قارجى • 29 قىركۇيەك، 2020

كرەديتتى كەشىرۋ: تاراپتار تابىسپاي تۇر

2447 رەت كورسەتىلدى

بىلتىر پرەزيدەنتتىڭ پارمەنىمەن 507 ­مىڭ ادامنىڭ نەسيەسى كەشى­رىلدى. وعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت پەن پروبلەمالىق كرەديتتەر قو­رىنان 105 ملرد تەڭگە جۇمسال­دى. كەيىنگى كەزدە ەل ىشىندە نەسيە راقىمشىلىعىن قايتا جالعاستىرۋ جايى ءجيى ايتىلا باستادى. وسى ورايدا ءبىز تاراپتاردىڭ پىكىرىن سارالاپ كوردىك.

ءبىر جول بار – بايلاردى ءبۇرۋ

جۋىردا ءماجىلىس دەپۋتاتى ايقىن قوڭى­روۆ نەسيە راقىمشىلىعىنا قاتىس­تى ۇكىمەت باسشىسى اسقار مامينگە ساۋال جولدادى. ول ءوز سوزىندە كرەديتتى كەشىرۋگە قاجەتتى قارجىنى قايدان الۋعا بولاتىنىن اتاپ كورسەتتى.

دەپۋتاتتىڭ دەرەگىنشە، 2020 جىل­دىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە بەرىلگەن ميكرونەسيە كولەمى 850 پايىزعا ارتقان. ال مەرزىمى وتكەن بەرەشەك 283 پايىزعا جەتىپتى. بۇعان قوسا جەكە تۇلعالاردىڭ ميكرونەسيەسى 145 پايىزعا، ال مەرزىمى وتكەن بەرەشەگى 332 پايىزعا وسكەن ەكەن.

– ەلدە شەكتەۋ شارالارى ەنگىزىلگەنگە دەيىن تۇراقتى تۇردە سالىق تولەگەن، جۇمىس ورىندارىن قۇرعان، قازىر وبەكتيۆتى سەبەپتەرگە بايلانىستى نەسيەنى وتەي الماي كۇردەلى جاعدايعا تاپ بولعان جەكە جانە زاڭدى تۇل­عالار ءۇشىن كەڭ اۋقىمدى نەسيە راقىمشىلىعىن جۇرگىزۋ قاجەت. ولار ءومىر سۇرۋگە قاراجات تاپپاي، قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ قىسى­مىنا ۇشىراۋى مۇمكىن، – دەدى ا.قوڭىروۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا، قازاقستاندا داعدارىسقا قارسى جوسپار شەڭ­بەرىندە جۇمىسپەن قامتۋ­دى جانە ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتى قول­داۋدى ىنتالاندىراتىن شا­را­لارعا ايتارلىقتاي قاراجات بولى­نەدى. الايدا قارجى ادەتتەگى­دەي كوممەرتسيالىق بانكتەر مەن كۆازي­مەملەكەتتىك ينستيتۋتتار ارقىلى جىبەرىلەدى. دەمەك، ولارعا تاعى دا قولداۋ كورسەتىلەدى دە، حالىققا تۇك بۇيىرمايدى.

– قارجى ينستيتۋتتارى قارىز الۋشىلارعا تولەمدى كەيىنگە قالدىرىپ تولەۋدى ۇسىندى. بىراق پرەزيدەنت جاريالاعان مورا­توري مەرزىمى قىركۇيەكتە اياق­تالادى. مەجەلى مەرزىمگە دەيىن قارىز الۋشىلار تولەم قابى­لەتىن قالپىنا كەلتىرىپ ۇلگەر­دى دەگەنگە سەنۋ قيىن. ماسە­لەنى شەشۋ ءۇشىن بارلىق مۇد­دەلى تاراپتىڭ وكىلدەرىن تارتا وتى­رىپ، مەملەكەتتىك كوميسسيا قۇرۋ، نەسيە ءاۋديتىن جۇر­گىزۋ، قار­­جى­لاندىرۋ كوزدەرى مەن را­قىم­­شى­لىققا قاتىسۋشىلار ءۇشىن كري­تەريلەردى انىقتاۋ قاجەت، – دەلىنگەن دەپۋتاتتىق ساۋالدا.

