جالپى, لەنين دانىشپان عوي. بۇل ارادا ونىڭ ءبىر يمپەريانى قۇلاتىپ, ەكىنشىسىن قۇرعانىن ايتىپ جاتۋ ارتىق شىعار. ءبىر عانا «ءدىن – اپيىن» دەگەن ءسوزى دانىشپاندىقتىڭ بەلگىسى. دۇرىس تۇسىنگەيسىز. ول ەلدى دىنسىزدەندىرىپ, ءوزىنىڭ كوممۋنيستىك كوزقاراسىنا ادال ادامداردى تاربيەلەدى. ونىسىن مەڭزەپ وتىرعان جوقپىز. سيرياعا مىلتىق اسىنىپ كەتكەن, تاۋ بوكتەرىندە ادامداردى قويشا قىرعان, تارازدىڭ قاق ورتاسىندا لاڭ سالعان ادامدار ەسىمىزگە تۇسكەن سايىن «ءدىننىڭ اپيىندىعىنا» كوزىمىز جەتەتىندەي. «نە ءۇشىن, كىم ءۇشىن؟» دەگەن سۇراقتار الدىمىزدان كولبەڭدەي بەرەدى. سوسىن ءدىننىڭ الدەبىر تارماقتارىنا ەسسىز جانە كوزسىز بەرىلىپ كەتكەن ادام ەكەنى, اپيىنعا اربالعانى جاۋاپ بولىپ الدىمىزدان شىعادى.
جالپى, لەنين دانىشپان عوي. بۇل ارادا ونىڭ ءبىر يمپەريانى قۇلاتىپ, ەكىنشىسىن قۇرعانىن ايتىپ جاتۋ ارتىق شىعار. ءبىر عانا «ءدىن – اپيىن» دەگەن ءسوزى دانىشپاندىقتىڭ بەلگىسى. دۇرىس تۇسىنگەيسىز. ول ەلدى دىنسىزدەندىرىپ, ءوزىنىڭ كوممۋنيستىك كوزقاراسىنا ادال ادامداردى تاربيەلەدى. ونىسىن مەڭزەپ وتىرعان جوقپىز. سيرياعا مىلتىق اسىنىپ كەتكەن, تاۋ بوكتەرىندە ادامداردى قويشا قىرعان, تارازدىڭ قاق ورتاسىندا لاڭ سالعان ادامدار ەسىمىزگە تۇسكەن سايىن «ءدىننىڭ اپيىندىعىنا» كوزىمىز جەتەتىندەي. «نە ءۇشىن, كىم ءۇشىن؟» دەگەن سۇراقتار الدىمىزدان كولبەڭدەي بەرەدى. سوسىن ءدىننىڭ الدەبىر تارماقتارىنا ەسسىز جانە كوزسىز بەرىلىپ كەتكەن ادام ەكەنى, اپيىنعا اربالعانى جاۋاپ بولىپ الدىمىزدان شىعادى.
قازاقستانداعى تۇراقتىلىقتىڭ نەگىزى تولەرانتتىلىقتا جاتىر. ءدىني ۇستانىم بولسىن, ۇلت اراسىنداعى تاتۋلىقتى ايتىڭىز, ساياسي كوزقاراستاردىڭ الۋاندىعىن الىڭىز, بارلىعى تولەرانتتىلىققا كەلىپ تىرەلەدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنان باستاپ ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ سىندارلى ساياساتى قاندايدا ءبىر كوزقاراس پەن ۇستانىمعا توزىمدىلىكپەن قاراۋعا باعىتتالدى. ول ناتيجەسىز دە ەمەس. بۇگىنگى 130 ۇلت پەن ۇلىستىڭ تاتۋ-ءتاتتى تىرشىلىگى مەن ءدىندەر اراسىنداعى تۇراقتىلىق ءسوزىمىزدىڭ دالەلى بولادى-ءدۇر. بۇل تاراپتا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ اتقارىپ جاتقان ءىسى وراسان زور. ەلباسىنىڭ تىكەلەي اتسالىسۋىمەن قۇرىلعان ۇيىم ءوز جەمىسىن بەرىپ وتىر. اسسامبلەيا تەك استانا مەن الماتىدا عانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ ءار تۇكپىرىندە ءتۇرلى شارالار ۇيىمداستىرىپ, حالىقتى بىرلەستىرەتىن, ۇلتتار اراسىنداعى تاتۋلىقتى نىعايتا تۇسەتىن, ءدىندەردىڭ ءوزارا ىقپالداسىپ ءومىر سۇرۋىنە جول سالاتىن باسقوسۋلار ۇيىمداستىرىپ وتىرادى.
