سۇحبات • 30 قىركۇيەك, 2020

جيگۋلي دايراباەۆ: فەرمەر ۇكىمەتتىڭ ەمەس, ۇكىمەت فەرمەردىڭ سوڭىنان ءجۇرۋى كەرەك

1190 رەت
كورسەتىلدى
16 مين
وقۋ ءۇشىن

10 مىڭنان استام فەرمەردىڭ باسىن بىرىكتىرىپ وتىرعان وداقتىڭ توراعاسى جيگۋلي دايراباەۆ جۋىردا اۆتوكولىكپەن ەلىمىز­دىڭ ءبىراز ايماعىن ارالاپ, اۋىلشارۋاشىلىق سەكتورىن­داعى احۋالدى كوزىمەن كورىپ كەلدى. شارۋالار قاۋىمىن الاڭداتاتىن قانداي پروبلەمالار بار؟ ونى شەشۋدىڭ جولدارى قانداي؟ فەرمەرلەر وداعىنىڭ توراعاسىنا وسى تەكتەس ساۋالداردى قويىپ, ساپار بارىسىندا كورگەن-تۇيگەندەرى تۋرالى سۇراعان ەدىك.

جيگۋلي دايراباەۆ: فەرمەر ۇكىمەتتىڭ ەمەس, ۇكىمەت فەرمەردىڭ سوڭىنان ءجۇرۋى كەرەك

– بۇل ساپارعا شىققانداعى ماقساتىڭىز نە؟

– جالپى قازاقستان بويىنشا 230 مىڭعا جۋىق ءتۇرلى اگرو­قۇ­رىلىم بار. ونىڭ ىشىندە شارۋا قوجالىقتارىنىڭ سانى 212 مىڭعا جۋىقتايدى. ونىڭ 16 500-ءى ءارتۇرلى اگرارلىق فيرما, كووپەراتيۆتەر. ەسىگىنىڭ الدىنداعى شاعىن قورا-قوپسىسىندا ازىن-اۋلاق مالىن ۇستاپ, باۋ-باق­شا­سىن ءوسىرىپ وتىرعان قوسالقى شارۋا­شىلىقتاردىڭ سانى كۇنى كەشە پرەزيدەنت ق.توقاەۆ ايتقانداي,  1 ملن 700 مىڭ شاماسىندا.

230 مىڭداي اگروقۇرىلىم­نىڭ ءارى كەتسە 10-15 پايىزى عانا اياعى­نا نىق تۇرعان, الەۋەتى مول شارۋا­شىلىقتار. باسىم كوپ­شىلىگى ۇساق شارۋاشىلىقتار. ۇساق بولسا دا, رەسپۋبليكا بويىنشا وندىرىلە­تىن ءونىمنىڭ 85 پايى­زىن سولار بەرىپ وتىر. ياعني بۇكىل ەلدى ەتپەن, سۇتپەن, نانمەن, جەمىس-جيدەك, كوكونىس, باسقا دا ونىمدەرمەن اسى­راپ وتىرعان سولار. مەنىڭ بۇل ساپار­داعى ماقساتىم – شا­عىن شا­رۋاشىلىقتاردى ارالاپ, جۇمىسىن كورىپ, مۇڭ-مۇق­تا­جىن ءبىلۋ بولدى. جەر-جەردەگى ات­قارۋ­شى بيلىكتى ماقتاۋ نەمەسە داتتاۋ تۋرالى ويىم جوق. شا­رۋالاردىڭ جاي-كۇيىنە نازار اۋدار­تۋ ارقىلى ولارعا دەگەن قوعام­نىڭ كوزقاراسىن, جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىكتىڭ فەرمەرلەر قاۋىمىنا دەگەن ۇستانىمىن جاقسى جاعىنا وزگەرتكىم كەلدى.

