سۋرەتتەردە: گۆارديا لەيتەنانتى باح پەرنەشوۆ, ءوز باتارەياسىمەن
وتكەن شاققا, تاريحىمىزعا, اتا-بابالارىمىزدىڭ ءومىر جولىنا قۇرمەتپەن قاراۋ, ولاردىڭ ەرلىك ىستەرىمەن ماقتانىپ, ونى ۇلگى تۇتۋ بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى بولۋى كەرەك. باح پەرنەشوۆ تۇركىستان وبلىسى قازىعۇرت اۋدانىنىڭ تۋماسى. 1938 جىلى اسكەر قاتارىنا شاقىرىلىپ, اسكەري بورىشىن وتەۋگە اتتانادى. وتان الدىنداعى ۇشجىلدىق جاۋىنگەرلىك بورىشىن وتەپ, 1941 جىلدىڭ ماۋسىمىندا اسكەردەن بوساپ, ەلگە قايتىپ كەلە جاتقاندا سوعىس باستالادى دا ەلگە جەتپەي نەمىستەردىڭ قورشاۋىندا قالادى. ءۇش جىلداي اسكەري بورىشىن وتەگەن سەرجانت قورشاۋدا قالعان ءوزى سياقتى اسكەريلەردىڭ باسىن قوسىپ, ورمان پانالاپ, تالاي قيىنشىلىق كورىپ, قورشاۋدى بۇزىپ شىعىپ ءوز جاۋىنگەرلەرىمىزدىڭ قاتارىنا قوسىلادى... سونىمەن كەڭەس اسكەرىنىڭ قۇرامىندا تاعى دا بەس جىل سوعىسقا قاتىسىپ, ونى اياقتاپ ەلگە ورالادى.
ەلگە امان-ەسەن كەلىپ, ۇيلەنىپ, اۋىلدا بريگادير جانە فەرما باستىعى بولىپ ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن جۇمىس ىستەدى. ەلگە اسا قادىرلى بولدى. شاحماتتان اۋىلدىڭ چەمپيونى ەدى. سوعىس تۋرالى كوپ ايتا بەرمەيتىن. وقتا-تەكتە جورا-جولداستارىنا قورشاۋدان قالاي شىققاندارىن ايتىپ وتىراتىن... دنەپردەن بورەنەلەرمەن وتكەندەرى تۋرالى ايتقاندارى ەسىمدە... وردەن-مەدالدارى تولىپ تۇراتىن. ول كەزدە بالامىن, ولاردىڭ قانداي وردەندەر ەكەنىن, قالاي العاندىعىن سۇرامايمىز دا. رايىمبەك دەگەن بالاسى ەكەۋمىز ولاردى كەۋدەمىزگە تاعىپ الىپ وينايتىنىمىز ەسىمدە.
اعامىز قىرعىن سوعىستان امان كەلىپ, ءتورت ۇل, ەكى قىزدىڭ اكەسى اتاندى. سول قان مايدانداعى باستان كەشكەن قيىندىقتارىنىڭ زاردابى بولسا كەرەك, 1966 جىلى وڭەش اعزاسىنىڭ وبىرىنا شالدىعىپ 49 جاسىندا دۇنيە سالدى.
قازىر ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستاعى قاھارماندار تۋرالى ءتۇرلى مالىمەتتەر بەلگىلى بولىپ جاتىر. ءبىز دە ءتيىستى ورىندارعا حات جازىپ, باح پەرنەشوۆ تۋرالى مىناداي مالىمەتتەر الدىق:
باح پەرنەشوۆ 1938 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا تاشكەنت قالاسىنان اسكەرگە الىنىپ, باتىستا ۇشجىلدىق بورىشىن اتقارىپ ەلگە قايتىپ كەلە جاتقاندا قورشاۋدا قالادى. 1942 جىلدىڭ
1 قازانىنان باستاپ كەڭەس اسكەرىنىڭ قاتارىنا قايتا قوسىلىپ, باتىس مايداندا سوعىسقا ارالاسىپتى.
