تاۋەلسىزدىك شەجىرەسى ونى تاريحي تۇلعالار جاسايدى

تاۋەلسىزدىك العاننان بەرگى كەزەڭدە قازاق ەلىنىڭ قادىر-قاسيەتى تورتكۇل دۇنيەگە بىرلىگىمەن تانىلىپ كەلەدى. سول سۇتتەي ۇيىعان بىرلىكتىڭ ارقاسىندا باس-اياعى ون سەگىز جىلدىڭ ىشىندە ەلىمىز عاسىرلار بويى قالىپتاساتىن قۇندىلىقتاردى جاساپ ۇلگەردى. سول باعا جەتپەس جاۋھارلارىمىزدى قازىر قاعازعا ءتۇسىرىپ, توم-توم كىتاپ ەتىپ شىعارۋ ۇستىندەمىز. تاۋەلسىز ەل بولعاننان بەرگى جىلدار ىشىندەگى وتكەن جول, شىققان بەلەستەردى – التىن ارىپپەن جازىپ, بۇگىنگىنىڭ تانىپ-بىلۋىمەن قاتار, بولاشاق ۇرپاقتىڭ ەنشىسىنە قالدىراتىن ۋاقىت جەتتى. سول يگىلىكتى ءىستى ەلورداداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتتىك مادەنيەت ورتالىعى جۇزەگە اسىرۋدا. تاۋەلسىز وتانىمىزدىڭ جيىرما جىلعا تاياۋ ۋاقىت ىشىندەگى تاريحىن جۇيەلەگەن ەڭبەكتىڭ العاشقى قارلىعاش تومدارى جارىق كورە باستادى. سول يگىلىكتى جوبانىڭ نەگىزگى اۆتورى مىرزاتاي جولداسبەكوۆ تاياۋدا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قابىلداۋىندا بولىپ, وسى ىرگەلى ەڭبەك تۋرالى جان-جاقتى مالىمەت بەرىپ, 14 تومدى تابىس ەتكەن بولاتىن. ءبىز كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, تانىمال عالىمنان وسى تۋرالى كەڭىنەن تارقاتىپ ايتىپ بەرۋىن سۇراعان ەدىك. – تاۋەلسىزدىكتىڭ شەجىرەسىندەي بۇل قۇ­جاتتىق كوپتومدىق ەڭبەك تۋرالى نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلىنا مالىمەت بەرۋمەن بىرگە كوكەيدە جۇرگەن كوپ ماسەلە اڭگىمە ار­قاۋىنا اينالدى. اڭگىمە جەلىسى نەگىزىنەن تۋعان ەل تاريحىنا قاتىستى بولدى. تا­ريح­تى تۇتاس جازىپ, جاس ۇرپاققا پات­ريوتتىق تاربيە بەرۋ, وتانشىلدىق رۋحقا باۋلۋ جايى ءسوز بولدى. ءبىزدىڭ تاريحى­مىزدىڭ ارقاۋى كوبىنە اڭىزعا قۇرىلىپ جازىلعانى بەلگىلى. تاريحتى ساقاعا قورعاسىن قۇيعانداي ەتىپ, ناقتى جازباسا, ۇرپاق اداسادى. ءبىز ەندىگى جەردە تاۋەلسىز وتان تاريحىن, جەر, ەل تاريحىن كەلەشەك ۇرپاقتىڭ ساناسىنا سىڭىرۋگە ءتيىستىمىز. جاستارىمىزدىڭ كوبى ەل تاريحىن بىلمەيدى, بىلگىسى دە كەلمەيدى. مەن ەلبا­سىنا كەڭەس زامانىندا بارلىق ماماندىق يەلەرى تۇگەل دەرلىك ءتورت ءپاندى وقىعانىن ايتتىم. ولار: كپسس تاريحى, عىلىمي كوممۋنيزم, ساياسي ەكونوميكا, فيلو­سو­فيا بولاتىن. بۇل ءتورت ءپاندى دارىگەر دە, ۇشقىش تا, اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندا­رى دا, تاريحشىلار دا بىردەي وقيتىن ەدى. ءبىز تاۋەلسىز ەل تاريحىن ءدال وسىلاي ءمىن­دەتتى تۇردە وقىتۋىمىز كەرەك. بالاباق­شادان باستاپ, مەكتەپ, جوعارى وقۋ ورنى – بارىندە دە وتان تاريحىن ۇرپاقتىڭ ساناسىنا قۇيۋعا ءتيىستىمىز. – وسىنداي ىرگەلى ەڭبەكتى قولعا الۋعا سەبەپ بولعان دا جوعارىداعى وي بايلام­دارىڭىز شىعار. – ارينە. تاۋەلسىزدىكتىڭ الدىنداعى الا­ساپىران, ەلباسىمەن بىرگە وتان ىرگە­سىن بەكىتۋ جىلدارى – ءبارى دە مەنىڭ كوز الدىمدا. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ قا­سىندا ءجۇرىپ, بەس جىل ەلدىڭ يدەولوگيا­سىن باسقاردىم. ءبارىن كوزىمىز كوردى. قيىندىقتار دا از بولعان جوق. پىكىرلەر قايشىلىعى دا ساپىرىلىسىپ جاتتى. حالىقتىڭ تاريحى مەملەكەتتىڭ تاريحى­مەن بىرگە داميتىنى الىمساقتان بەلگىلى. مەنىڭ بۇعان ءتۇرلى دالەل-دايەكتەر كەلتىرە وتىرىپ, جاۋاپ بەرۋىمە بولادى. ەستە جوق ەسكى زامانداردان بەرى جەر بەتىندە قوعامعا ىقپال ەتىپ, ادامداردى باسقارۋدىڭ مەملەكەتتەن اسقان فورماسى بولعان ەمەس. ارقيلى زامانداردا قاعانات, پاتشالىق, حاندىق دەپ اتالعانىمەن, بار­لىعى دا سايىپ كەلگەندە مەملەكەت دەگەن ۇعىمعا سايادى. ادامزات تاريحىندا مەملەكەت جايلى, ونىڭ پايدا بولۋ العى­شارتتارى مەن ماڭىزى تۋراسىندا, مەم­لەكەتتى باسقارۋدىڭ ءتۇرى مەن تاسىلدەرى ءتوڭى­رەگىندەگى وي-تولعامدار, عىلىمي زەرت­تەۋلەر, پىكىرتالاستار مىڭداعان جىلدار­دان بەرى ۇزدىكسىز جالعاسىپ كەلەدى. بۇل رەتتە سان عاسىرلار بويى تاريحتىڭ تارا­زى­سىنا تارتىلىپ, بۇگىندە ءوز الدىنا دەربەس ەل اتانىپ وتىرعان قازاق ەلىنىڭ مەملەكەتتىلىگى تاريحىن تايعا تاڭبا باس­قانداي انىق جازۋ تاريحشىلارعا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. 