– «100 جاڭا ەسىم» جوباسىنا قاتىسۋدا الدىڭىزعا قانداي ماقسات قويدىڭىز؟
– زەرتتەۋشىدەن بۇرىن, ەڭ الدىمەن ءوزىمدى ازاماتتىق قوعامنىڭ بولىگى رەتىندە كورەمىن. «100 جاڭا ەسىم» جوباسىنا عالىم رەتىندە قاتىسقانىم بەلگىلى. عىلىممەن اينالىسۋ دەگەنىمىز – ماقالالار جازۋ ەمەس, كەيىن قولدانىسقا جارايتىن, پايدالى زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ. اسىرەسە ەلدى مەكەندەردەگى الەۋمەتتىك جاعدايدى تۇزەۋگە قاجەتتى اقپارات جيناۋ. ياعني مەنىڭ ەرتە كەزدە باستالعان قوعامدىق بەلسەندىلىگىم ازاماتتىق قوعام سالاسىن زەرتتەۋگە, جاستار قاۋىمداستىقتارىن جاقسارتۋعا اكەلدى.
قوعامدىق جۇمىسقا وقۋشى كەزىمنەن بەلسەندى تۇردە ارالاستىم. مەكتەپ پرەزيدەنتىنە ۇمىتكەر بولدىم, سايلاۋعا ءتۇستىم. ءتۇرلى كونكۋرستاردى ايتپاعاندا ء«ححى عاسىر كوشباسشىسى» تەلەجوباسىنا قاتىسىپ, سول جەردە كوپتەگەن دارىندى بالامەن تانىستىم. وسى قوعامدىق جۇمىس ارقىلى ءوزىم ءۇشىن دە, قوعام ءۇشىن دە ماڭىزدى سالاعا كەلدىم. 2009 جىلدان باستاپ يۋنيسەف-ءتىڭ جاستار جانە جاسوسپىرىمدەرمەن جۇمىس جونىندەگى رەسمي سەرتيفيكاتتالعان جاتتىقتىرۋشىسىمىن. وسى كۇنگە دەيىن تالاي تالانتتى جاسقا ساباق بەرىپ, بىلگەنىممەن ءبولىسىپ كەلەمىن. ترەنينگ كەزىندە قاتىسۋشىلارعا وسى ۋاقىتقا دەيىن جيعان-تەرگەنىمدى ۇيرەتۋگە تىرىسامىن. كوبىنە ازاماتتىق بەلسەندىلىككە ۇمتىلۋ جانە قوعامدىق قوزعالىستاردى قالاي ۇيىمداستىرۋ كەرەك دەگەن ماسەلەلەردى قاراستىرامىز. وسى رەتتە ادامداردىڭ الدىندا دۇرىس سويلەۋ, جوعارىدا ايتىلعان ماقساتتارعا جەتۋ مەحانيزمى, ءوز يدەياسىن دالەلدەۋ سىندى داعدىلارعا باۋليمىن. الايدا مەنىڭ ەڭ باستى ماقساتىم – بالالاردىڭ قوعامدى جاقسارتۋعا تالپىنىسىن وياتۋ. ونى قايدا جانە قالاي باستايتىنىڭ ماڭىزدى ەمەس. ياعني ءوز سىنىبىڭ مەن ءۇيىڭنىڭ اۋلاسىندا-اق وزگەرىسكە تالپىنۋدىڭ ءوزى ماڭىزدى. ەگەر ادام سونىمەن تۇراقتى تۇردە اينالىسسا, ونىڭ اۋقىمى دا ۇلعايا تۇسەدى. وسىلايشا اينالاڭدى وزگەرتۋ ارقىلى قوعامدى دا وزگەرتۋگە بولادى. اعىلشىنداردا ء«وز ورتاڭدا ارەكەت ەت تە, جاھاندىق دەڭگەيدە ويلان» دەگەن ءسوز بار. ءوز ورتاڭدا ارەكەت ەتپەي, قوعامدى, ەلدى وزگەرتۋ دەگەن وي قيسىنسىز.