ورىنباسارىم ەكەۋمىز 10 كۇن ىشىندە 7 مىڭ شاقىرىمعا جۋىق جولدى اقمولا وبلىسى­نان باستاپ, 6 وبلىستىڭ 23 اۋدا­نىن­داعى 49 شارۋاشىلىققا بار­دىق. اقمولانىڭ اتباسار, است­راحان, جاقسى, ەسىل سياقتى اۋدان­دارىنداعى ەگىن ورىپ, مال ازىعىن دايىنداپ جاتقان شا­رۋاشىلىقتاردىڭ جۇمىسىمەن تانىستىق. ولاردان نە جەتپەي جاتقانىن, قانداي پروبلەمالارى بار ەكەنىن سۇراپ بىلدىك. ءوزىم الەۋمەتتىك جەلىدە بەلسەندى بولماسام دا, كۇن سايىن فەيسبۋك ارقىلى جۇرتشىلىققا ەسەپ بەرىپ وتىرۋعا تىرىستىم. وداقتىڭ رەسمي سايتىندا دا تۇراقتى تۇردە ءتيىستى اقپارات جاريالانىپ تۇردى.

– سونىمەن 10 كۇندىك جولدا نە كورىپ, ويىڭىزعا نە ءتۇيدىڭىز؟

– سىزگە جانە وقىرمانعا تۇسى­نىك­تى بولۋى ءۇشىن رەت-رەتىمەن بايان­داۋعا تىرىسايىن. الدىمەن اقمولانىڭ شارۋاشىلىقتارى­نا باردىق دەدىم عوي. استراحانداعى «ىرىستى-استىق» سەرىكتەستىگىنىڭ باسشىلارى كادەگە جاراتۋ الى­مى­نىڭ كوتەرىلگەنىنە بايلانىس­تى كومبايننىڭ باعاسى 330 مىڭ دوللاردان 390 مىڭ دوللارعا قىم­باتتاپ كەتكەنىن ايتتى. ديزەل وتىنى كوكتەمدە 165 تەڭگەدەن بولسا, كۇزگە قاراي ءليترى 172 تەڭ­گەگە جەتىپتى. جانار-جاعارماي وپە­­­را­تورىمەن, نەسيە بەرەتىن بانك­­­تەرمەن جۇمىس ىستەۋدە پروب­لە­مالار بار ەكەنىن جەتكىزدى.

«قازاحمەتوۆ ت.س.» جشس وكىل­­دەرى قاراجات جەتىسپەي جات­قانىن, تەحنيكا قىمبات ەكەنىن ايتتى. شارۋاشىلىقتى ۇل­كەيتۋ­گە باسى ارتىق جەر جوق. ۇزاق مەر­زىمدى نەسيە الۋعا فەرمەر­لەر­دىڭ مۇمكىندىكتەرى از.

جاقسى اۋدانىنداعى «اگرو­فيرما استانا تان», «تولەگەنوۆ» سياقتى سەرىكتەستىكتەر باياگيز اۋىلىنىڭ جانىنداعى قىزىلساي دەگەن وزەننىڭ بوگەتىن جوندەۋگە جىل سايىن 1,8 ملن تەڭگە جۇم­سايدى ەكەن. ياعني وبلىستىڭ نەمەسە اۋداننىڭ ەسەبىنەن جوندەلۋگە ءتيىس بوگەتتى ءوز قاراجاتىنا جىل سايىن جوندەۋگە ءماجبۇر.

1

– شارۋاشىلىقتى ۇلعاي­تايىن دەسە جەر جوق دەدىڭىز. نەگىزى يگەرىلمەي جاتقان دا جەرلەر بار ەمەس پە؟

– ونداي دا پروبلەما بار. باسقا ەمەس, ءدال وسى شارۋالارعا جەر جەتپەي جاتقان وبلىستا دا كەزدەسەدى ونداي فاكتىلەر. مىسالى, ەسىل اۋدانىندا 90 مىڭ گەكتار ەگىستىككە ارنالعان القاپ, 35 مىڭ گەكتار جايىلىمدىق جەر پايدالانىلماي بوس جاتىر. شاعىن بيزنەستى تەكسەرۋگە موراتوري جاريالانۋىنا بايلانىستى ول جەردىڭ يەلەرىن تەكسەرۋ قيىن.