1991 جىلدىڭ 16 جەلتوقسانىندا كوك تۇرىكتىڭ قارا شاڭىراعى بولعان قازاق جەرىندە جاڭا زاماننىڭ جاڭا تاريحى ءوزىنىڭ العاشقى پاراعىن اشىپ, تاۋەلسىز قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەت­تى­لىگى جاريالاندى. ەل-جۇرتىمىز عاسىر­لار بويى اڭساپ وتكەن ازاتتىققا جەتتى. باس-اياعى 18 جىلدا قازاقستاندى الەم موي­ىندادى. بۇل جايىندا ەلباسى ن.نا­زارباەۆ: “تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىنگى كەزەڭدە, نەبىر تار جول, تايعاق كەشۋ­لەردەن سۇرىنبەي ءوتىپ, الەۋمەتتىك, ەكو­نو­ميكالىق, ساياسي جاڭارۋ جولىنا تۇسكەن قازاقستان بۇكىلالەمدىك قاۋىمداستىق­تاعى ءوز ورنى, ءوز بەدەلى بار ابىرويلى مەملەكەتكە اينالدى” دەپ جازدى. قازاق دالاسىندا بايىرعى زاماننان باستاپ, بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ۇرپاقتار ساباقتاستىعى, بايتاق تاريح تاعىلىمى ۇزىلمەي جالعاسىپ كەلەدى. ۇلى دالانىڭ تۇرعىندارى ارقيلى كەزەڭدەردە ءارتۇرلى اتالىپ كەلدى. وكىنىشى, ءبىز ءالى كۇنگە دەيىن ءوز تاريحىمىزدى, بابالار جاساپ كەتكەن بايتاق تاريحىمىزدى تۇتاس جازا الماي, وزگەلەردىڭ جىلنامالارىنا جۇگىنۋمەن, ايتقانىن قايتالاۋمەن كەلەمىز. ولار نە­گىزىندە ءبىزدىڭ تاريحىمىزدى ءوز مەملە­كەتى­نىڭ مۇددەسى, ءوز تانىم-تۇسىنىگى تۇرعىسى­نان جازدى. ونىڭ ۇستىنە جەردىڭ دە, ەلدىڭ دە, تاريحي تۇلعالارىمىزدىڭ دا اتتارىن ابدەن شاتاستىرىپ جىبەردى. ايتپەسە, اتاۋلارى ءار كەزەڭدە ارقيلى ايتىلعانى بولماسا, ۇلى دالادا ءوسىپ-ءونىپ كەلە جات­قان حالىقتىڭ تەگىنىڭ ءبىر ەكەنى بەسەنەدەن بەلگىلى ەدى. بۇگىنگى قازاق حالقىن قۇراعان, ءبىر كەزدەرى ءارتۇرلى مەملەكەت اتالعان رۋ-تايپالاردىڭ قۇت مەكەنى, اتا قونىسى وسى ۇلى دالا ەدى. ءبىزدىڭ بابالارىمىز التىنمەن اپتال­عان اق وردانىڭ ىشىندە, التىن تاقتىڭ ءۇس­تىندە وتىرعان. وزگە حالىقتار ابىرويىن جاپىراقپەن جاسىرىپ جۇرگەندە, ساق بابالارىمىز ساف التىننان كيىنگەن. مىنگەن اتىن دا التىن ابزەلدەرمەن كوم­كەر­گەن. ءتىرىسى تۇگىلى, ولگەنىن دە التىنعا وراپ, ارۋلاپ كومگەن. ساق قورعاندارى­نىڭ اياۋسىز تونالعانىنا قاراماستان, بۇگىندە قازاقستان وڭىرىنەن ءتورت بىردەي “التىن ادامنىڭ” تابىلعانى, شىلىك­تىدەن شىققان “التىن ادامنىڭ” ساف ال­تىن­نان قۇيىلعانى تاڭ قالدىرادى. الىپ يمپەريالاردىڭ جالعاسى بولعان حان­دىقتىڭ دا “التىن وردا” اتالۋى تەگىن ەمەس ەدى. وسىنشاما وركەنيەت جاساعان, تاۋ­سىلمايتىن داۋلەت, توزبايتىن ءداستۇر قالدىرىپ كەتكەن, ادامزاتتىڭ ءوسىپ-ءور­كەندەۋىنە وراسان ۇلەس قوسقان بابالار تاريحى مۇلتىكسىز, شىنايى, جۇيەلى جا­زىلۋى ءتيىس. باسقاشا ايتقاندا, بايىرعى زاماننان بەرگى قازاق تاريحى ساباقتاس­تىقتا, تۇتاس جازىلۋى كەرەك. سول بايتاق تاريحتى حالىقتىڭ ساناسىنا ۇيالاتاتىن دا, سول تاريحپەن ماقتاناتىن دا مەزگىل الدەقاشان جەتتى. حالقىمىزدىڭ تاريحى جايىندا ايت­قان­دا “كوشپەلىلەر” دەگەن ءسوزدىڭ دە ءجيى قايتالانا بەرۋى ويلاندىرماي قويمايدى. تەگىندە ۇلى دالانىڭ بايىرعى تۇرعىن­دا­رى جەل ايداعان قاڭباقتاي ءجون-جوسىق­سىز كوشە بەرگەن جوق ەدى. ولاردىڭ اتا قونىسى, جاز جايلاۋى, قىس قىستاۋى, ءىر­گەلى قالالارى, شەكاراسى, ورنىققان ور­داسى بولعان. ۇلى دالانى ەركىن جايلاعان ەل مەملەكەتتىلىكتىڭ وزىندىك ۇلگىسىن