عىلىم • بۇگىن, 08:38

عاريفوللا انەس مۇراسى

20 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

استاناداعى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا كورنەكتى عالىم, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى عاريفوللا انەستىڭ عىلىمي ەڭبەكتەرىنىڭ تانىستىرىلىمى ءوتتى. ءىس-شارانى عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ ءتىل ساياساتى كوميتەتى, ش.شاياحمەتوۆ اتىنداعى ء«تىل-قازىنا» ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعى, «ارىس» باسپاسى جانە ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانا بىرلەسىپ ۇيىمداستىردى.

عاريفوللا انەس مۇراسى

«عىلىم. قوعام. كىتاپ الەمى» تاقىرىبىمەن وتكەن جيىن الاشتانۋ مەن ءماتىنتانۋ سالاسىنا, سونداي-اق ۇلتتىق مۇرانى جۇيەلەپ, عىلىمي اينالىمعا ەنگىزۋ ىسىنە ەلەۋلى ۇلەس قوسقان تۇلعانىڭ ەڭبەگىن كەڭىنەن تانىتۋعا ارنالدى. القالى جيىنعا عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى ءتىل ساياساتى كوميتەتىنىڭ توراعاسى, في­لولوگيا عىلىمدارىنىڭ كان­دي­داتى ەربول تىلەشوۆ مودەرا­تورلىق ەتتى.

ءىس-شارا بارىسىندا عاريفوللا انەستىڭ شىعار­­ما­شى­لىعى مەن عىلىمي مۇرا­سىنا ارنال­عان بەينەماتەريال كورسەتىلىپ, التى بىر­دەي كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى ءوتتى.

فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, ۇعا اكادەميگى باۋىرجان ومار ۇلى كىرىسپە ءسوز سويلەپ, عاري­فوللا انەستىڭ ۇلتتىق عىلىم مەن رۋحانياتقا سىڭىرگەن ەڭبەگىنە توقتالدى.

«ۇلت رۋحانياتىندا ايرىق­شا ءىز قالدىرعان, ءورىسى مەن ونەگەسى مول عاريفوللالار بار­شى­لىق. قاي-قايسىسى دا ەلدىك ماسەلەلەرگە بارىنشا اتسالىستى. ءبىرى ونەرىمىزدى ورلەتتى. تاعى ءبىرى عىلىمىمىزدى تور­لەتتى. سونداي-اق ۇلت مۇراسىن جيناۋعا, زەرتتەۋگە, جاريالاۋعا تىنباي تەر توككەن تاعى ءبىر عاريفوللامىز بار ەدى.  ول – عاري­فوللا انەس. ءبىر ءوزى ءبىر ينستي­تۋتتىڭ جۇمىسىن جاساعان عيبراتتى عالىم. ءبىر ءوزى ءارحيۆتىڭ زەرتتەۋ جۇمىسىن جۇرگىزگەن مارتەبەلى مۇراعاتشى. ءبىر ءوزى تۇتاستاي ءبىر باسپالار ءۇيىنىڭ قىزمەتىن اتقارعان بىلىكتى باس­پاگەر. ءبىر ءوزى بۇكىل ارىستىڭ جيعان-تەرگەنىن جالىقپاي سارالاعان ابىرويلى الاشتانۋشى. جالپى, وزىمىزگە ۇلگى بولعان عاريفوللا انەس, امانقوس مەكتەپ, ماقسات ءتاج-مۇرات, مارات ابسەمەتوۆ سياقتى اعالارىمىز الاش ارىس­تارىنىڭ مۇراسىن زەرتتەۋدى تىم ەرتە باستاپ جىبەرگەن-ءدى. ارداق­تىلارىمىزدىڭ تۇلعاسى مەن تۋىندىسىنا ءالى دە تولىق باعا بەرىلمەي جاتقان تۇستا ولار بۇل ىسكە تاس-ءتۇيىن دا­يىن تۇردى. ەلىمىزدەگى بىلدەي ءبىر عىلىمي زەرتتەۋ ينس­تي­تۋتىنىڭ جۇمىسىن جان-جاقتى اتقارىپ جۇرگەن عارەكەڭ, ءبىر كۇنى شۇعىل شەشىمگە كەلدى. ول قازاقستاننىڭ رەپرەسسياعا ۇشىراعان زيالىلارىنىڭ مۇ­راسىن زەرتتەيتىن «ارىس» قورىن قۇردى. تاۋەلسىزدىك العانىمىزعا ءبىر-اق جىل وتكەن-ءدى.  بۇل قور سودان بەرى ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەدى. بۇل قوردىڭ باسشىسى سودان بەرى ءبىر كۇن دە دامىل كورگەن جوق. قانشاما تۇلعانى شىڭىراۋدان شىعاردى. قانشاما كىتاپتى باستى. قانشاما ەنتسيكلوپەديا ءتۇزدى. قانشاما تاريحي مۇ­رانى قاتارعا قوستى. قانشاما ءارحيۆتىڭ ەسىگىن قازاق جۇرتىنا ايقارا اشىپ بەردى. قانشاما قازاق باسىلىمىنىڭ كىتابي نۇسقاسىن ازىرلەپ, وقىرمانعا ۇسىندى. ەندى كىم جالعاستىرادى ونى؟ جالعاستىرعان كۇندە دە ءدال وزىندەي بولا الا ما؟» دەپ باۋىرجان ومار ۇلى ۇشان-تەڭىز ءىس تىندىرعان عاريفوللا انەستىڭ بولمىس-ءبىتىمىنىڭ ەرەكشەلىگىن اشىپ ايتتى.

