اقىلدىڭ كەنى

اباي ۇلى اقىن, عۇلاما ويشىل. ەلگە وسيەت ايتىپ, جاقسىلىققا باستاۋشى رەتىندە حالىقتى ءوز ومىرىمەن, عيبراتتى سوزدەرىمەن پروگرەسسكە باس­تاعان, كەمىستىكتەردى اشىپ ايتقان, جامان ادەتتەن جيرەندىرگەن. ماسەلەن,

قالىڭ ەلىم, قازاعىم, قايران جۇر­تىم,

ۇستاراسىز اۋزىڭا ءتۇستى مۇرتىڭ.

جاقسى مەنەن جاماندى ايىرمادىڭ,

ءبىرى قان, ءبىرى ماي بوپ ەندى ەكى ۇرتىڭ, – دەپ ەل-جۇرتىن ناداندىقتان ارىلتۋ ءۇشىن, جانىنا ءتيىپ, كوزىن اشقان.

قازاقتىڭ ارعى تەگى ءجۇز مىڭداعان جىلدار بويى كوشىپ-قونىپ ءومىر سۇرگەن. مال جەيتىن ءشوبىن اياعىمەن ءجۇرىپ تاپقان. سەبەپسىز ەمەس. تەك قىستىڭ قاڭ­تار, اقپان ايىندا عانا وزەن, كول جاعا­سىنداعى توعايلى جەرگە كەلىپ قىستاعان. سول ەكى ايدان ارتىق قىستا ءشوپ تاپپاي مال قىرىلادى.

بۇل وتە اۋىر جاعداي. بايدىڭ كيىز ءۇيى ءبۇتىن, توسەگى قالىڭ, كيىمى جىلى, تاماعى مايلى. قيىندىقتى كورگەن جالشى, قويشىلار بولعان. ونىڭ وڭدى ءۇيى دە, كيىمى دە, جەكە مالى دا بولماعان. سول جاعدايدى بايلار ەسكەردى مە ەكەن. بۇرسەڭ قاققان كەدەي, كەدەي-كەپشىك جاعدايىن ويلاپ, اباي بىلاي دەپ ولەڭ جازدى:

قاراشا, جەلتوقسانمەن سول ءبىر ەكى اي,

قىستىڭ باسى ءبىرى ەرتە, بىرەۋى جاي.

ورتالىق قازاقستاندا بۇل ەكى اي ناعىز قىس. مىنە, اباي ۇستەم تاپ وكىلى بولسا دا جارلى-جاقىبايدىڭ قامىن ويلاپ, كۇڭىرەندى, ەلگە وي سالدى, ساناسىن وياتتى.

اباي «بولىس بولدىم, مىنەكەي, بار مالىمدى شىعىنداپ» – دەپ باستالاتىن ولەڭىندە مانساپقور, شەنقۇمار سۇمداردى ولتىرە سىنايدى. ولار بولىس بولۋ ءۇشىن ۇلىقتارعا پارا بەرەدى. بىراق سايلانىپ العان سوڭ, جۇمساعان دۇنيەسىن ەسەلەپ ەلدەن قايىرادى. كوزدەگەندەرى كوپتىڭ جاعدايى ەمەس, قارا باستارىنىڭ قامى. اباي وسىنى كورىپ, قىنجىلدى. بىراق نادان ەل ونىڭ بۇل كۇيزەلىسىن تۇسىنبەدى. اباي «اتادان التاۋ, انادان تورتەۋ, جالعىزدىق كورەر جەرىم جوق» – دەسە دە ەلدە جالعىز ەكەنىن سەزىندى.

«جارتاسقا باردىم, كۇندە ايقاي سالدىم,

ودان دا شىقتى جاڭعىرىق», بىراق ەلدە وعان ءتۇسىنۋ جوق دەپ قايعىردى. ويتكەنى  اباي ءوزىن تۇسىنەتىن, باعالايتىن زاماننان ەرتە تۋدى.

اباي ورىس مەكتەبىندە وقىپ, ءتىل ءبىلىپ, ونەگە العان شوقان, ىبىرايلاردى كورىپ, ءوزىنىڭ اۋىل مولداسىنان باسقانى كورمەگەندىگىنە قىنجىلادى.

جاسىمدا عىلىم بار دەپ ەسكەرمەدىم,

پايداسىن كورە تۇرا تەكسەرمەدىم.