قا­لىپ­تاستىرعان, دالا دەموكراتياسىن ور­نىقتىرىپ, ءسوز بوستاندىعى سالتانات قۇر­عان. كەزىندە ەۋرازيا دالاسىن ات تۇيا­عىمەن دۇبىرلەتكەن قاھارمان حالىق وسى­ناۋ كەڭىستىككە تولىق ىقپالىن جۇرگىزگەن. شىعىستا قىتاي قورعانىنىڭ سالىنۋى, باتىستان كەلىپ, بەتى جاۋدان قايتپاعان ەس­كەندىر زۇلقارنايىن اسكەرىنىڭ وسى دالا­دا سانسىراپ كەرى شەگىنۋى, داري پاتشانىڭ بۇل دالادان تاۋى شاعىلىپ, كير پاتشانىڭ ءوز قانىنا تۇنشىعىپ ءولۋى سياقتى وقيعالار – بابالارى­مىز­دىڭ تۋعان جەرىن جانقيارلىقپەن قورعاي بىلۋدەگى قاھارماندىعى ەدى. ءبىز كەيدە تاريحتاعى ەرلىك ىستەرىمىز بەن ايگىلى باتىرلارىمىزدى دارىپتەۋدىڭ ورنىنا ەلىمىزگە باسىپ كىرگەن وزگە ۇلتتى ۇلىقتاۋعا اۋەسپىز. سونىڭ سالدارىنان دا وزىمىزگە قارسى تۇرعىزىلعان قورعاندى “ ۇلى” دەپ اسپەتتەپ, سول قورعاننىڭ سا­لى­نۋىنا سەبەپ بولعان قۇدىرەتكە ءمان بەر­مەي كەلدىك. ماسەلەن, وزگە ەلدەر اس­پان­نىڭ ۇستىندە, يا جەردىڭ استىندا پايدا بولعانداي, كورشى قىتاي ەلىن “اسپان اس­تى ەلى” دەپ اتاۋعا اۋەستەنىپ الدىق. ءار ءنار­سەنى ءوز ورنىمەن, ءوز جونىمەن اتاعان دۇرىس. كەزىندە دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىن تىرەگەن, الەمدى اۋزىنا قاراتقان, ماڭگىلىك ەل ورناتۋدى ارمانداعان ەرجۇرەك تۇرىك قاعاندارى ماڭگى تاسقا قاشاپ: “بيىكتە كوك ءتاڭىرى, تومەندە قارا جەر جارال­عان­دا, ەكەۋىنىڭ اراسىندا ادام بالاسى جا­رال­عان. ادام بالاسى ۇستىنە اتا-تەگىم بۋ­مىن قاعان, ىستەمى قاعان وتىرعان. تۇرىك حال­قىنىڭ ەل-جۇرتىن قالىپتاستىرعان, يە­لىك ەتكەن. دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشى سو­لارعا قاراعان”, – دەگەن ءسوزدى جازىپ كەتكەن. جانە: “ەي, تۇرىكتىڭ بەكتەرى, حالقى! سەندەر تاققا كىرىپتارسىڭدار, الاۋىز­سىڭ­دار! اكەلى-بالانىڭ ىمىراسىزدى­عى­نان, اعالى-ءىنىلىنىڭ داۋلاسقاندىعىنان, بەكتى-حالقىنىڭ جاۋلاسقاندىعىنان, دۇشپانىڭنىڭ سوزىنە الدانعاندىعىڭنان قاعانىڭنان, قاعاندىعىڭنان ايىرىل­دىڭ. جەر-جەرگە بوسىپ ساندالدىڭ. بىرە­سە ىلگەرى شاپتىڭ, بىرەسە كەرى شاپتىڭ, بارعان جەردە نە پايدا تاپتىڭ؟ بەك ۇل­دا­رىڭ قۇل بولدى, پاك قىزدارىڭ كۇڭ بول­دى. قانىڭ سۋداي قۇيىلدى, سۇيەگىڭ تاۋ­داي ءۇيىلدى. تۇرىك بەكتەرى, حالقى, وكىن!” – دەپ جازىلعان كۇلتەگىن ەس­كەرتكىشىندە. – ساي-سۇيەگىڭدى سىرقىراتاتىن وسى سوزدەردى ماڭگى وشپەستەي ەتىپ جۇرەگىنىڭ قانىمەن, شىرىلداعان جانىمەن, كوزىنىڭ جاسىمەن ءبىزدىڭ بابالارىمىز تاسقا قاشاپ جازىپ كەتكەن عوي. – ءيا. بىلگە قاعان دۇنيە سالعاندا ىن­تىماق-بىرلىكتىڭ بەلگىسى بولسىن دەپ التى الاش انتتاسىپ, اڭىر تاسقا وزدە­رىنىڭ تاڭباسىن باسقان. بابالار اڭساپ كەتكەن, كەلەشەك ۇرپاققا وسيەت ەتىپ كەت­كەن امانات بىرلىك, ىنتىماق حالقىمىزعا بۇگىن دە كەرەك. ماڭگىلىك ەل ورناتامىز دەپ شارق ۇر­عان, زامانىنىڭ ۇلى يمپەرياسى – تۇرىك قاعاناتىن قۇرىپ, كەلەشەككە وسىنشاما بايتاق جەردى, سارقىلمايتىن, تاۋسىل­ماي­تىن بايلىقتى, توزبايتىن ءداستۇردى قال­دى­رىپ كەتكەن بۋمىن, ىستەمى, قۇتلىع, بىلگە قاعاندار دا, ابىز تونىكوك تە (تۇڭ­عيىق), ايبىندى كۇلتەگىن دە – ءبارى دە ءبىزدىڭ بابالارىمىز. بايىرعى تۇرىك دانالارى يەلىك ەتكەن جەر دە, داۋلەت تە, قالىپتاسقان ءداستۇر دە, وي-سانا دا – ەڭ الدىمەن, قازاققا ميراس. كوپ تۇرىك ەنشى الىپ تاراسقاندا, قارا شاڭىراق قا­زاقتا قالعان جوق پا؟ – دەپ اقىن ماعجان جىرلاعان­داي, كوك ءتۇ­رىكتىڭ دە, كوپ تۇرىكتىڭ دە مەكەنى, اتا قونىسى, ءتۇپ قازىعى – قازىرگى وسى قازاق دالاسى. جاڭاشا جىل ساناۋعا دەيىن-اق ىرگە بەكىتىپ, ءار الۋان مەملەكەت قۇرعان ساق, عۇن, ءۇيسىن, قاڭلى ەلدەرى, ءVى-ءVىىى عاسىرلار­داعى تۇرىك, تۇرگەش, قار­­لىق قاعاناتتارى, ءVىىى-ءىح عا­سىر­لارداعى وعىز, قىپ­شاق, قاراحان داۋلەتتەرى ءحى-ءحىV عاسىرلارداعى ال­تىن وردا ۇلىسىنا ۇلاس­تى. ۇلى دالا توسىندەگى الىپ يمپەريالاردىڭ سى­نىعى – التىن وردا حان­دىعى ەسەڭگىرەپ, ىدىراپ, اقىر اياعىندا بىرنەشە حاندىقتارعا ءبولىنىپ كەتتى. اعايىننىڭ اراسىنا الاۋىز­دىق كىرىپ, ءبۇتىن حا­لىق ەكى جارتىعا ءبولىندى. ءبىر اتا, ءبىر انادان تۋ­عان­دار جىلاپ ايىرىلىستى. قارعا بويلى قازتۋعان­نىڭ: قايران دا مەنىڭ ەدىلىم, مەن سالمادىم, سەن سالدىڭ. قايىرلى بولسىن سىزدەرگە, بىزدەن ءبىر قالعان مىناۋ ەدىل جۇرت! – دەپ ەتەگى جاسقا تولىپ ەڭىرەيتىنى وسى تۇس. نوعاي ورداسى ءوز الدىنا ۇلىس بو­لىپ, اق وردانىڭ ىشىنەن قازاق حاندىعى شىقتى. بۇل – قازاق دەگەن اتاۋمەن العاش مەملەكەت قۇرعان حاندىق ەدى. ال قازاق حاندىعى, شىنتۋايتىنا كەلگەندە, ۇلى دالادا سالتانات قۇرعان مەملەكەتتىك قۇرىلىمداردىڭ تىكەلەي جالعاسى. ءبىزدىڭ ۇلى دالانىڭ تاريحى وزگە ەلدەن كەلگەن ساياحاتشىلاردىڭ ايتۋىمەن ساقتالعان. ماسەلەن, ۆيزانتيانىڭ كو­پەستەرى, قىتايدىڭ ەلشىلەرى, كەشەگى رەسەيدىڭ ساياحاتشىلارى, ميسسيونەر­لەرىن قوسىپ ەسەپتەگەندە, ءبارى جەر-سۋ اتتارىن, كىسى اتتارىن ادام اجىراتا الماستاي ەتىپ وزگەرتىپ جىبەرگەن. ۇلى دالا تۋرالى ءبازبىر اڭگىمە-دەرەكتەردىڭ قازاققا ءتىپتى قاتىسى جوق بولىپ شىعا كەلەتىنى سودان. ايتپەسە, قازاق رۋ­لا­رى­نىڭ قۇرلىقتىڭ شارتارابىنا بىتى­راي شاشىراپ, بۇكىل جەر بەتىن جاۋلاپ الۋعا جاقىنداعاندى­عىن بايقايسىڭ. ارعىلارىن ايتپاعاندا, عۇن­داردىڭ ۇلى پاتشاسى اتتيلانىڭ (ەدىل پات­شا­نىڭ) كۇللى ەۋروپانى ۋىسىن­دا ۇستاپ, الەمدى اۋزىنا قاراتقاندىعى بارشاعا ايان. قازاق وزدىگىنەن ەشكىمگە سوق­تىق­پاعان, بىراق تيىسكەن جاۋدى اياما­عان. ءار ءۇيدىڭ بەلدەۋىندە بەستەن-التىدان جاراۋلى ات بايلاۋلى تۇراتىن بولعان, جاسى ونعا تولعان جاسوسپىرىمدەردىڭ ءوزى “جاۋ كەلدى” دەپ اتتان سالعاندا اتقا جاي­داق ءمىنىپ, تايسالماي جاۋعا قارسى شاپقان. – ءوزىنىڭ بايتاق تاريحىندا قازاق ىلعي وسىلاي جويقىن, قىم-قيعاش سوعىستار مەن جاۋگەرشىلىكتى باسىنان كەشتى ەمەس پە؟ – كەشەگى رەسەيگە بودان بولعان ءۇش عاسىردا دا ونداي كۇندەر از بولعان جوق. تاريحىمىز تابانعا تاپتالدى, ەلگە تۇتقا بولعان حان-سۇلتاندارىمىز, بيلەرىمىز بەن باتىرلارىمىز كەلەكە-مازاققا اي­نالدى. وتارشىلدىق ساياسات ءبىزدى وپاسىز­دىققا يتەرمەلەدى. ول از بولعانداي, كەڭەس داۋىرىندە قازاق تاريحى ساياساتتىڭ ويىنىنا اينالدى. سانا, رۋحانيات كۇيرەدى. تۇپتەپ كەلگەندە, بۇل ۇشى-قيىر­سىز, قيان دالانى, ابىز دالانى تۇگەل يەمدەنۋدىڭ امالى ەدى. بۇل ءبىر عانا قازاقتا ەمەس, الەمدە ءوز­گەگە وتار بولعان ەلدەردىڭ ءبارىنىڭ باسى­نان وتكەن جاعداي. ماسەلەن, ءۇندى حالقى­نىڭ قايراتكەر ۇلدارىنىڭ ءبىرى دجاۆا­حارلال نەرۋ قىزى ينديرا گانديگە جاز­عان حاتىندا: ء“بىزدىڭ ءۇندىستاننىڭ ناقتى تاريحى ءالى جاسالعان جوق. ءۇندىستان تا­ريحىن اعىلشىندار جازعان, ولار بۇر­مالاپ, تەرىس كورسەتۋگە تىرىسقان. ءبىز ءوز تاريحىمىزدى ءوزىمىز جازۋىمىز كەرەك” دەپ شىرىلدايتىنى تەگىننەن-تەگىن ەمەس. – ءتىل تاعدىرى دا وڭاي بولىپ تۇرعان جوق قوي. – قازاق جاراتىلىسىنان, تەگىنەن شەشەن, كەمەڭگەر حالىق. حالقىمىزدىڭ بايتاق تاريحىن تەرەڭىنەن تارتىپ, ناقتى دەرەكتەرمەن جۇيەلى زەرتتەۋ كەرەك. انا ءتىلىمىزدى بازاردىڭ, نارىقتىڭ, كۇڭكىلدىڭ تىلىنە ەمەس, مەملەكەتتىڭ تىلىنە اينال­دى­رۋ كەرەك. توردە مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىل­مەيتىن, ونى مەنسىنبەيتىن ادامدار ەمەس, مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرگەن, ونى ارداق تۇ­تاتىن, مەملەكەتتىڭ تاريحىن, مادە­نيەتىن, ادەبيەتىن, حالىقتىڭ سالت-ءداس­تۇ­رىن دارىپتەيتىن ازاماتتار