ا.قوڭىروۆ قارجىلاندىرۋ كوزى رەتىندە مەملەكەتتىك شىعىس­تار­دى وڭتايلاندىرىپ، نەسيە راقىم­شىلىعىن ءسان-سالتانات سالى­عىن ەنگىزۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرۋ­عا بولاتىنىن مالىمدەدى. اتاپ ايتقاندا، ول ازاماتتاردىڭ مۇراسىنا جانە ۇستەمە كىرىستەرىنە سالىق سالۋدى ەكونوميكالىق ىن­تى­­ما­قتاستىق پەن دامۋ ۇيى­مى ەلدەرىنىڭ دەڭگەيىنە جەتكىزۋ­دى، ياعني 30 پايىزعا ارتتىرۋدى ۇسىن­دى. سونداي-اق جەكە تۇلعا­لاردىڭ اقشا اۋدارىمدارىنا سالىق سالۋ كەرەكتىگىن العا تارتتى. بۇدان بولەك، باسىندا بىرنەشە ءۇيى بار تۇل­عالاردىڭ سالىعىن ارتتىرۋ كەرەگىن ايتتى.

وسى ورايدا، كەيبىر قوعام بەل­سەندىلەرى نەسيە امنيستياسىن جاريالاۋدى تالاپ ەتىپ وتىرعانىن بىلەمىز. ولار ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە قولداۋ رەتىندە بەرىلگەن ۇكىمەت قارجىسىن ءدال وسىنداي جولمەن قايتارىپ الۋعا بولادى دەپ ەسەپتەيدى.

 

ءبىر رەتتىك اكتسيا – قول ەمەس

ا.قوڭىروۆتىڭ جوعارىدا كەل­تىرگەن دەپۋتاتتىق ساۋالىنا باي­لانىستى قارجى نارىعىن رەت­تەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى توراعا­سى­نىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ولەگ سموليا­كوۆ جاۋاپ بەردى. ونىڭ اي­تۋىنشا، نەسيە راقىمشىلىعى سەكىل­دى ءبىر رەتتىك شارالاردى قول­عا الۋ – تىعىرىقتان شىعارار جول ەمەس.

– ءبىزدىڭ ۇستانىم – تۇتىنۋ­شىلاردى نەسيەلەۋگە بايلانىستى تاۋەكەلدەردى رەتتەۋ كەرەك. بيىل ونسىز دا قارىز الۋشىنىڭ جۇكتە­مەسىنە قاتىستى كوپ نارسە قابىل­دان­دى. ءبىر رەتتىك اكتسيالار­دى قول­دانعاننان گورى نەسيە­لەۋ­دىڭ تاۋە­كەلدەرىن رەتتەگەن دۇرىس. ونىڭ ۇستىنە بىلتىر نەسيە ال­عاندارعا بەلگىلى ءبىر كولەم­دە وتەم­اقى بە­رىلدى، – دەدى و.سمولياكوۆ جۋرنا­ليستەرگە بەرگەن سۇحباتىندا.

ەسكە سالا كەتەيىك، وتكەن جىلى نەگىزىنەن الەۋمەتتىك وسال توپقا جاتاتىن ادامدارعا راقىمشىلىق جاسالدى. دالىرەك ايتساق، كرەديتى كەشىرىلگەندەردىڭ قاتارىندا كوپ­بالالى، اسىراۋشىسىنان ايىرىلىپ، جاردەماقى الىپ وتىرعان وتباسىلار، مۇگەدەك بالالارى بار، 18 جاستان اسقان مۇگەدەك جانداردى اسىراپ وتىرعان وتباسىلار، اتاۋ­لى الەۋمەتتىك كومەك الىپ وتىر­عان ازاماتتار جانە جەتىم بالالار بولدى.