وسى اۋدانداعى دۆۋرەچنىي اۋىلىنا دەيىن 5 شاقىرىمنان استام جول وتە ناشار, تەز ارادا جوندەۋدى قاجەت ەتەدى. اۋىل مەن اۋدان ورتالىقتارىنىڭ ىشىن­دەگى جولداردىڭ جايى دا سول شا­ما­لاس. ەلدى مەكەندەردە قا­ڭى­راپ بوس تۇرعان ۇيلەر, قۇ­لاپ قالعان نىساندار كوپ. مەن مۇنى نەگە ايتىپ وتىر دەر­سىز؟ جول ينف­راقۇرىلىمى اۋىل شا­رۋا­شىلىعىن دامىتۋدا اسا ماڭىز­دى ءرول اتقارادى. ەكىن­شىدەن, قۇلا­زىعان اۋىلدا ادام تۇراق­تا­ماي­دى, ياعني اگرارلىق سەكتور مامان تاپشىلىعىن كورەدى دەگەن ءسوز.

اقمولانىڭ اۋداندارىن ارا­لاعاننان كەيىن ودان ءارى قوس­تاناي وبلىسىنا استىق. بۇرىن تورعاي وبلىسىنىڭ ورتالىعى بولعان ارقالىق قالاسىنىڭ ماڭىندا شارۋا قوجالىقتارى از ەمەس. ونداعى شارۋالاردىڭ نەگىزگى جانايقايى – نەسيە العان كەزدە كەپىلگە قويعان ءۇيدىڭ دە, جەردىڭ دە تىم ارزان باعالانۋى. مىسالى, ءۇي 6 ملن تەڭگە تۇرسا, 3 ملن-عا باعالانادى. جەردىڭ بونيتەت بالى 32 بولسا – 23 دەپ كورسەتىلەدى. سۋبسيديا شارۋالارعا جەتپەيدى, «اقشا ءبىتتى» دەپ فەرمەرلەردىڭ وتىنىمدەرىن قابىلداماي قويادى. «قولداۋ» جۇيەسىن پايدالانعانى ءۇشىن 31 مىڭ تەڭگەنى ءوز قالتالارى­نان تولەيدى ەكەن.

– «قولداۋ» شارۋالاردى اق­پارات­تىق قولداۋ ءۇشىن 2-3 جىل بۇرىن ەنگىزىلگەن جۇيە ەمەس پە؟

– ءيا, ول مەملەكەتتىڭ اگرارشىلاردى قولداۋى ءۇشىن ارنايى جا­سالعان جۇيە, وندا نەلىكتەن شارۋا­لاردىڭ ەسەبىنەن اقشا تابۋى كەرەك ەكەنى تۇسىنىكسىز. «استىق قول­حات­تارىن تىركەۋشىنىڭ دە قىز­­مەتىنە 58 مىڭ تەڭگە بەرەمىز» دەي­­دى شارۋالار. بۇل باعا قايدان كەل­­گەن؟! جاڭاعى اقپاراتتىق جۇيە­­نىڭ يەسى «اقپاراتتىق ەسەپ ور­تا­­لى­عى» اق 100 پايىز ۇكى­مەت­­تىكى بول­سا, قىزمەتى دە تەگىن بولۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. بۇل قىز­مەتتى ودان دا e-gov اتقارىپ, ونىڭ يەلىگىن اۋىل شارۋاشىلىعى مي­نيستر­لىگىنە بەرگەن دۇرىس.

