قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ق.توقاەۆتىڭ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى تاپسىرماسىنا سايكەس ۇيىمداستىرىلىپ وتىرعان بۇل شارانىڭ باستى ماقساتى – قوعامدا ءتىل ماسەلەسىن كوتەرىپ جۇرگەن ازاماتتاردىڭ پىكىرىن تىڭداۋ, قازاق ءتىلىن ەلدەگى ۇلتارالىق قاتىناس تىلىنە اينالدىرۋ باعىتىنداعى ۇسىنىستارىن تالقىلاۋ, شەشۋ جولدارىن ايقىنداۋ ەكەن.
ءتىل ساياساتى كوميتەتىنىڭ توراعاسى ادىلبەك قابا مۇنداي كەزدەسۋدەن ناقتى پىكىر مەن ۇسىنىس كۇتەتىنىن اشىپ ايتتى. «بۇرىن وداق قۇرامىندا بولدىق, تىلدىك ورتا جوق دەپ اقتالدىق. ءدال قازىر «قاۋىپتى كەزەڭدى» باستان كەشىپ جاتقاندايمىز. نەگە؟ ويتكەنى وسى وتىز جىلداي ۋاقىت ىشىندە مەكتەپكە بارعان بالا جوعارى وقۋ ورنىن اياقتاپ, ەلگە قىزمەت جاسايتىن جاسقا جەتتى. وتىز اۋىز قازاقشا ءسوز ۇيرەنبەگەن ادامنان نە كۇتۋگە بولادى؟! ارينە, مەملەكەت تاراپىنان قازاق ءتىلىن دامىتۋ باعىتىندا قىرۋار شارۋا اتقارىلدى. ءبىر عانا ەلىمىزدەگى 99 ءتىل ۇيرەتۋ ورتالىقتارى بويىنشا 514 مىڭنان استام ادام وقىپ شىقتى. ولار ورتامىزدا ءجۇر عوي. تىلگە قاجەتتىلىكتە تۋدىراتىن ءوزىمىز. ەندى تالاپ ەتەتىن ۋاقىت جەتتى. ايتپەسە قوعامدىق كولىكتە, دۇكەندە, قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا انا ءتىلىمىزدى وگەيسىتىپ, وزگە ءتىلدىڭ كومەگىنە جۇگىنىپ جۇرگەن ءوزىمىز. ەندىگى جەردە تىلگە جاناشىر بولىپ ءجۇرۋ از, قورعانى بولۋىمىز كەرەك. كوميتەت جانىنان ء«تىل قورعانى» ونلاين توبىن قۇرىپ وتىرمىز. ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتى ءتىل توڭىرەگىندەگى سوراقىلىقتار, كوشەدەگى جارناما ولقىلىقتارى تۋرالى مالىمەتىن كەز كەلگەن ۋاقىتتا جىبەرە الادى. زاڭگەرلەرىمىز بار, ءبارىمىز كوتەرىلگەن ماسەلەنى شەشۋدى ۇيىمداستىرامىز», دەدى ادىلبەك كۇنەسحان ۇلى.
ونلاين باس قوسۋدا بەلگىلى ساياساتتانۋشىلار دوس كوشىم, راسۋل جۇمالى, قوعام بەلسەندىسى سەرىك ەرعالي, زاڭگەر ابزال قۇسپانوۆ, قوعام قايراتكەرى ورازكۇل اسانعازى, «قازاق ءۇنى» جشس پرەزيدەنتى قازىبەك يسا, ء«تىل مايدانى» جوباسىنىڭ باسشىسى قۋات احمەتوۆ, تاعى باسقا ءتىل جاناشىرلارى قاتىسىپ, ءوز ويلارىن ورتاعا سالسا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى مەن پرەزيدەنت اكىمشىلىگى, باس پروكۋراتۋرا, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قاتارلى قۇزىرلى ورگانداردىڭ جاۋاپتى ماماندارى پىكىر الماستى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتى جانە ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ا.قاپباروۆا مەن گ.شيپوۆسكيح ءتىلدىڭ ماڭىزىنا تەرەڭ توقتالدى. گەننادي گەننادەۆيچ يننوۆاتسيالىق, ءتۇرلى تەحنولوگيالار عاسىرىندا جاستاردى قىزىقتىراتىنداي ساپالى كونتەنت ماسەلەسىنە توقتالدى. «اسىرەسە شەتەلدەن كەلىپ جاتقان اتاقتى فيلمدەردى دۋبلياجداۋ جالعاسا بەرۋى قاجەت. گولليۆۋدتىق كينولار قازاق تىلىندە سويلەپ تۇرعانىن كورگەندە كەۋدەڭدى ماقتانىش سەزىمى كەرنەيدى. تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە – مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرگە قاتىستى. وكىنىشكە قاراي, ولاردىڭ ىشىندە ءوز ويىن قاراپايىم قازاق سوزدەرىمەن جەتكىزە المايتىندار كەزدەسەدى, بۇل, ارينە, تۇرعىندار تاراپىنان ورىندى رەنىش تۋعىزادى», دەدى ول.