– جاستارمەن جۇمىس كەزىندە نە بايقادىڭىز؟ ءوزىڭىزدىڭ زامانداستارىڭىز بەن بۇگىنگى جاستاردىڭ ايىرماشىلىعى قانداي؟
– ماعان بۇگىنگى جاستاردىڭ بەتالىسى ۇنايدى. ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرىنىڭ جاقسى تالپىنىسىن كورىپ, جارقىن بولاشاققا دەگەن سەنىمىم بەكي ءتۇستى. جاستار تاراپىنان قارجىلاندىرۋ مەن دەمەۋشى تابۋعا قاتىستى سۇراقتار ءجيى قويىلادى. وعان قوسا مەنىڭ ترەنينگتەرىم جاستارعا جەكە تۇلعا رەتىندە شەشىم قابىلداۋ بويىنشا تەرەڭ تۇسىنىك بەرەدى دەپ ەسەپتەيمىن. الدا دا وسىنداي وزگەرىستەر كوبەيە تۇسسە, جاستاردىڭ دا بەلسەندىلىگى ارتپاقشى. بۇل, البەتتە, مەملەكەتتىڭ قولداۋىنىڭ ارقاسىندا بولاتىن وزگەرىس. بيلىك تاراپىنان شىعارىلاتىن شەشىمدەر حالىقتىڭ قاتىسۋىمەن قابىلدانعانى ابزال.
قازاقستان حالقىنىڭ باسىم بولىگى – جاستار. ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, جاستار حالىقتىڭ ۇشتەن ءبىرىن قۇرايدى. ولاردىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كەلە جاتقانى دا بەلگىلى. جاستار ەڭ الدىمەن بەلسەندى ازاماتتار بولۋى ءتيىس. قازىر ولاردىڭ تەحنولوگيا مەن الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى وزگە ەلدەگى جاستارمەن وزدەرىن سالىستىرۋعا, جاقسىدان ۇيرەنىپ, جاڭا تەندەنتسيالارعا ساي بولۋعا مۇمكىندىگى مول.
– ال بۇگىننىڭ جاستارى قانداي بولۋى كەرەك؟
– قاي سالادا جۇمىس ىستەسە دە شىعارماشىلىق پەن كرەاتيۆكە جاقىن بولعانى ابزال. ءتىپتى زاڭگەر بولساڭىز دا شىعارماشىلىقتىڭ قاجەت بولاتىنى ءسوزسىز. يدەيالاردىڭ اسپاننان كەلىپ تۇسپەيتىنى بەلگىلى, كىتاپتاردان يدەيا الۋعا بولادى. كەز كەلگەن سالاعا قاتىستى ويلار تەك كاسىبي ادەبيەتتەن ەمەس, كوركەم ادەبيەتتەن دە تابىلادى. جالپى, كوركەم شىعارما وقۋ – جاقسى ادەت. ويتكەنى كوركەم ادەبيەت قيالدى دامىتۋعا ەرەكشە ىقپال ەتەدى. ماسەلەن, ءسىز ەشقاشان تىنىق مۇحيتىندا بولماساڭىز دا, اۆتوردىڭ سۋرەتتەۋىمەن مۇحيتتى ەلەستەتە الاسىز, ءتىپتى ونىڭ ءيىسى دە مۇرنىڭىزعا كەلەدى. وسىلايشا ادەبيەت ارقىلى ادامنىڭ الەم تۋرالى تۇسىنىگى داميدى.
ودان كەيىن قىزىعاتىن دۇنيەڭىزگە قاراي ورتا ىزدەڭىز دەر ەدىم. ءسىز قوقىس وندەۋ, سۇرىپتاۋعا قىزىقساڭىز, وسى سالادا قىزمەت ەتەتىن ادامدار مەن ارنايى قاۋىمداستىقتار وتە كوپ. ءوز ورتاڭدا, وزىڭمەن بىردەي ويلايتىن ادامداردىڭ ورتاسىندا جۇرگەندە باسىڭا ءتۇرلى يدەيا كەلەدى. ال حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ مۇشەسى بولساڭىز, ونداعى يدەيالاردى ەلىمىزدە جۇزەگە اسىرۋعا ابدەن بولادى.