وتىرۋلارى كەرەك. جيىرماسىنشى عاسىردىڭ سوڭىندا, جاڭا مىڭجىلدىقتىڭ باسىندا تاۋەلسىز مەملەكەت قۇردىق. بۇل بۇرىن-سوڭدى ەل تاريحىندا بولماعان وقيعا ەدى. جۇگەن, قۇرىق تيمەگەن, اۋىزدىقتالماعان اساۋ تايداي جاس مەملەكەتتى باس ءبىلدىرۋ دە, جونگە سالۋ دا وڭاي بولعان جوق. تاۋەل­سىز­دىكتى الۋ دا, ونى باياندى ەتۋ دە, مەم­لەكەتتىكتى ورناتۋ دا, ونى ورنىقتىرۋ دا وڭاي ەمەس. وسى ورايدا بۇرالاڭ-بۇل­تا­رى­سى كوپ شىرعالاڭ جولدان ەلىمىزدى امان الىپ شىعىپ, بۇگىنگە جەتكىزگەن ەلبا­سى­نىڭ ەرەن ەڭبەگىنىڭ, ساليقالى, تەرەڭ ساياساتىنىڭ مەم­­­­لە­كەت­تىگىمىزدى قالىپ­تاستىرىپ, ونى ورنىقتىرىپ, باياندى ەتۋ جو­لىنداعى وراسان ەڭبەگىنىڭ تاريحى­مىز­دا التىن ارىپپەن جازىلا­­­­تىن­دىعىندا ەش كۇمان جوق. – اتا تاريحىمىز تەرەڭ زەرتتەلىپ, مەملەكەتتىگىمىزدى داۋىرلەۋ ماسەلەسى ءبىر ىزگە ءتۇسىرىلىپ, جۇيەلەنۋگە ءتيىس. وسى جايىن تاراتىپ ايتا كەتسەڭىز. – ول ءۇشىن جالپى جۇرتقا ۇعىنىقتى, ءسۇيسىنىپ وقيتىن تاريح وقۋلىعى جازىلۋى كەرەك. تاريحقا ءتىل ءبىتىرىپ, وعان جان سا­لىپ, رۋحىن اسقاقتاتاتىن ۋاقىت كەلدى. بىزگە ەندى كپسس تاريحىمەن سۋسىنداعان تا­ريحشىلاردان گورى, جاڭا زاماندى سەزى­نە بىلگەن بىلىكتى تاريحشىلاردىڭ جاڭا لەگى كەرەك. حالىق تاريحى تۇلعالار ار­قىلى جاسالۋى كەرەك. كەيىنگى كەزدە ەلدى شاتاستىراتىن بالاما تاريح جازۋشىلار كوبەيىپ بارادى. قولى قالت ەتكەندەر ءدىن مەن تاريح تاقى­رى­بىن ەرمەك قىلاتىندى شىعاردى. قا­زاق تاريحى ەرىككەننىڭ ەرمەگىنە اينال­ماۋى كەرەك. بۇگىنگى مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتىن دا ەلباسى قازاق تاريحىن ءبىر جۇيەگە ءتۇسىرىپ, انىق تاريحتى جازۋ ءۇشىن قۇرىپ وتىر دەپ ويلايمىن. – تەكتىلىك, ۇلتتىق سانا دەگەن بار عوي. – سۇراعىڭنىڭ استارىن ءتۇسىندىم. شى­نىندا, مەنى سوڭعى كەزدەرى وسى ماسە­لە قاتتى تولعاندىرىپ ءجۇر. تۇتاس ەلدى بىرىكتىرەتىن ۇلتتىق سانانى قالاي قالىپ­تاستىرۋعا بولادى دەگەن ساۋال كوپ تول­عان­دىرادى. بۇگىندە قازاق ۇلت رەتىندە ءالى قالىپتاسقان جوق دەيتىندەر دە از ەمەس. ءار ادامنىڭ جاسى سەكىلدى – تاريح عى­لىمىنىڭ دا, ۇلتتىڭ دا جاسى بولادى. قا­زاق ۇلتى ىشكى پوتەن­تسيالى مول جاس ۇلت­تار­دىڭ ءبىرى. تاريحي سۇرىپتالۋ نەگىزىندە بۇگىندە ءوز الدىنا دەر­بەس مەملەكەت قۇرۋعا قول جەتكىزىپ وتىر. ەن­دىگى جەردە ۇلتتىق سانانى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ۇلى دالا تا­ريحىن ۇرپاق ساناسىن­دا جاڭعىرتۋعا كۇش سا­لۋىمىز كەرەك. ۇر­پاق­تى تاريحپەن اۋىزدان­دىرۋ كەرەك, جاستايى­نان ساناسىنا ءسىڭىرىپ, جاتتاتۋىمىز كەرەك. – سوندا اتا تا­ري­حىمىز تۋرالى شىرىلداپ ءسوي­لەي­تىن كەز جەتتى دەيسىز عوي. – و نە دەگە­نىڭ. كەلەشەك ۇر­پاققا اتا تاري­حىن وقىتىپ, ءۇي­رەتپەۋ – ءسابيدى انا سۇتىنەن ايىر­عانمەن ءبىر­دەي قىلمىس بو­لار ەدى. وكىنىشى سول, بۇگىندە تا­ريحىن, تەگىن ءبىل­مەيتىن ۇرپاقتىڭ جاڭا لەگى ءوسىپ كە­لەدى. ەڭ قورقى­نىشتىسى – ۇلت تا­ريحىن بىلمەي­تىن ادام وتانىن دا سىي­لا­مايتىن بو­لا­دى. وندا پاتريوتتىق تاربيە بەرەمىز, وتانشىلدىققا باۋليمىز دەگەنىمىزدىڭ ءبارى دالباسا بولىپ شىعادى. ۇلت تا­ريحىن بىلمەگەن ادامنان پالەندەي جاق­سىلىق كۇتۋگە بولمايدى. كەشەگى كە­ڭەس ۇكىمەتى تۇسىندا تاريح يدەولوگيانىڭ بىردەن-ءبىر قۇرالى بولدى. ءاربىر ما­ماندىققا ساي وقۋ جوسپارى جاسالعاندا سوكپ تاريحى, عىلىمي كوممۋنيزم مىندەتتى تۇردە مەملەكەتتىك ەمتيحانعا ەنگىزىلەتىن. ەندەشە, ۇلت تاريحى, مەملەكەتتىلىك تاريحى وقۋ ورىندارىندا مىندەتتى تۇردە وقىتىلىپ, ول پاندەردەن مەملەكەتتىك ەمتيحان قابىلدانۋى ءتيىس. اسىرەسە, جوعارى وقۋ ورىندارىندا جاڭا زاماننىڭ جاڭا تاريحى ارنايى ءپان رەتىندە وقىتىلۋى ءتيىس. ونى