سوعىستى سەرجانت بولىپ باستاپ, گۆارديا لەيتەنانتى دارەجەسىندە اياقتايدى. ەرلىگىنىڭ ارقاسىندا باتارەيا كومانديرى بولادى. العان نەگىزگى ماراپاتتارىنىڭ قاتارىندا قىزىل تۋ جانە ءىى دارەجەلى « ۇلى وتان سوعىسى» وردەندەرى بار. سوعىسقا 1942 جىلدىڭ قازان ايىندا باتىس مايدانىنان كىرىسىپ, ونى ءى ۋكراين مايدانىندا اياقتاعان.
تارقاتا ايتار بولساق, 1942 جىلدىڭ 26 ساۋىرىندە ب.پەرنەشوۆ رەدتسى جانە ميحالكينو دەرەۆنيالارىندا نەمىستىڭ ءۇش تانكىسىن جويادى. بۇعان دەيىن ليتۆاداعى ۇرىستا تاعى ەكى نەمىس تانكىسىن ءدال كوزدەپ اتىپ, قاتاردان شىعارادى. مىنە, وسى ەرلىكتەرى ءۇشىن وعان بولىمشە كومانديرى اتاعى جانە قىزىل تۋ وردەنى بەرىلەدى. شەناۋ, كازيمير, روۆەن جانە دوبەرسدورف دەرەۆنيالارىن جاۋدان قايتارىپ الۋ ءۇشىن بولعان سوعىستاردا تانكىگە قارسى باتارەيانىڭ كومانديرى ب.پەرنەشوۆ وننان استام قارسىلىق ايماقتارىن, جاۋدىڭ 5 اۆتوماشيناسىن جويادى. سونداي-اق دۇشپاننىڭ ءبىر ۆزۆودىن جەر جاستاندىرادى. وسى ەرلىگى ءۇشىن ول 1945 جىلدىڭ 28 ناۋرىزىندا ءىى دارەجەلى «وتان سوعىسى» وردەنىمەن ماراپاتتالادى.
قاي كەزدە دە: «سەن قۇرمەتتە ونى! ءتۇسىندىڭ بە قاراعىم! ول اقشاعا ساتقان جوق, تىزەدەن كەسىپ اياعىن», دەگەن اقىن ءابۋ سارسەنباەۆتىڭ وسيەتى ارداگەرلەرگە دەگەن قۇرمەتتىڭ سيمۆولى بولىپ قالا بەرمەك.
تاعدىرعا قارامايسىز با؟ «قىرىق جىل قىرعىن بولسا دا, اجالدى ولەدى» دەگەن ماتەلدىڭ اقيقات ەكەندىگىنە وسى كىسىنىڭ ءومىرى دالەل. ءبىر وتباسىنىڭ جالعىز ۇلىنىڭ سۇراپىل سوعىسقا باستان-اياق قاتىسىپ, امان-ەسەن ەلگە ورالىپ, وتاۋ قۇرىپ, بالا-شاعالى بولىپ, ارتىنا ءبىر قاۋىم ۇرپاق قالدىرۋى قۇدايدىڭ قۇدىرەتىمەن بولعان يگىلىك دەمەسكە لاجىمىز جوق. قازىر باح پەرنەشوۆتىڭ كىندىگىنەن تاراعان ءتورت ۇل, ەكى قىزدان 25 نەمەرە جانە 43 شوبەرە ءوربىپ وتىر.
ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس – ادامزات بالاسى ءۇشىن ۇمىتىلمايتىن ۇلى قاسىرەت. ال وتكەنگە تاعزىم – بەيبىت كۇننىڭ قادىرىن ەسەلەپ ارتتىراتىن ۇعىم. ءبىزدىڭ ماقسات – ۇمىت قالعان ارداگەرلەرىمىزدىڭ ەسىمدەرىن دارىپتەپ, ولاردىڭ ەرلىكتەرىن جاس ۇرپاققا تانىستىرۋ.
ءابدىسابىر ومەش ۇلى,
پروفەسسور