جوعارىدا ايتىلعانداي، بىلتىر قازاقستاندىقتاردىڭ نەسيەسىن كەشىرۋگە جۇمسالعان قارجىنىڭ ءبىر بولىگى پروبلەمالىق كرەديت­تەر قورىنان الىندى. قور توراعا­سىنىڭ ورىنباسارى ىڭكار تورە­قوجاەۆانىڭ ايتۋىنشا، بىلتىرعى امنيستيا ەلدىڭ ەكونوميكاسىنا وڭ سەرپىن بەردى، تۇرعىندارعا دا ءتيىمدى بولدى. الايدا مۇنداي شاراعا يەك ارتا بەرۋگە بولمايدى.

– قور ءبىر جىل بۇرىن پرەزيدەنت جارلىعىنا سايكەس، بانكتەر مەن ميكروقارجى ۇيىمدارىنداعى 716 519 زايمدى وتەۋ ءۇشىن 120،5 ملرد تەڭگە اۋداردى. بۇدان بولەك كەپىلسىز الىنعان 1،4 ملن تۇتىنۋ­شىلىق نەسيەنىڭ ءوسىمپ ۇلى مەن ايىپپ ۇلىن وتەۋ ءۇشىن 10،1 ملرد تەڭگە ءبولدى. وسىنىڭ ءبارى قيىن جاعدايعا تاپ بولعان تۇرعىنداردى قولداۋعا جۇمسالدى. مەملەكەت باسشىسى سول كەزدە-اق مۇنىڭ ءبىر رەتتىك اكتسيا ەكەنىن، ودان ءارى قايتالانبايتىنىن اتاپ وتكەن ەدى، – دەيدى ءى.تورەقوجاەۆا.

ونىڭ پىكىرىنشە، بانكتەر قارىز الۋشىنىڭ تولەم قابىلەتىن وزدەرى انىقتايدى ءارى نەسيە بەرۋ تۋرالى شەشىمدى دە وزدەرى قابىلدايدى. بۇل – دۇرىس ەمەس.

– قازىر حالىقتىڭ قارجىلىق ساۋاتىنىڭ تومەندىگى وزەكتى ماسە­لەگە اينالىپ وتىر. سوندىقتان بانكتەر مەن ميكروقارجى ۇيىم­دارى­نا نەسيە بەرۋ تۋرالى شە­شىم قابىلدار كەزدە قاتاڭ تالاپ­تار قويىلۋى كەرەك. نەسيە را­قىم­شىلىعىن قايتالاۋدىڭ دا قاجەتى جوق. ادامدار وتباسىلىق شىعىندى دۇرىس ەسەپتەۋدى ۇي­رەنۋى ءتيىس، – دەيدى ول.

 

راقىمشىلىق ءھام ماسىلدىق

ەكونوميست اسەت ناۋرىز­باەۆتىڭ پىكىرىنشە، جىل سايىن نەسيە راقىمشىلىعىن وتكىزۋ قوعام ءۇشىن قاۋىپتى. سەبەبى قوعام قاق جارىلۋى مۇمكىن.

– سالىق تولەۋشىلەر نەلىكتەن بانك الدىنداعى مىندەتىن وتە­مەي­تىندەر ءۇشىن شىعىندالۋى كەرەك؟ بىرەۋ جاعدايىن جاقسار­تۋعا كرەديت الادى ەكەن، ال ول ءۇشىن سالىق تولەۋشىلەر نەگە قارجى جۇمساۋى قاجەت؟ امنيستيا سالىقتىڭ ەسەبى­نەن جۇرگىزىلەدى. سالىق ءسىز بەن ءبىزدى پوليتسيا قورعاپ، اۋرۋحانالاردا ەمدەلۋ ءۇشىن تولەنەدى ەمەس پە؟! حالىقتىڭ اقشاسى قايىر­لى ىستەرگە جۇمسالۋى كەرەك. ال از قام­تىلعانداردى قولداۋ ءۇشىن اتاۋ­لى الەۋمەتتىك كومەك تەتىگى قاراس­تىرىلعان. سوندىقتان نەسيە راقىمشىلىعى تۋرالى اڭگىمە مۇلدەم قوزعالماۋى كەرەك، – دەيدى ءا.ناۋرىزباەۆ.