سونداي جيىننىڭ ءبىرى قىزىلوردا قالاسىندا «وڭىرلەردەگى ەتنوالەۋمەتتىك جانە ەتنوكونفەسسيالىق قاتىناستاردى رەتتەۋ» تاقىرىبىندا ءۇش كۇندىك سەمينار-ترەنينگ ۇيىمداستىردى. اتالعان سەمينارعا پارلامەنت دەپۋتاتتارى ا.باشماكوۆ پەن ە.كاپپەل, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى حاتشىلىعىنىڭ وكىلى ن.شاناي, قىزىلوردا وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ا.ءالنازاروۆا, پرەزيدەنت جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى قاتىستى. بۇل ءوزى مەملەكەتتىك ماڭىزى بار ماسەلە عوي. ويتكەنى, ەل اراسىنداعى تۇراقتىلىق – باستى قۇندىلىق. ال ونداي قۇندىلىقتىڭ تۇراقتىلىعىن جەرگىلىكتى جەرلەردەگى يدەولوگياعا جاۋاپتى ادامدار اتقارادى. سوندىقتان سەمينار-ترەنينگكە قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق قاتىناستار ماسەلەسىمەن اينالىساتىن وبلىس, قالا جانە اۋدان اكىمدەرىنىڭ ورىنباسارلارى, ىشكى ساياسات, مادەنيەت, تىلدەردى دامىتۋ باسقارمالارى مەن بولىمدەرىنىڭ باسشىلارى, باس ماماندارى, وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جەتەكشىلەرى, ەتنومادەني, جاستار جانە قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ كوشباسشىلارى قاتىسىپ, تىڭداۋشى بولدى.
سەمينار-ترەنينگتىڭ باستى ماقساتى ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى جولداۋىندا جانە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ حح سەسسياسىندا بەرگەن جاڭا مىندەتتەرى مەن تاپسىرمالارى اياسىندا وڭىرلەردەگى ەتنوالەۋمەتتىك جانە ەتنوكونفەسسيالىق قاتىناستاردى رەتتەۋ, ولاردىڭ جۇمىسىن جۇيەلەپ, قوعامعا پايداسىن ارتتىرۋ ەدى. جيىن كەزىندە سەنات دەپۋتاتى ا.باشماكوۆ ۇلتتار اراسىنداعى تاتۋلىق جايىندا كەڭىنەن تولعاپ, بايانداما جاسادى. ال ءماجىلىس دەپۋتاتى ە.كاپپەل ەلباسى ساياساتىنىڭ باستى باعىتى حالىقتار اراسىنداعى دوستىق ەكەنىن جانە ونىڭ وسى كۇندە جەمىستى جۇمىس ىستەپ تۇرعانى جايىندا ايتتى. جالپى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى سەكىلدى ۇيىم بۇرىن-سوڭدى الەمدە بولماعان عوي. بۇل – قازاقستاننىڭ باستاماسى. بۇگىندە ءبىزدىڭ وسى باستامانى الەمنىڭ كەيبىر ەلدەرى وزدەرىندە قولدانىپ جاتىر. وسىنىڭ ءوزى وتانىمىزدىڭ دۇرىس جولمەن دامىپ كەلە جاتقانىن كورسەتسە كەرەك. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى حاتشىلىعىنىڭ سەكتور مەڭگەرۋشىسى ن.شاناي دا وسى تۇرعىدا ءسوز قوزعادى. سونىمەن قاتار, وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ا.ءالنازاروۆا مەن الەۋمەتتانۋ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ا.سادۋاقاسوۆانىڭ سوزدەرى دە تۇشىمدى شىقتى.
جوعارىدا ايتتىق, اسسامبلەيا مۇنداي جيىنداردى ءار جەردە وتكىزەدى. ءسوزىمىزدىڭ دالەلى بولسىن, وسىنداي باسقوسۋ ناۋرىزدا قوستاناي قالاسىندا ءوتتى. ول جەردە قوستاناي, اقمولا, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنان دەلەگاتتار كەلدى. ال مامىر ايىندا شىعىس قازاقستان مەن پاۆلودار وبلىستارىنىڭ بەلسەندىلەرى سەمەي قالاسىندا باس قوستى. بۇدان كەيىن ماۋسىم ايىندا ماڭعىستاۋ, اتىراۋ, اقتوبە جانە باتىس قازاقستان وبلىستارىنىڭ كەلەلى كەڭەسى اقتاۋ قالاسىندا ءوتتى. قىركۇيەكتە جامبىل, وڭتۇستىك قازاقستان, الماتى وبلىستارى مەن الماتى قالاسىنان كەلگەن دەلەگاتتار مەركىدە جينالدى. بىلتىر مەن بيىلدى قوسا العاندا, سوڭعى ۋاقىتتا وسىنداي 20-دان اسا جيىن وتكەن ەكەن.
وتكىزىلگەن ءىس-شارالار بارىسىندا ەتنوسارالىق قاتىناستار جاعدايىنا بايلانىستى كەڭ كولەمدى ماسەلەلەر تالقىلانىپ, سىندارلى پىكىر الاماسۋلار وتەدى. ەڭ ءبىرىنشى ايتقان پىكىرىمىزگە ورالايىق. وسىنداي جيىندار قازاقستان حالقىن بەلگىلى ءبىر كوزقاراستارعا, ءدىني ۇستانىمدارعا كوزسىز بەرىلىپ, ولاردىڭ اپيىنىنا اربالۋدان ساقتايدى.
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان».
قىزىلوردا.