وقىتا الاتىن, ۇيرەتە الاتىن ءبىلىمدى ماماندار كەرەك. بۇل مىندەتتى بۇگىنگى سانى بار, ساپاسى جوق تاريحشىلار اتقارا المايدى. سول سەبەپتى تاريحشىلاردىڭ جاڭا بۋىنىن, جاڭا لەگىن ازىرلەۋ كەرەك. تاريح تۋرالى جالپىلاما سويلەپ, ويىنا كەلگەندى ايتۋدى توقتاتۋ كەرەك. – دەرەكتەرمەن, ناقتى سويلەۋ كەرەك دەيسىز عوي. – ويىمدى بىردەن ءتۇسىندىڭ. تاريحتىڭ قاينار كوزى – دەرەك. تاريح عىلىمىنىڭ ماڭىزدى سالاسى – دەرەكتانۋ. وكىنىشكە قاراي, ۇزاق جىلدار بويى وسى اقيقات ەلەنبەي كەلدى, تاريحىمىز دەرەكتانۋسىز جازىلدى. تەك تاۋەلسىزدىك العاننان بەرى عانا دەرەكتانۋعا ءمان بەرىلىپ, ۇلتتىق دەرەكتەر تاريح عىلىمىنا قىزمەت ەتە باستادى. ماسەلەن, رەسەيدە دەرەكتانۋ عىلىمىنىڭ تۇتاس مەكتەبى قالىپتاسقان, باتىستا دا سولاي. سوندىقتان دا وركە­نيەتتى ەلدەردەگىدەي, تاريحتى دەرەكتانۋ ىلىمىنە سۇيەنىپ قانا جازۋ كەرەك. تاريحقا قاتىستى زەرتتەۋلەر دە, تاريح سالاسىنان قورعالىپ جاتقان ديسسەرتاتسيالار دا – ءبارى دە تاريحىمىزدى تۇتاس, جۇيەلى جا­زۋ­عا قىزمەت ەتۋى ءتيىس. عىلىمعا ەش پاي­داسى جوق تاقىرىپتاردى جازدىرۋدى, قالاي بولسا سولاي ديسسەرتاتسيا قور­عاتۋدى توقتاتقان ءجون. تاريحىمىزعا قاتىستى دەرەكتەردى تىنباي ىزدەۋ كەرەك. الەمدە تەڭدەسى جوق “مادەني مۇرا” مەملەكەتتىك باعدارلا­ما­سى­نىڭ ارقاسىندا دا جەر-جەردەن ءبىر­تا­لاي دەرەكتەر جيناقتالدى. سول دەرەك­تەر­دىڭ ءوزىن بۇرىنعى تاريح كوزدەرىمەن سا­لىس­تىرىپ, ۇلى دالانىڭ تاريحىن جازۋعا پايدالانساق دەيمىز. ءيا, “مادەني مۇرا” باع­دارلاماسى بويىنشا جيناقتالعان, جا­ريالانعان مۇرالار دا زەرتتەۋدىڭ دەرەككوزىنە اينالۋى ءتيىس. – سۇحباتىمىزدىڭ نەگىزگى وزەگى, ءوزىڭىز باس بولىپ, جوباسى جاسالىپ, العاشقى توم­دارى جارىق كورە باستاعان جاڭا زا­مان­نىڭ جاڭا تاريحىن – “تاۋەلسىزدىك شە­جىرەسىن” وقىرماندارعا تاراتىپ ايتا كەتسەڭىز. – تاۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ تاريحىنا زەر سالعان ادام وسى كۇننىڭ وزىندە قازاق­ستان­نىڭ تاريحىنا قاتىستى قۇجاتتاردىڭ گازەتتەردە ءوشىپ, جىرتىلىپ توزا باستا­عان­دىعىنا كوز جەتكىزگەن بولار ەدى. ەندى ءبىر 10-15 جىلدا ودان دا ايىرىلىپ قا­لۋى­مىز عاجاپ ەمەس. سول كەمشىلىكتىڭ ور­نىن تولتىرۋ ماقساتىندا قازاقستان رەس­پۋبليكاسى پرەزيدەنتتىك مادەنيەت ور­تا­لى­عى سوڭعى جىلدارى ەلباسىنىڭ ماقۇل­داۋىمەن “قازاقستان رەسپۋبليكاسى” سە­رياسىمەن “جاڭا زاماننىڭ جاڭا تا­ريحىن – تاۋەلسىزدىك شەجىرەسىن” داي­ىن­داپ شىعارا باستادى. مەملەكەتىمىزدىڭ تاريحىمەن ۇنەمى, ۇزىلمەي جالعاسا بەرەتىن, جاريالانا بەرەتىن, ءسويتىپ تۇبىندە ءوز الدىنا جەكە, بايتاق كىتاپحانانى قۇرايتىن كوپ­توم­دىق جوبانىڭ “قازاقستان رەسپۋبليكاسى” سەرياسىمەن “تاۋەلسىزدىك شەجىرەسى”, “ەلمەن سىرلاسۋ” “ەلباسى جولدادى – ەلى قولدادى”, “الەم قازاقستان تۋرالى, الەم پرەزيدەنت تۋرالى” اتتى ءتورت ءتۇرلى سەريامەن سوڭعى ەكى جىلدا 14 كىتابى “كۇلتەگىن” باسپاسىنان جارىققا شىقتى. “تاۋەلسىزدىك شەجىرەسى” – تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ الەمدىك ەكونومي­كانىڭ عالامدانۋ جاعدايىندا باسەكەگە قابىلەتتى, ەكونوميكادا – شارۋاشىلىق جۇرگىزۋدىڭ نارىقتىق تاسىلىنە, ساياساتتا – دايەكتى دەمو­كرا­تيا­عا, يدەولوگيادا – پىكىر الۋاندىعىنا نەگىزدەلگەن الەۋمەت­تىك باعدارلى مەملە­كەت ورناتۋدىڭ ق­ا­زاق­ستاندىق مودەلىن قالىپتاستىرۋعا جانە ەلىمىزدىڭ ءدۇ­نيە­جۇزىلىك قاۋىم­داستىقتان لايىقتى ورىن الۋىنا قۇقىق­تىق نەگىز قالايتىن ءار كەزەڭ بويىنشا ومىرگە جولداما ال­عان زاڭنامالىق اكتى­لەردىڭ اتاۋلارىن قام­تيتىن كوپتوم­دىق باسىلىم. بۇل باسىلىمعا ەلباسى قول قويعان, مەم­لە­كەتتى جانە مەم­لەكەتتىلىكتى قالىپ­تاستىرۋ مەن