ەكونوميست قاسىمحان قاپ­پاروۆتىڭ ايتۋىنشا، نەسيە راقىمشىلىعىن قازىرگىدەي پاندەميا كەزىندە حالىقتى الەۋمەتتىك قولداۋدىڭ ءبىر قۇرالى رەتىندە پايدالانۋعا بولادى. الايدا مۇنىڭ سوڭى ماسىلدىققا ۇلاسىپ كەتپەۋى كەرەك.

– كرەديتىن وتەي الماعانداردى «قارا تىزىمگە» ەنگىزۋدىڭ ءوزى جاع­دايدى رەتتەي المايدى. ويت­كەنى ادامدار وزگەلەر ارقىلى نەسيە راسىمدەيدى. بىرەۋى تۋىسىنا، بىرەۋى تانىسىنا ءوتىنىش بىلدىرەدى. بۇل جەردە تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋ كەرەك. ەگەر امنيستيا قولدانىلسا، وندا قانداي قاعيدا بويىنشا جانە نەندەي جاعدايدا جۇرگىزىلەتىنىن ناقتى كورسەتۋ ماڭىزدى. راقىمشىلىق ءبىر رەتتىك قانا اكتسيا بولۋى كەرەك. ادامدار ءاردايىم مەملەكەتكە يەك ارتا بەرمەگەنى ابزال، – دەيدى ق.قاپپاروۆ.

قارجى ساراپشىسى راسۋل رىس­مامبەتوۆ نەسيە راقىمشىلىعىنا باس قاتىرعانشا، جەكە تۇلعالار­دىڭ بانكروتتىعى تۋرالى زاڭ قابىلداۋ تۋرالى ويلانىپ كورگەن ءجون دەيدى.

– كرەديتتى كەشىرۋگە قاتىستى ەكى دۇنيەنى ايتۋعا بولادى. بىرىن­شىدەن، بانكتەر نەسيەنى كەشىرە الادى. تەك ول ءۇشىن دەپوزيت يەلەرىنەن سالىمنىڭ پايىزدارىنان باس تارتۋ تۋرالى جازباشا كەلىسىم الۋى كەرەك. ياعني ام­نيس­تيا ءۇشىن سالىمشىلار اق­شا­­سىنان ايىرىلۋى قاجەت. ايت­­پەسە، بانكتەر كرەديتتى ءوز بە­تىن­شە كەشىرە المايدى. ولاردا ون­سىز دا اقشا از. مەملەكەت قا­لاسا، ءبارىن دە رەتتەيدى، ارينە. بىراق بۇل بانكتەردىڭ مۇددە­سىنە جۇمىس ىستەۋ بولماق. قار­جى ينس­­تيتۋتتارى ءۇشىنشى ءبىر تاراپ ارقىلى پرو­ب­لەمالىق قارىزدار­دان تازارا­دى. ەكىنشىدەن، بىزدە وسىعان دەيىن بەرەشەگى جەكە تۇلعالاردىكىمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا كوپ ءىرى كومپانيالار مەن بانكتەردىڭ قارىزى كەشىرىلدى. ەندەشە بۇل جەردە «بايلاردىڭ قارىزى كەشىرىلدى، كەدەيلەرگە دە راقىم جاسالسىن» دەگەن ۇراندى العا تارتۋعا بولادى، – دەيدى ر.رىس­مامبەتوۆ.

بايقاعاندارىڭىزداي، ازىرشە تاراپتاردىڭ ءۇنى ءار تۇستان ەستە­لىپ تۇر. دەمەك، ورتادان ورتاق ءۇن شىقپايىنشا، نەسيە راقىم­شىلىعىنا قاتىستى اڭگىمەنىڭ ءالى بىرازعا سوزىلاتىن ءتۇرى بار.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

QazaqGaz ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ قۇرامى وزگەردى

قازاقستان • 02 جەلتوقسان، 2022

ماۋلەن اشىمباەۆ قىتاي حالقىنا كوڭىل ايتتى

پارلامەنت • 02 جەلتوقسان، 2022

شەكارانى بۇكىل ەل قورعايدى

قوعام • 02 جەلتوقسان، 2022

ۇقساس جاڭالىقتار