڭ جالپى سالماعى 15 گرامدى قۇراپ وتىر. بۇگىنگى تاڭدا وسى ءىس بويىنشا تەرگەۋ امالدارى ءجۇرىپ جاتىر. بەلگىلى بولعانداي كۇدىكتى بۇرىندارى ەسىرتكى ساتۋمەن اينالىسىپ, جاۋاپقا تارتىلعان ەكەن. قازىرگى ۋاقىتتا ۇستالعان ەر-ازامات قاماۋدا وتىر. ءوز كەزەگىندە, تۇركىستان وبلىسىنىڭ پوليتسەيلەرى قۇرامىندا ەسىرتكىسى بار وسىمدىكتەردى زاڭسىز وسىرگەن, سونداي-اق ەسىرتكىنى ساقتاۋ مەن وتكىزگەنى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرىلعانىن ەسكەرتۋدە.
P.S. ادالىنان اس ءىشىپ, ايلا اسىرماي پايدا كورگەنگە نە جەتسىن؟! جالپاق جۇرت سولاي ويلاعانىمەن, ۋ ساۋدالاپ ۇرتىن مايلاعىسى كەلەتىن پىسىقتار مەن پاسىقتاردىڭ سانى ازايماي تۇر. «وتىرىكتىڭ – قۇيرىعى ءبىر-اق تۇتام» بولعان سوڭ «كوپ اسقانعا ءبىر توسقان» قايتسە دە بولادى. ول ءۇشىن بارلىق جۇكتى ءتارتىپ ساقشىسىنىڭ عانا يىعىنا ارتىپ قويماي, ۇلت بولىپ ۇيىسۋىمىز, جۇرت بولىپ جۇمىلۋىمىز قاجەت...