ودان كەيىنگى ءسوز عالىمنىڭ جارى, احمەت بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋ­تى­نىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرى, فيلولوگيا عى­لىم­دارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور باعدان قاتايقىزىنا بەرىلدى.

«عارەكەڭ وپەراتسياعا كەتىپ بارا جاتقان كەزىندە: ء«وزىمنىڭ كىتاپتارىم شىقپاي قالدى-اۋ!» دەپ وكىنىشىن بىلدىرگەن ەدى. كەتەتىنىن سەزگەن بولار. ويىمىزدا ەشتەڭە جوق: «جازىل­عان سوڭ شىعاراسىڭ عوي», دەدىك. ومىردەن وتكەننەن كەيىن وسى ءىستى قولعا الدىق. ءتورت فلەشكاسىن ءبىز ءالى اشقان جوقپىز. كوزى تىرىسىندە كىتاپتارىنىڭ جوباسىن سۇلبالاپ سالىپ كەتكەن ەكەن.  سول نەگىزدە التى كىتابىن شىعاردىق», دەي كەلە ب.قاتايقىزى عالىمنىڭ «اعارتۋشى», «الاش تاريحى», ء«ابىش كەكىلباەۆ شاعىن پروزالارىنىڭ تىلدىك جانە تانىمدىق سيپاتى», «قازاق ءتىلىنىڭ تاريحى: ەتيمولوگيا. ەتنوگرافيا», «نوعايلى ءداۋىرى. حح عاسىر باسى», «مەملەكەتتىك ءتىل جانە ءتىلشى-عالىمدار. تۇلعالار», «اعارتۋشى حالەل دوسمۇحامەد ۇلى: عىلىمي جانە پەداگوگيكالىق ەڭبەكتەرىنىڭ الەۋمەتتىك-تاريحي, لەكسيكا-سەمان­تي­كالىق اسپەكتىلەرى» اتتى التى كىتاپتىڭ ارقاي­سى­سىنىڭ ءمان-مازمۇنىنا, جازىلۋ تاريحىنا توق­تالدى.

جيىندى قورىتىندىلاعان مودەراتور ەربول تىلەشوۆ ۇلتىنىڭ رۋحاني مۇراسىن بايىتۋعا سانالى عۇمىرىن ار­­ناعان عالىم عاريفوللا انەستىڭ ەسىمى حالىق جادىندا ماڭگى ساقتالاتىنىن اتاپ ءوتتى. ول كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەر راسىمىنە جينالعان جاستار مەن زەرتتەۋشىلەردى جاڭا ەڭبەك­تەر­مەن تانىسىپ, ونداعى مازمۇندى ويلاردى تەرەڭىرەك زەردەلەۋگە شاقىردى.

سوڭعى جاڭالىقتار

جىلقى كوبەيسە – ەل ىرىسى

شارۋاشىلىق • بۇگىن, 09:15

جازاتايىم وقيعا ازايماي تۇر

ماسەلە • بۇگىن, 09:00

ايتىس ساڭلاعى

رۋحانيات • بۇگىن, 08:53

ءوندىرىس دامۋىنىڭ وزەگى

ءوندىرىس • بۇگىن, 08:43

شىعىنى از, شىعىمى مول

ايماقتار • بۇگىن, 08:40