ساياسات • 01 قازان, 2020

ميگرانتتار ماسەلەسى وڭتايلى شەشىلدى

972 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

جاھاندىق پاندەميا القىمنان العان كەزدە امالدىڭ جوقتىعىنان ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ دە شەكارا ەسىگىن بەكىتۋىنە تۋرا كەلدى. الايدا, قازاقستان ازيا مەن ەۋروپانى جالعايتىن نەگىزگى ترانزيتتىك ءدالىز سانالاتىندىقتان شەكارا ەسىگىن مۇلدە شەگەلەپ تاستادىق دەۋگە تاعى اۋىز بارمايدى. مىسال رەتىندە ەلىمىزدىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ 243 ميگرانتقا ترانزيتتىك ءدالىز ۇسىنۋ ماسەلەسىندە وزبەكستان مەن تاجىكستانداعى ارىپتەستەرىمەن كەلىسىمگە كەلگەنىن ايتۋعا بولادى.

ميگرانتتار ماسەلەسى وڭتايلى شەشىلدى

ءيا, بيىلعى ناۋرىزدا كو­رو­­ناۆيرۋستىڭ قازاقستان اۋما­­عىنا تارالۋىن بارىنشا ازاي­تۋ, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك پەن حا­لىق­تىڭ دەنساۋلىعىن ساق­تاۋ ماق­ساتىندا ەل ۇكىمەتى قا­زاق­ستان-رەسەي, قازاقستان-قىر­عىز­ستان مەملەكەتتىك شەكارالارىن ءوتۋ كەزىندە وتانداستارىمىز ءۇشىن (جەكە كۋالىك, تۋ تۋرالى كۋا­لىك), رەسەي ازاماتتارى ءۇشىن (رف ازاماتىنىڭ پاسپورتى), قىر­عىزستان ازاماتتارى ءۇشىن (ID كارتا) ىشكى قۇجاتتاردىڭ قول­دانىلۋىن ۋاقىتشا شەكتەۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان بولاتىن. ىشكى قۇجاتتار شەكتەلگەنىمەن پاندەميا ءورشىپ, شەكارالار جا­بىلعان كەزدە ەل اۋماعىندا قالىپ قويعان ميگرانتتار ماسە­لەسى جويىلىپ كەتكەن جوق. راس, ۆيرۋس ەتەك جايعالى بەرى تالاي كاسىپكەردىڭ تاۋى شاعىلىپ, قا­راجاتتان قاعىلعان-دى. بۇل ءوز كەزەگىندە جۇمىس ىزدەپ كەلگەن ميگرانتتارعا دا كەرى اسەرىن تي­گىزدى. اتامەكەندە قالعان وتباسى­لارىنا قارجى جىبەرىپ تۇرۋ بىلاي تۇرسىن, جەكە باستى الىپ ءجۇرۋدىڭ, وتانعا ورالۋدىڭ ءوزى مۇڭعا اينالدى.

ميگرانتتار ماسەلەسى قا­زاق­ستاننىڭ عانا ەمەس, وزگە مەم­لە­كەتتەردىڭ دە باس اۋرۋىنا اينال­عانى بەلگىلى. الايدا, ەل بيلىگى ميگرانتتارعا ترانزيتتىك ءدالىز ۇسىنۋ ماسەلەسىنە كەلگەندە تارتىنىپ قالعان جوق. بۇل تۋرالى جەنەۆاداعى قازاقستاننىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى جانە باسقا دا حالىقارالىق ۇيىمدار جانىنداعى تۇراقتى وكىلى جا­نار ايتجانوۆا بيىلعى ماۋ­سىمدا وتكەن ۆەبيناردا مالىم­دەگەن بولاتىن. اتالعان ۆەبي­نار جۇمىسىن كوشى-قون جو­نىن­دەگى حالىقارالىق ۇيىم ۇيىم­داستىرىپ, بۇل شاراعا بۇۇ-عا 90 مۇشە-مەملەكەتتىڭ, حالىقارالىق ۇيىمدار مەن ازاماتتىق قوعام­نىڭ 300-گە جۋىق وكىلى قاتىسقان ەدى. شارا بارىسىندا پاندەميا جاعدايىندا ميگرانتتاردى قورعاۋ ماسەلەسى قارالىپ, ودان تۋىنداعان جاعدايدى تۇراق­تان­دىرۋعا قاتىستى ءار ەلدىڭ ۇكى­مەتتەرى قابىلداعان شارالار اي­تىلدى. سول شارالاردىڭ شەڭ­بە­رىندە ميگرانتتارعا كومەك كور­سە­تۋدەگى تاجىريبە الماسۋ ءجۇردى.