نى­عاي­تۋعا, ەكونومي­كالىق جانە ساياسي قۇرىلىستىڭ ىرگە­تا­سىن قالاۋعا با­عىت­تالعان تاۋەل­سىزدىك, شەكارا, قا­رۋلى كۇشتەر, ۇلت­تىق قاۋىپسىزدىك, ءتىل, ۇلتتىق ۆاليۋتا تۋرالى جانە تاعى باس­قا كوپتەگەن ءىر­گەلى كۇجاتتار ەن­گىزىلگەن. تاۋەلسىز مەم­لەكەت­تىڭ پرەزيدەنتى رەتىندە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ساياسي قىزمەتىنىڭ العاشقى كۇندەرىنىڭ وزىندە-اق مەملەكەتتى قۇرۋ جانە ۇلتتىق مەملەكەتتىلىكتى جاسامپاز­دىقپەن باياندى ەتۋدى كوزدەگەن ايقىن يدەيانى ۇستاندى. بۇل ەلباسىنىڭ مەم­لەكەتىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە ساياسي بەرىكتىگى مەن حالىقارالىق بەدەلىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان, ىشكى جانە سىرتقى ساياساتتاعى باسىمدىقتارعا دەگەن كوزقاراستارى مەن ۇستانىمدارىن جۇيەلى جانە ماقساتتى تۇردە جەتكىزگەن, كوپتەگەن تاريحي, ءداستۇرلى جولداۋلارىنان كورىنىس تاپتى. پرەزيدەنتتىڭ 1996 جىلدان باس­تالعان قازاقستان حالقىنا جولداۋلارى تولىق قامتىلعان كەلەسى سەريا “ەلباسى جولدادى – ەلى قولدادى” دەپ اتالادى. ەلباسى الەمدەگى دامىعان مەملەكەت­تەر­دىڭ باي تاجىريبەسىن تارازىلاي وتى­رىپ, تاۋەلسىزدىگىن جاڭا العان ەلىمىزدىڭ جاھاندىق وركەنيەت كوشىنە قوسىلۋىنىڭ بىردەن-ءبىر دۇرىس جولىن نۇسقاپ جانە جۇزەگە اسىرۋدى ءوز جاۋاپكەرشىلىگىنە الىپ, ونى جىل سايىنعى حالىققا ار­ناعان جولداۋلارىندا ەگجەي-تەگجەيلى بايان­داپ كەلەدى. 2009 جىلعى ءداستۇرلى جولداۋىندا پرەزيدەنتىمىز تاۋەل­سىز­­دىك­­تىڭ تولىققاندى شەجىرەسىن جازۋ مىندەتىن دە ۇلت زيالىلارىنىڭ الدىنا تالاپ ەتىپ قويعان بولاتىن. بۇل تەڭدەسسىز جوبانى ەلباسىنىڭ وسى تاپسىرماسى نەگىزىندە شىعىپ جاتقان ەڭبەك دەپ ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. – ىرگەلى ەڭبەكتىڭ بۇدان وزگە تومدارى تۋرالى دا تاراتىپ ايتا كەتسەڭىز. – وسى ورايدا شىعارىلىپ جاتقان “الەم قازاقستان تۋرالى. الەم پرەزيدەنت تۋرالى” باسىلىمى – تاۋەلسىز قازاقستان مەملەكەتىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى, ونىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ الەمدىك وركەنيەت دامۋىنىڭ تەورياسى مەن ارعى-بەرگى تاجىريبەسىن تەرەڭ پايىمداپ, جان-جاقتى تالداپ, قازاقستان جاعدايىندا ونى رەت-رەتىمەن جۇزەگە اسىرۋى ناتيجەسىندە حالىقارالىق قاۋىمداستىقتان لايىقتى ءوز ورنىن تاپقان قازاق ەلىنىڭ جاسامپازدىعىن پاش ەتەتىن كوپتومدىق بولىپ تابىلادى. جيناق قازاقستان تۋرالى, ونىڭ پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ تۋرالى قازاق, ورىس, اعىلشىن, نەمىس جانە ت.ب. تىلدەر­دەگى دەرەكتەردەن جيناقتالىپ, وتاندىق جانە شەتەلدىك باق جاريالانىمدارى­نان, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ مۇراعاتى قورلارىنان الىنعان قۇجاتتاردان جانە ن.نازارباەۆتىڭ كوشباسشىلىق فەنو­مەنىنە ارنالعان كەڭ كولەمدى ماتەريال­داردان ءتۇزىلدى. “ەلمەن سىرلاسۋدىڭ” قازىرگى كۇنگە جارىق كورگەن جيناقتارىنا ءار جىل­دار­داعى ەلباسىنىڭ پارلامەنت وتىرىس­تارىندا, ءباسپاسوز كونفەرەنتسيالارىندا, ەل الدىندا سويلەگەن سوزدەرى, كوگىلدىر ەكراندا تىكەلەي ەفير ارقىلى ەلىمىزدىڭ كوركەيۋى جولىنداعى كوكەيكەستى ماسەلە­لەردى كوتەرگەن باياندامالارى, سوزدەرى, ەل جانە شەتەل جۋرناليستەرىنە بەرگەن سۇح­باتتارى, وقىعان دارىستەرى جيناقتالدى. “قازاقستان رەسپۋبليكاسى. تاۋەلسىزدىك شەجىرەسى” دەپ اتالاتىن كوپ سەريالى جيناق ەلىمىز تاريحىندا تۇڭعىش رەت جارىق كورىپ وتىر جانە مۇنى تاۋەلسىزدىك شەجىرەسى, تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەرلىككە تولى ەرەن ەڭبەگىنىڭ جەمىسى, جاڭا زاماننىڭ – جاڭا تاريحى دەسە دە بولادى. بۇل, تۇپتەپ كەلگەندە, دەربەس, جاڭا