سودان بەرى قانشا عاسىر وتكەنىمەن ادام بالاسىنىڭ بۇرىن كورىپ-بىلمەگەن جەرلەرگە بارىپ تانىسۋعا دەگەن سۇرانىسى كەمىگەن ەمەس. راس, كەيدە سوعىستار مەن وزگە دە ءتۇرلى قيىندىقتار مۇنى بىردە سايابىرلاتىپ, بىردە دامۋىنا كەڭ داڭعىل جول اشىپ وتىرعان.
ەرتەدەگى ساياحاتتىڭ اسا ءبىر قاتتى ورىستەگەن جەرى شىعىس الەمى ەكەنىن دۇنيە ءجۇزى عالىمدارى الدەقاشان مويىنداعان. ەۋروپادا قوناقۇيلەر جەلىسى اتىمەن جوق كەزىندە ساۋداسى وركەندەگەن ازيادا كەرۋەن سارايلار جولاۋشىنىڭ ءوزى تۇگىل ات-تۇيەسىنىڭ, ارباسىنىڭ دا جايىن قارايتىن. بۇزىلعانىن جوندەپ, اۋىرعانىن ەمدەپ, تاماعىن ازىرلەپ, ساۋداسىن جۇرگىزىپ, قونا جاتقانىندا قولايلى ورىن بولدى. شىعىس وركەنيەتى ونىمدەرىن باتىسقا تاسىپ جەتكىزگەندە ەۋروپالىقتار تاڭسىق دۇنيەگە اۋىزدارىن اشىپ, كوزدەرىن جۇماتىن. تاڭدايىنان شىعىستان جەتكەن بۇرىشتىڭ تابى كەتپەي تامساندىرىپ, سۋسىلداعان جىبەگىنە ورانعانعا كوزدەرى تويماي, ءتىپتى دالانىڭ جۇپار اڭقىعان گ ۇلىنىڭ جۋاشىعى ءۇشىن بار بايلىعىن دا بەرگەن. ساۋداگەرلەر مەن ساياحاتشىلار سالعان وسىنداي ءىز, قارىم-قاتىناسقا ارزان تەڭىز جولدارىنىڭ اشىلۋىمەن قۇم باسىپ, كونەرىپ, ۇلى جىبەك جولدارى تاريح ساحناسىنان بىرتە-بىرتە ىسىرىلىپ قالعان-دى.
الايدا سايىن دالادا قىزىقتىرار دۇنيە مول. قاتپارىنىڭ قالىڭدىعى, جاسىرعان سىرىنىڭ مولدىعى اشىلماي, قۇپياسىن قوينىنا جاسىرعان جەرلەر بارشىلىق. سونىڭ ءبىرى – عافۋ اقىننىڭ: «ىشىنە وقيعانى تيەپ-سىقاپ, تاريحتىڭ قويىپ كەتكەن ارباسىنداي» دەيتىن تورعاي دالاسى.
2006 جىلى ينتەرنەتتە Google Earth سپۋتنيك ارقىلى تۇسىرىلگەن اشىق جاريالانىمداعى فوتوسۋرەتتەردىڭ ىشىنەن تورعاي دالاسىندا گەومەتريالىق ءتۇرلى پىشىندەگى توبەشىكتەر قوستانايلىق اۋەسقوي ارحەولوگ دميتري دەيدىڭ نازارىن اۋدارادى. وسىلايشا قىزىعۋشىلىقتان باستاۋ العان ءىس جالعاسىپ, 2015 جىلى اقش-تاعى پيتتسبۋرگ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى Ronald E. LaPorte الەكساندريا كىتاپحاناسىنىڭ سايتىندا اعىلشىن جانە ورىس تىلدەرىندە تورعاي دالاسىنداعى گەوگليفتەردى الەمگە جاريا ەتەدى. NASA ماماندارىنىڭ عارىشتان جاساعان تۇسىرىلىمدەرى شىنىمەن دۇنيە ءجۇزى ارحەولوگتارىنىڭ نازارىن اۋداردى. سەبەبى بۇل گەوگليفتەردىڭ جاسى سوناۋ مىسىر پيراميدالارىنان, اعىلشىنداردىڭ ستوۋنحەدجى مەن وڭتۇستىك امەريكانىڭ ساكرالدى ناسكا نىشاندارىنان دا ىلگەرى, ءارتۇرلى سيپاتتا بولۋىمەن قاتار, سانىنىڭ مولدىعىمەن دە ەرەكشە-ءتىن. ءبىردى-ەكىلى ەمەس, 80-نەن اسا تاڭعاجايىپ گەوگليفتەر عالىمداردى ەرىكسىز ويلانتقان, مويىنداتقان. ءسويتىپ 2015 جىلى الەمدە اشىلعان تاڭعاجايىپتاردىڭ العاشقى 10 ۇزدىك توپتاماسىنىڭ قاتارىنا ەنگەن. بۇگىندە الەمدىك تاريح ءۇشىن ماڭىزى بار, قۇپياسى تولىق اشىلماعان تورعاي گەوگليفتەرىنە قاتەر ءتونىپ تۇر.
تورعاي قاشاننان جولعا ءزارۋ. سول زارۋلىكتىڭ ءبىر پاراسى ىشكى تۇگىل, سىرتقى تۋريستەردى شاقىرسا الەۋەتى كوتەرەتىن عاجايىبى مول تورعاي ءتۋريزمىن دامىتۋعا كەدەرگى جاساپ وتىر. جول بولماعان سوڭ تۋريستەرگە قىزمەت كورسەتەتىن ينفراقۇرىلىمنىڭ ءبىرى دە جاسالمايتىنى تۇسىنىكتى. سىرى مەن قىزىعى, قازىناسى قانشا مول بولسا دا جول جوقتىعىنان تۋريستەرگە تارس جابىق تورعايعا كىم بارسىن؟ بىراق ەلدىڭ ورتالىعىن باتىسىمەن جالعايتىن جول تارتىلادى دەگەن ءۇمىت تۋعان. سول ارقىلى وسى سالانى دامىتامىز با دەگەندە وعان قارسىلار دا شىققان. قۇرالايدىڭ لاعى ورەتىن جەرگە جول سالۋعا بولمايدى دەپ جەلەۋ ەتۋشىلەر تورعايدان جولدى تاعى بۇرماق نيەتتە. بۇل – گەوگليفتەر ارقىلى قازاقستانداعى ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ كەزەكتى كەدەرگىسى. ەكىنشى, امانتوعاي مەن تورعاي اراسىنداعى ەسكى جولدى جوندەۋدە گەوگليف بەدەرى بۇزىلدى. جەرگىلىكتى جاناشىرلار قانشا شىرىلداسا دا ارحەولوگتار پىشىنىنە قاراپ «قوعاي كرەسى» اتاعان گەوگليفتى ەكسكاۆاتور كۇرەگى ورنىنا كەلمەستەي ەتىپ جايپاپ كەتتى.
تورعاي دالاسىنداعىداي گەوگليفتەر تىزبەگى پلانەتاداعى وزگە قۇرلىقتا جوق. تەك حاكاسيادا تورعاي گەوگليفىنە قاراعاندا وتە قارابايىر ءبىر كىشكەنتاي گەوگليف جانە پەرۋدە تاستان تۇرعىزىلعان بىرەۋى بار. وسى بىرەگەي الەمدىك دەڭگەيدەگى ولمەس مۇرا شىن جاناشىرلىقتى كۇتىپ, بوز دالادا بوزارىپ جاتىر...