امانكەلدى, جانگەلدين اۋدان­دارىن ارالاپ, شارۋالارمەن كەز­دەستىك. تورعاي جەرى كەرەمەت قۇنارلى, بەلۋاردان كەلەتىن قالىڭ ءشوپ جايقالىپ تۇر. اڭ-قۇس ءورىپ ءجۇر, وزەن-كولىندە بالىق كوپ. مال شارۋاشىلىعىنا دا, ەگىنگە دە, باقشا وسىرۋگە دە, قۇس, بالىق وسىرۋگە دە قولايلى جەر. بىراق جول ناشار, ءتىپتى جوق دەۋگە بولادى. ەڭ بولماسا قيىرشىق تاس تا توگىلمەگەن. وزەندەرىندە كوپىر جوق, بوگەتتەرى بۇزىلعان نەمەسە ەسكىرىپ بۇزىلۋدىڭ الدىندا تۇر.  مىسالى, امانگەلدى اۋدانى شاقپاق اتا اۋىلىندا «ەدرەس اتا», «كاۋسار» دەگەن شارۋاشىلىقتار بار. «ەدرەس اتا» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى مارات ەدرەسوۆ دەگەن ازامات­پەن نۇر-سۇلتاندا جۇزدەسىپ, اي­ماق­تىڭ مۇڭ-مۇقتاجى تۋرالى ەس­تىگەنمىن. وسى جولى ءوزىم كور­دىم. شاقپاق اتا اۋىلىنا دەيىن 7 شاقىرىمنان استام جەر­دى دالانىڭ قارا جولىمەن جۇردىك. جول دەگەن اتىمەن جوق. ياعني كولىكتەر كۇز بەن كوكتەمدە باتپاققا باتادى, قىستا قالىڭ قاردى جارىپ ءجۇرۋ مۇمكىن بولمايدى, بايلانىس ۇزىلەدى دەگەن ءسوز. اۋىلداعى وزەندە وتكەل جوق, 2 كوپىر سالۋ كەرەك. ايتپەسە بۇل جاقتىڭ حالقى كوكتەمدە سۋ تاسىعان سايىن ءبىراز ۋاقىت اۋدانعا دا, قالاعا دا قاتىناي المايدى, تاسىعان سۋدىڭ ارىنى قايتقاننان كەيىن عانا پاروم سالىپ, جاياۋ-جالپىلاپ وتەدى.

– بايلانىس قيىن بولسا, مال ءونىمىن قالاعا جەتكىزۋ دە قيىن بولار؟..

– ارينە, قيىن. جاڭا ايتىپ وت­كەنىمدەي, جول ينفراقۇرى­لى­مىن دامىتپاسا, اگرارلىق ءونىم­نىڭ كولەمىن دە, ساپاسىن دا ارت­­­تىرا المايسىز, باعاسىن ءتۇسى­رۋ دە مۇمكىن ەمەس. سونىڭ سالدارى­­نان ءونىمدى ماڭداي تەرىن توگىپ ءجۇ­رىپ وندىرگەن فەرمەرلەر دە, ونى تۇتىنۋشىلار دا زارداپ شەگەدى.

«كاۋسار» شارۋا قوجالىعى مالدى ارقالىقتاعى «KazBeef» دەگەن فيرماعا وتكىزەدى ەكەن. مال­دىڭ 1 كيلو ءتىرى سالماعىنىڭ با­عاسى 750 تەڭگە, وتە ارزان. شا­­رۋا­­شى­ل­ىقتىڭ نەگىزگى پروب­لەماسى – ءونى­مىن ساتىپ الۋشى جوق, الا­­تىن­­دار ارزانعا باعا­لايدى. مال­­شىلارعا ەڭ جاقىن بور­داقى­لاۋ الاڭى 350-400 شاقىرىم جەر­دە ورنالاسقان. سول سەبەپتى دەل­دال­دار تۇككە تۇرمايتىن ارزان باعا­مەن مالىن الىپ كەتەدى. ەتتى, ءسۇت­تى وڭدەيتىن كاسىپورىندار جوق.  شا­­رۋا­لاردىڭ سوزىنە قاراعاندا, «اگ­رار­لىق نەسيە كورپوراتسياسى» مەن قازاگروقارجى» دۇرىس جۇ­مىس ىستەمەيدى, ادامدارمەن دۇرىس­تاپ سويلەسپەيدى, نەسيەنى 3-6 اي بويى شارۋالاردى كۇتتىرىپ ءبىر-اق بەرەدى.

– قوستاناي وبلىسىنان ءارى قاي وڭىرگە جول تارتتىڭىزدار؟

– امانكەلدى, جانگەلدين اۋدان­دارىنان ءارى قاراي اقتوبە وبلىسىنىڭ ىرعىز اۋدانىنا دەيىن 300 شاقىرىم جولسىزبەن جۇردىك. جول سالۋعا قاجەتتى تاس, قۇم, تسەمەنت سياقتى ماتەريالدىڭ ءبارى وزىمىزدەن شىعادى, ەكى وبلىس­تىڭ ورتاسىنا ساپالى جول تارتۋعا بولار ەدى عوي. بۇل ءۇشىن ادامي كوز­قاراس قانا كەرەك.