ەرجەتكەن سوڭ تۇسپەدى ۋىسىما,

قولىمدى مەزگىلىنەن كەش سەرمەدىم, – دەپ وكىنەدى.

بىراق سويتسە دە ءبىلىم الۋدىڭ ەرتە-كەشى جوق ەكەندىگىن تۇسىنگەن اباي, ورىس مەكتەبىنە بارىپ, جاس بالالارمەن بىرگە وقىپ, ورىس ءتىلىن ۇيرەنەدى.

اباي ورىس ءتىلىن تەك ۇيرەنىپ قانا قويماي ونداعى كەي سوزدەرگە ءمان بەرەدى. اباي «ەۆگەني ونەگيندەگى» پۋشكين جازعان كەيبىر تاراۋلاردى قازاقشاعا اۋدارادى. لەرمونتوۆتىڭ «تەرەك» دەگەن ولەڭىن

«اساۋ تەرەك دولدانىپ, بۋىرقانىپ» – دەپ قازاقشاعا اۋداردى.

بۇگىنگى ءبىزدىڭ تويلاردا «قاراڭعى تۇندە تاۋ قالعىپ, ۇيقىعا كەتەر ماۋجىراپ» – دەگەن ولەڭدى جاستار قوسىلىپ ايتادى. ءسوزىن جازىپ, مۋزىكاسىن شى­عارعان اباي. بۇل نەمىس اقىنى گەتەنىڭ «جولاۋشىنىڭ تۇنگى ءانى», (زارى دەسە دە بولادى) دەگەن ولەڭىن لەرمونتوۆ ورىس تىلىنە اۋدارعان بولاتىن. اباي وسى ولەڭدى سوزبە-ءسوز ەمەس, ماعىناسىنا قاراپ اۋدارىپ, كەرەمەت شىعارما تۋدىردى.

قازاق ەلىندە قىز بالانى جات ەلدىك دەپ تۇسىنگەن. ونى ەرىكسىز قالىڭ مالعا ساتقان. جاستاردىڭ ماحابباتىن اياققا باسقان. مىنە, سونى كورگەن اباي ماحاببات ماسەلەسىن كوتەرىپ, «كوزىمنىڭ قاراسى, كوڭىلىمنىڭ ساناسى, بىتپەيدى ىشتەگى عاشىقتىق جاراسى» – دەپ ولەڭ جازدى. ماحابباتتى جىرلادى.

اباي قازاق اۋىلىندا جۇمىسى جوق, تەككە تەڭسەلىپ جۇرگەندەردى سىنادى. ەڭبەكتەنگەن وزبەك, تاتارلاردى ونە­گە ەتىپ كورسەتتى. كاسىپكە شاقىردى. «جۇ­مىسى جوقتىق, قولى بوستىق, ازدىرار ادام بالاسىن» – دەپ جىرلادى.

بيىل الەمدە كوروناۆيرۋس دەگەن ىندەت قاپتادى. اقپارات قۇرالدارى ساعات سايىن ىندەتتەن ساقتان, ۇيدە وتىر دەپ ايتاتىن بولدى. ەگەر اباي بۇگىن ءتىرى بولسا, ەڭبەكتەنىڭدەر, ەگىنىڭدى كۇت, مالعا قارا, تاعام دايىندا, ءبىلىمىڭدى كوتەر دەگەن بولار ەدى. ىندەتتەن ساقتان دەگەن ءسوز ەڭبەك ەتپەي, ۇيدە تىعىلىپ وتىر دەگەن ءسوز ەمەس.

اباي بىزگە قاشان دا كەرەك. بۇكىل ەل ابايدى تىرەك ەتەدى, اقىلىنا سۇيەنەدى, ىلگەرى ۇمتىلادى.

قاجىرلى ەڭبەك تە, ويىن-ساۋىق تا, بىلىمگە ۇمتىلىپ, دەمالىپ, دەنساۋلىقتى ساقتاۋ دا, ءبارى دە كەرەك.

مادەنيەت دەگەنىمىز وسىلاردى رە­تىمەن جۇرگىزۋ. ابايدىڭ ماقساتى, تىلەگى دە وسى بولاتىن.

دوسمۇحامەد كىشىبەكوۆ,

ۇعا اكادەميگى