مەملەكەتتىگىمىزدىڭ شەجىرەسى, انىق تاريحى. بۇل يگى باستاما بۇدان بىلاي دا جالعاسىن تاۋىپ, جاڭا تومدار جارىق كورە بەرەتىن بولادى. قازىرگى تاڭدا ۇلى دالادا بايىرعى بابالارىمىز جاساعان بايتاق تاريحتى باياندايتىن ءبىرشاما ەڭبەكتەر جارىق كور­­­دى. دەگەنمەن, ءبىز جاس ۇرپاقتىڭ بو­­­يىنا, ساناسىنا وتانشىلدىقتى, مەملەكەتشىل­دىك­تى سىڭىرەمىز دەسەك, وسى جاڭا تاريحى­مىزدى وقىتۋعا كۇش سالۋىمىز كەرەك. تاۋەلسىزدىكتىڭ شىنايى شەجىرەسىندەي بۇل قۇجاتتىق كوپتومدىق ەڭبەك ەلىمىزدىڭ جاڭا تاريحىن, تالايلى تاعدىرىن باعالاي بىلەتىن وتانشىل, مەملەكەتشىل وقىرمان قاۋىمنىڭ ءسۇيىپ وقيتىن كىتابىنا جانە جاڭا تاريحىمىزدى ناسيحاتتاۋدىڭ مۇلتىكسىز قۇرالىنا اينالاتىنىنا ەش كۇمان جوق. بيىلعى جىلى قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋى – بۇل مەملەكەتىمىزدى جانە ايماقتاعى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدەگى ونىڭ جەتىستىكتەرى مەن جاھاندىق قاۋىپسىزدىككە قوسقان وراسان زور ۇلەسىن ناقتى مويىنداۋ. “قازاقستان رەسپۋبليكاسى” سەرياسى­مەن شىعىپ جاتقان عىلىمي-دەرەكتىك ەڭبەكتەردىڭ قۇندىلىعى – ولاردىڭ وتان تاريحىنا دەگەن قىزىعۋشىلىقتى, تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ ساياسي مۇراسىن قادىر تۇتۋعا, ەلباسىنا دەگەن قۇرمەت سەزىمىن, وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ تۋعان جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگى مەن وتانسۇيگىشتىگىن بويىنا سىڭىرەتىندىگىندە, ەلدەگى جانە الەمدەگى تۇبەگەيلى قوعامدىق-ساياسي قايتا قۇرۋلاردىڭ جالپى ۇردىسىمەن بىتە قايناسىپ جاتقان قازاقستاننىڭ تاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندەگى دامۋ ديناميكاسىن ءجىتى كوزبەن قاداعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىندىگىندە. بۇل جيناق كەز كەلگەن ءۇيدىڭ تورىندە تۇراتىن ماڭىزدى سەريا بولىپ تابى­لادى. سوندىقتان دا بۇل ناقتى دەرەك­كوزدەردەن تۇراتىن ەڭبەكتەردى بارلىق وقۋ ورىن­دارىنىڭ باعدارلاماسىنا ەنگىزىپ, ارنايى كۋرس رەتىندە وقىتقان ءجون. بيىلعى جىلى پرەزيدەنتتىك مادەنيەت ورتالىعىنىڭ “قا­زاقستان مەم­لەكەتتىلىگى جانە پرەزيدەنتتىك ينستيتۋ­تىن زەرتتەۋ زەرتحاناسى” قىز­مەت­كەر­لەرى بايلانىس جانە اقپارات مي­نيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن اتالعان سەريا بويىنشا تاعى 17 كىتاپ شىعارۋدى جوسپار­لاپ وتىر دە­سەم, 1991-2015 جىلدار ارالى­عىن قام­تيتىن ماتەريالداردان تۇزىلگەن دەرەك­نامالىق ەڭبەكتەر 138 تومدىق كىتاپتى قۇراماقشى. سە­ريا­لىق ەڭبەكتىڭ “الەم قازاقستان تۋرالى. الەم پرە­زيدەنت تۋ­را­لى” باسىلىمىنا قاتىستى شەت­ەل­دەر­دە جاريا­لان­عان ماتەريالدار قازىرگى تاڭدا وتا­نىمىزدىڭ شەت مەملەكەتتەردەگى ەل­شىلىكتەرى ار­قى­لى جيناقتالۋ ءۇس­تىندە. وسىعان باي­لانىستى بۇل سەريانىڭ كولەمى ءالى دە ارتا تۇسەدى. وسىلايشا بۇل مەملەكەتتىك قىز­مەت­كەرلەرگە, سايا­سات­كەرلەرگە, عالىمدارعا, ستۋدەنتتەرگە, مەكتەپ وقۋشىلارىنا, وتان تاريحىنا قىزىعۋشىلارعا, قوعام­دىق ۇيىمدارعا, تاۋەلسىز قازاق­­ستاندى بىلەمىن دەۋشىلەرگە وتە قاجەت, ۇرپاقتى وتانشىلدىققا باۋليتىن جانە ەشقاشان اياقتالمايتىن, ۇنەمى ۇزدىكسىز جالعاسا بەرەتىن سەريا بولادى ءارى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ شىنايى شەجىرەسىنە, كەلەشەكتە ءوز الدىنا دەربەس كىتاپحاناعا اينالاتىنىنا سەنىمدىمىز. تاۋەلسىزدىكتىڭ جيىرما جىلدىعىنا وراي جارىق كورە باستاعان شەجىرەلى كىتاپتىڭ العاشقى 14 تومىنىڭ رەسمي تۇساۋكەسەر ءراسىمىن ەرتەڭ ەلورداداعى پرەزيدەنتتىك مادەنيەت ورتالىعىندا وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اڭگىمەلەسكەن سۇلەيمەن مامەت.