ىرعىزدىڭ بايشەگىر دەگەن اۋىلى اۋدان ورتالىعىنان 90 شاقىرىم جەردە ەكەن. مۇندا دا جول جوق, كادىمگى دالانىڭ قا­را جولى, قيىرشىق تاس تا تو­سە­ل­مەگەن. دالادا ءشوپ شاۋىپ جۇر­گەن ەركىن قالاباەۆ دەگەن جىگىتتى توقتاتىپ, اڭگىمەگە تارت­­تىق. استىندا جەتپىسىنشى جىل­­­دارى شىققان ەسكى تراكتور. «كۇن­كورىستىڭ قامى, مال ازى­عىن دايىنداپ جاتىرمىز» دەدى. 90 شاقىرىم جەردەگى اۋدان ورتا­لى­عىنا اۋىلدان اۆتوبۋس تا قاتى­نا­مايدى. 40 ءۇيلى اۋىلدا 9 سى­نىپ­تىق مەكتەپ بار ەكەن, جوعار­عى سىنىپتاعى بالالاردىڭ باس­قا جاققا قاتىناپ وقۋى قيىن. مەكتەبى جوق اۋىلعا ادام تۇراق­تاماي­دى, سوسىن تاعى مامان تاپشى دەيمىز.

وسى اۋدانداعى «ن-سىدىق» شا­رۋا قوجالىعىنىڭ وكىلدەرى­مەن كەزدەستىك. مالمەن, بالىق وسىرۋ­مەن اينالىسادى. «كولگە سۋ از كەلەدى, شليۋز بولماعاندىقتان قىل­قوجا بوگەتىنە سۋ توقتامايدى, سول جەرگە شليۋز سالۋ كەرەك» دەي­دى. سۋ از بولعان سوڭ بالىق تا از.

ءتۇيىپ ايتسام, بۇل وبلىستا دا فەرمەرلەر شارۋاشىلىعىن كەڭەيتەيىن دەسە, جەر تاپشى. كەي فەرمەرلەردىڭ شارۋاشىلىق باسىنا سالعان ۇيلەرىنىڭ قۇجاتى دۇرىس بولعانىمەن, جالعىز ءۇي دەپ مەكەنجاي بەرمەيدى, مەكەنجايى جوق ۇيگە جۇمىسشىلاردى تىركەۋگە تۇرعىزا المايدى.

كەيبىر مالقورالار «باتىس ەۋروپا – باتىس-قىتاي» تاس جولىنا ءبىر-اق شاقىرىم جەردە ور­نالاسقان, مالدى جولدان ءجيى وت­كىزەدى, ونى كولىك قاعادى. «مال وتەتىن جەرلەرگە «ابايلاڭىز...» دەگەن سىندى بەلگىلەر قويىلسا ەكەن» دەگەن وتىنىشتەرىن ايتتى.

اگرارلىق سەكتوردى زامان تالابىنا بەيىمدەۋ كەرەك ەكەنى تۇسىنىكتى. اقتوبە قالاسىنداعى «سحف پروگورودنىي» جشس وسىمدىك شارۋاشىلىعىمەن اينالىسادى ەكەن. ءبىر عانا ءوتىنىشى بار – تامشىلاتىپ سۋارۋ جۇيەسىن سۋبسيديالاعاندا تۇتىكشەلەرگە سۋبسيديانى بولەك بەرسە, جىل سايىن بولسە دەيدى.

– 6 وبلىستىڭ 23 اۋدانىن­داعى 49 شارۋاشىلىققا بار­دىڭىز. ءتۇيىپ ايتساق, شارۋالاردى الاڭ­داتىپ, جۇمىسقا قول­باي­لاۋ بولىپ تۇرعان باستى پروبلەمالار نە ەكەن؟