بەلگىلى ساياساتتانۋشى دوس كوشىم قازاق ءتىلى احۋالىن ءورىستىلدى ازاماتتارىمىزعا ءتۇسىندىرۋ ماسەلەسى كەيىنگە ىسىرىلىپ قالعانىنا وكىنىش ءبىلدىردى. ءتىپتى «مەملەكەتتىك ءتىل», «لاتىن قارپىنە كوشۋ» دەپ كۇندە ايتىپ جۇرگەن دۇنيەدەن ماقۇرىم قالعان وتانداستارىمىز جونىندە ايتىپ, ەگەر وسى باعىتتا جۇمىس جۇرگىزسە, ولاردان ءتىل ساياساتىنىڭ باستى قاعيداتتارى بويىنشا ءسوزسىز قولداۋ تابۋعا بولاتىنىن ءوز تاجىريبەسىنەن مىسال كەلتىرە وتىرىپ جەتكىزدى.
قوعام قايراتكەرى ورازكۇل اسانعازى تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا ءتىل تاريحىنان ويىپ ورىن العان «بۇگىنگىنىڭ كنياگيندەرىن» تابۋ كەرەك دەدى. ونىڭ ويىنشا, پارلامەنتتە ءۇش مىڭنان استام زاڭ قابىلدانسا, سونىڭ ءاربىر ءسوزىنىڭ قازاقشا بالاماسى بار. ەندەشە, وسىنداي ءومىر سۇرۋگە قابىلەتتى, باي ءتىلدىڭ باعىن بايلاۋ كۇنا, ءتىل ساياساتى كوميتەتىنە ارناۋلى قۇزىر بەرىپ نەمەسە ءوز الدىنا بولەك اگەنتتىك اشۋ كەرەك ەكەن.
مادەنيەتتانۋشى سەرىك ەرعالي ناقتى ۇسىنىسىن ايتىپ, مەملەكەتتىك تىلدە قىزمەت كورسەتۋ سالالارىنىڭ تىزبەسى ون جىل بويى بەكىتىلمەي كەلە جاتقانىنا قىنجىلىس ءبىلدىردى. «جارناما, كوپشىلىك ورىنداعى اقپارات تۋرالى ماسەلەدە ءسوزدى كىم قالاي تۇسىنسە, سولاي بەتالدى جازا بەرۋ اۋدارماشىلىق كاسىپتىڭ سەرتيفيكاتتالماي كەلە جاتقانىنان», دەدى ول.
تانىمال زاڭگەر, ءتىل تاجىريبەسىنە زاڭدىق-پراكتيكالىق تۇرعىدان بەلسەنە اتسالىسىپ جۇرگەن تۇلعا ابزال قۇسپان ماسەلەگە مىنا قىرىنان كەلىپ: «دۇنيە ءجۇزى ەلدەرىنىڭ وڭ تاجىريبەسىنە كوڭىل بولگەن دۇرىس. مىسالى, نيدەرلاند بۇدان ون جىل بۇرىن ءوز كونستيتۋتسياسىنا ەلگە كەلگەن بارلىق يمميگرانتتاردىڭ نيدەرلاند ءتىلىن ءبىلۋ مىندەتتىلىگى تۋرالى نورما قوستى. يسپانيانىڭ كونستيتۋتسياسىنا سايكەس, بۇل ەلدىڭ ءاربىر ازاماتى يسپان ءتىلىن بىلۋگە مىندەتتى. بەلگيا ەلىندە ازاماتتىق الۋدىڭ بىردەن-ءبىر شارتى سول ەلدىڭ ءتىلىن عانا ەمەس, سالت-داستۇرىندە جەتكىلىكتى ءبىلۋ», دەدى.
بۇدان كەيىن جيىنعا قاتىسۋشىلار: مەملەكەتتىك قىزمەتكە مەملەكەتتىك ءتىلدى ەركىن مەڭگەرگەن ازاماتتاردى عانا الۋدى «مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى» زاڭىمەن مىندەتتەۋ كەرەك, بۇل مەملەكەتتىك قىزمەتتى قازاق تىلىندە تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىعىن قورعايدى دەگەن ۇسىنىسىن ءبىلدىردى.