مەنىڭ ترەنينگىمدە ءدارىس العان جاستارمەن ءالى كۇنگە دەيىن ارالاسىپ تۇرامىن. ولارعا ءبىرىن-ءبىرى قولداۋ, سەنۋ كەرەگىن ءجيى ايتامىن. قازاقستاندا تالانتتى جاستار كوپ. ءبىزدى شەتەلدە ەشكىم كۇتىپ وتىرعان جوق. قازاقستان – ءبىزدىڭ وتانىمىز, اتا-بابامىزدان قالعان مۇرامىز. ولار باسقا تۇسكەن تاۋقىمەتتەرگە قاراماي ساقتاپ قالعان جەردە ءومىر ءسۇرىپ قانا ەمەس, ءوز ۇلەسىمىزدى قوسىپ, دامىتا ءتۇسۋدى مىندەت دەپ بەلگىلەۋىمىز كەرەك.
– زەرتتەۋلەر مەن زەرتتەۋشىلەر تۋرالى ويىڭىز قانداي؟
– ەڭ باستىسى, زەرتتەۋدىڭ ساپالى بولعانى ابزال. جاي عانا ستاتيستيكالىق دەرەك سارالاپ, ساۋالداما جۇرگىزسەڭ دە ءومىردىڭ, قوعامنىڭ شىندىعىن كورۋگە بولادى. ولار ارقىلى بۇگىننىڭ كورىنىسىن الامىز. مىسالى, جاقىندا ارىپتەستەرىممەن شىعارماشىلىق كاسىپكەرلەردىڭ ءبىلىمى تۋرالى زەرتتەۋ جاسادىق. ناتيجەسىندە, ارنايى شىعارماشىلىق ءبىلىمى بار ازاماتتاردىڭ كاسىپكەرلىكتەگى وزىنە سەنىمدىلىگى ارنايى شىعارماشىلىق ءبىلىمى جوق, كەرىسىنشە مۇلدە باسقا فاكۋلتەت تامامداعان كاسىپكەرلەرگە قاراعاندا باسەڭ ەكەنىن انىقتادىق. بۇل ءبىلىم جۇيەسى مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا ارنالعان پاندەردى قايتا قاراۋ كەرەك ەكەندىگىن كورسەتتى.
– كارانتيننىڭ ءسىزدىڭ سالاعا تيگىزگەن اسەرى بولدى ما؟ ەندىگى جوسپارىڭىز قانداي؟
– كارانتين كەلەشەككە كوزقاراسىمىزدى وزگەرتتى. اسىرەسە ءوز سالام تۋرالى كوبىرەك ويلاندىردى. سونىمەن بىرگە ءوزىڭنىڭ جۇمىستارىڭ تۋرالى كوپشىلىككە ايتىپ وتىرۋ كەرەك ەكەندىگىن تۇسىندىك. الداعى ۋاقىتتا دا ءوزىم قىزمەت ەتىپ جۇرگەن Narxoz ۋنيۆەرسيتەتىندە زەرتتەۋىمدى جالعاستىرامىن دەگەن ويدامىن. جاقىندا وقۋ ورداسىندا «كرەاتيۆتى ەكونوميكا» ورتالىعى اشىلدى. مۇندا دا ترەنينگتەر وتكىزىپ, مەملەكەتتىك ساياساتقا پايدالى ۇسىنىستار بەرەتىن ساپالى زەرتتەۋ جاساسام دەگەن جوسپارىم بار. وسى ورايدا الەۋمەتتىك جەلىدەگى بەلسەندىلىگىمدى ارتتىرا تۇسپەكپىن. ارىپتەستەرىممەن كەڭەسە كەلە جەكە بلوگىمدى دامىتۋ قاجەتتىگىن ءتۇسىندىم. بۇل شەتەلدەگى ارىپتەستەرىمىزدىڭ قازاقستاندىق جوبالاردان حاباردار بولۋىنا جول اشپاق.
كرەاتيۆتى ەكونوميكا مەن ءوندىرىستى زەرتتەۋدى جالعاستىرۋدى جولعا قويىپ وتىرمىن. بۇل سالانى سەكتورلارعا ءبولىپ جەكە قاراستىرۋعا دا بولادى. ويتكەنى ەلىمىزدە ولاردىڭ دامۋىنا مۇمكىندىك مول. وقىتۋ جۇيەسىن دە جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋدى جولعا قويعان ابزال. بۇل سالانىڭ كەنجە قالۋىنا باسەكەنىڭ جوقتىعى سەبەپ.
اڭگىمەلەسكەن
سۆەتلانا عالىمجانقىزى,
«Egemen Qazaqstan»