– ءيا, قانداي اۋدانعا, قانداي شارۋاشىلىققا بارعانىمنىڭ ءبارىن ءتىزىپ شىقپاي-اق قويايىن. قى­زىلوردا, تۇركىستان, جام­بىل وب­لىس­تارىنا بارىپ, ساپامىز سوندا تۇيىندەلدى. فەرمەر­لەر­­­­دەن «وسىنشا مالىڭ, ەگى­نىڭ, جەرىڭ بار ەكەن. بۇدان دا باي شارۋاشىلىق قۇرىپ, قازىر­گى­دەن دە جاقسى تۇرمىس ءۇشىن, مادە­نيەت­تى, باقۋاتتى ءومىر ءسۇرۋىڭ ءۇشىن نە كەرەك؟ شارۋاشىلىعىن ايا­عى­نان نىق تۇرۋى ءۇشىن قانداي قولداۋ قاجەت؟» دەپ سۇرادىم. ءبارىنىڭ ايتاتىنى نەگىزگى ءۇش-ءتورت-اق ماسەلە: بىرىنشىدەن, جول ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتۋدى سۇرايدى. ءونىمىن تاسىمالداۋعا جول كەرەك, العان كولىگىمەن ادام سياقتى جۇرۋگە دە جول كەرەك.

ەكىنشىدەن, ۇزاق مەرزىمگە ارزان­داتىلعان نەسيە كەرەك. جام­بىل وبلىسىندا اسقار مىر­زاح­مەتوۆتىڭ كەزىندە قاناتقاقتى جوبا باستالدى, 50 مىڭ ادامعا 2,5 پايىزبەن نەسيە بەرىلدى. قازىر 11 اۋىلدىق وكرۋگتەگى نەسيە العان ادامداردىڭ ءبارى جەكە شارۋا­شى­لىعىن دامىتىپ جاتىر. وسى جوبانى وبلىستىڭ قازىرگى اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ تا قولداپ, ءارى قاراي دامىتۋعا نيەتتى ەكەنىن ايتتى. مەنىڭشە, بۇل قاناتقاقتى جوبانى رەسپۋبليكاعا تاراتۋ كەرەك.

ۇشىنشىدەن, سۋبسيديالاۋ جۇ­يە­سىن جەتىلدىرۋ كەرەك. قازىر قو­سال­قى شارۋاشىلىقتار سۋب­سي­­ديا ال­مايدى. باسقا دا كەم­شى­­لىك­تەرى از ەمەس. تورتىن­شىدەن, ما­مان تاپشى. سالاداعى پروب­لە­­ما­ل­ار­دىڭ ءبارى وسى تور­تەۋى­نەن كە­لىپ تۋىندايدى. اي­تا­لىق تەح­ني­كانى جاڭارتۋ ءۇشىن قار­جى كەرەك – نەسيە الۋ قيىن. 70-80 جىل­دارداعى تراكتور, كومباين, تۇ­قىم سەپ­كىشتەر, شوپشاپ­قىش­تار ءالى ءجۇر. شارۋا تەزىرەك مالىن سەمىر­تىپ, تۇقىمىن سەۋىپ, ەگىنىن وسى­رگىسى كەلەدى – بىراق قاجەتتى سۋب­سيديا الۋ قيىن. سولاي ماسەلە كۇر­دە­لە­نە بەرەدى. نەگىزى شارۋا سۋب­سي­ديا, كرەديت, ديزەلد­ىك وتىن بەر دەپ ۇكىمەتتىڭ ارتى­نان ەمەس, ۇكىمەت سونىڭ ءبارىن ۇسى­­نىپ شا­رۋا­نىڭ ارتىنان جۇ­گى­رۋى كەرەك. سەب­ە­بى ءونىمدى بەرەتىن, ەل­دى اسىرايتىن سولار. اۋىل شا­رۋا­شى­لىعى دا­مى­عان ەلدەردىڭ بارىندە سولاي.

– كەڭەس كەزىندە ەڭبەك ادامىنا ەرەكشە قۇرمەت كورسەتىلەتىن. قازىر شە؟

–   شىنىندا 19 ملن حالىقتى اسىراپ, ارتىلعانىن ەكسپورتتاپ وتىرعان قاۋىم ەرەكشە سىي-قۇرمەتكە لايىق. بىراق سونى ەل تۇسىنبەيدى. ەڭبەككەرلەرمەن كەزدەسكەندە ارقايسىسىنىڭ قولىن الىپ, بۇگىنگىنىڭ ناعىز جۇل­دىزى سو­لار ەكەنىن ايتىپ ەڭسە­لەرىن كوتەرۋگە, رۋح بەرۋگە تىرىس­تىم. ۇكى­مەتتىڭ اگرارلىق ساياسات­ىن ءتۇ­سىن­­دىردىم, پرەزيدەنت ق.تو­قاەۆ­­ت­ىڭ جولداۋىندا سالاعا قان­­شا­­لىقتى ماڭىز بەرىلگەنىن جەت­كىز­دىم. وسى ساپار بارىسىندا ءوزىم­ كورگەن پروبلەمالاردى, شارۋالاردىڭ وتىنىشتەرىن, جاناي­قايىن, ونى شەشۋدىڭ جولدارىن حاتقا ءتۇسى­رىپ پرەزيدەنت ق.توقاەۆ پەن اۋىل شا­رۋاشىلىعى ءمينيسترى س.وما­روۆ­تىڭ اتىنا حات ازىرلەدىم.

قازاقستان – الەۋمەتتىك مەملەكەت. ياعني مەملەكەتتىڭ نەگىزگى ماق­ساتى – ادامعا جاعداي جاساۋ. كونس­تيتۋتسيادا ايتىلعانداي, ەلى­مىز­دىڭ باستى بايلىعى – ادام, ءبىز­دىڭ باعا جەتپەس كاپيتالىمىز – وسى ەلدىڭ حالقى. وكىنىشكە قا­راي, وپتيميزاتسيا, ۋربانيزاتسيا دەگەن ۇرانمەن كوپ جاعدايدا ماسە­لەنىڭ قارجىلىق جانە ەكو­نو­ميكالىق جاعىنا باسا ءمان بەرى­لىپ, ادامداردىڭ تاعدىرى ەكىن­شى كەزەككە قالىپ قويىپ جاتىر. «بولاشاعى جوق اۋىلدار» دە­گەن تەرمين شىققانىنا دا ءبىراز بولدى. بۇل تىركەستى سوزدىك قورى­مىزدان, قولدانىستان مۇلدە الىپ تاستاۋ كەرەك. «بولاشاعى جوق» دەپ جۇزدەگەن اۋىلدى ساناتتان سىزىپ تاستاۋ قازاقتىڭ بولاشاعى جوق دەۋ­مەن بىردەي. وكىنىشكە قاراي, سول ساياساتتىڭ كەسىرىنەن 1 100 اۋىل جابىلدى. اۋىلدا ەكى قازاق قالسا دا جول سالىپ, سۋ تارتىپ, تۇرمىسىن جاقسارتۋدىڭ امالىن ويلاۋ كەرەك.

قوستانايدىڭ امانگەلدى, جانگەلدين اۋداندارىنا بار­عاندا ءتۇن ورتاسى بولعانىنا قارا­ماي, احمەت بايتۇرسىن ۇلى, ءالىبي جان­­­گەل­ديندەردىڭ مۋزەيىنە سوق­تىق. ۋاقىت تىعىز بولسا دا ايال­دا­­ماي كەتۋگە ءداتىمىز شىدامادى. الاشت­ىڭ زيالىلارى ەلدىڭ نە­گىز­گى تىر­شىلىگى, ەكونوميكانىڭ تى­رەگى اۋىل شارۋاشىلىعى ەكەنىن اي­تىپ, سا­لانى دامىتۋدىڭ دا جاي-جاپ­­سارىن ايتىپ كەتتى عوي. شا­رۋا­لاردىڭ جاي-كۇيىن, اۋىلداعى اعايىننىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن كور­گەندە ءبىز سول اتالارىمىزدىڭ اماناتىن ادال ورىنداپ ءجۇرمىز بە دەگەن ويعا كەتتىم.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

 

اڭگىمەلەسكەن

ارنۇر اسقار,

«Egemen Qazaqstan»

سوڭعى جاڭالىقتار

جاڭا جوبا – قوعام تالقىسىندا

رەفورما • بۇگىن, 09:20

«ە-اوك» پلاتفورماسى ىسكە قوسىلادى

شارۋاشىلىق • بۇگىن, 08:58

شوتتىڭ دا سۇراۋى بار

ەكونوميكا • بۇگىن, 08:50

اققۋ ايگىلەگەن اقيقات

ادەبيەت • بۇگىن, 08:35