ناق وسى ونلاين باس­قو­سۋدا ميگرانتتار ماسەلەسىنە قا­تىستى قازاقستان تاراپىنان اتقا­رىلىپ جاتقان جۇمىستار بايان­دالدى. ج.ايتجانوۆا حالىق­ارالىق قاۋىمداستىقتىڭ الدىندا قازاقستاننىڭ ميگرانتتاردى قولداۋعا, سونىڭ ىشىندە توتەنشە جاعداي مەن كارانتين كەزىندە شەتەلدىكتەردىڭ ەل اۋماعىندا بولۋ ەرەجەلەرىن ازىرلەۋگە قا­تىستى ۇستانىمىن جەتكىزدى. سو­نىڭ ىشىندە, ميگرانتتار ءۇشىن ۆيزالار مەرزىمىن ۇزارتۋعا, ولارعا گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتۋگە, سونداي-اق قىرعىزستاننىڭ 500 جانە وزبەكستاننىڭ جۇزدەگەن ازاماتىن مەملەكەتتىك شەكارا ارقىلى وتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ كەزىندە قابىلداعان بىرقاتار شارالاردى اتاپ ءوتتى. وزبەكستان مەن تاجىكستان ازاماتتارى­نا ترانزيتتىك ءدالىز ۇسىنۋ ماسە­لە­سىنەن بولەك, قازاقستان ميگ­رانتتارعا الەمدە قالىپتاسقان كۇر­دەلى ەپيدەميالىق جاع­دايدا كومەك كورسەتۋدى جال­عاس­تىراتىنىن جەتكىزگەن ەدى.

ەل بيلىگى ايتقان سوزىندە تۇ­رىپ, ميگرانتتارعا كومەك كور­سە­تۋ جۇمىسى جالعاسقانىن ايتۋ قا­جەت. ماسەلەن, قازاقستان-وز­بەك­ستان شەكاراسىن كەسىپ وتە ال­ماي جۇرگەن 50-گە جۋىق تا­جىك­­ستاندىق  ميگرانتتى ءوز وتان­دا­رىنا دەپورتاتسيالادى. سون­داي-اق «جىبەك جولى» وتكىزۋ پۋنك­­تىندە تۋعان توپىراعىنا جە­­تە الماي ابىگەرگە تۇسكەن تا­جىك­­ستاننىڭ تاعى 178 ازاماتى بار ەدى. اتالعان ازاماتتار ەل اۋما­عىنان ءۇش كۇندە كەتۋى كەرەك-ءتى. مۇنداي شەشىمدى سوت بيىلعى 2-3 ماۋسىمدا شىعارعانىمەن, ميگرانتتار ەل اۋماعىنان شىعا الماي قالعان-دى. كەيىن بۇل ما­سەلە دە ءوز شەشىمىن تاۋىپ, پاندە­ميا سالدارىنان جاپا شەككەندەر تۋعاندارىمەن قاۋىشتى. تا­جىكستان بيلىگى قازاقستان-وزبەكستان شەكاراسىنان اسا الماي جۇرگەن 237 ازاماتتى ماۋسىم ايىنىڭ باسىندا وتانىنا ورالتا الدى.

ترانزيتتىك ءدالىز ۇسىنۋعا قا­­زاقستان قانشا جەردەن دا­يىن بول­­عانىمەن, شەكارانى كەسىپ ءوتۋ ماسەلەسى قاشان دا كۇر­دەلى پروتسەسس بولىپ قالا بەر­مەك. ماسەلەن, وسى ىندەتتىڭ كە­سىرىنەن رەسەي مەن قازاقستان شەكاراسىندا بىرنەشە مىڭ وزبەك جانە قىرعىز ميگرانتتارى بوگەلىپ قالعان بولاتىن. اقىرى, تامىز ايىنىڭ باسىندا ميگرانتتارعا ەل اۋماعىنان وتۋگە رۇقسات بەرىلدى. سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ رەسمي وكىلى ايبەك سمادياروۆ قىرعىز جانە وزبەك تارابى 27 شىلدەدە جانە 3 تامىزدا ازاماتتارىن رەسەيدەن اكەلۋ ءۇشىن ترانزيتتىك دالىزبەن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى رەسمي تۇردە ۇسىنىس ايتقا­نىن جەتكىزدى. وسى ماسەلە كەيىن وڭ شەشىمىن تاۋىپ, قازاقستان ءوز رۇقساتىن بەرگەن سوڭ 4-5 تا­مىزدا رەسەيدەن قازاقستان اۋماعى ارقىلى قىر­عىزستاننىڭ 2435 ازاماتى 40 اۆتوبۋسپەن, وزبەكستاننىڭ 2,2 مىڭ ازاماتى تەمىر جول كولىگىمەن جەتكىزىلدى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار