ەلدىڭ مۇددەسىنە قىزمەت ەتەتىن مەملەكەتتىڭ جاڭا ستاندارتتارىن ازىرلەۋ ءۇشىن كوپ جۇمىس اتقارۋىمىز كەرەك. وسى تۇرعىدا قۇقىق قورعاۋ جانە سوت جۇيەلەرىنە نەگىزگى ءرول جۇكتەلەدى. بۇل سالاعا رەفورما اسا قاجەتتىگىن كورسەتتى.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا قازىرگى كۇردەلى جاعدايدا الدىمىزدا تۇرعان باستى مىندەت – الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى, جۇمىس ورىندارىن جانە حالىقتىڭ تابىسىن ساقتاپ قالۋ جانە ازاماتتاردىڭ لايىقتى ءومىر سۇرۋىنە جاعداي جاساۋ, ولاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ, زاڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, ال جەمقورلىققا قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋ ارقايسىسىمىزدىڭ مىندەتىمىز ەكەندىگىن, «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» – بۇل, شىن مانىسىندە, «ادىلەتتى مەملەكەت» قۇرۋ تۇجىرىمداماسى» ەكەنىن جانە سوتتارعا ازاماتتاردىڭ ماسەلەلەرىن تىڭداپ, كورىپ قانا قويۋ جەتكىلىكسىز, ەڭ باستىسى – دۇرىس جانە ءادىل شەشىم شىعارۋدى تاپسىردى. وسىعان بايلانىستى, قازاقستان پرەزيدەنتى اكىمشىلىگىنىڭ جانىنان قۇقىق قورعاۋ جانە سوت جۇيەسىن رەفورمالاۋ جونىندەگى وكىلەتتى كوميسسيا قۇرىلىپ جاتقاندىعىن اتادى.
ونىڭ ىشىندە 10 جىلداي بۇرىن «مەدياتسيا تۋرالى» زاڭ قابىلدانىپ, ازىرگە ونىڭ ناتيجەسىنە كوڭىل تولمايتىندىعىن ايتىپ, وسى جاعدايدى تۇزەتۋ كەرەكتىگىن, ءارى قاراي ناتيجەلى جوسپار جاساپ, ونى مىندەتتى تۇردە ىسكە اسىرۋدى تاپسىردى.
اتالعان رەفورما مەدياتسياعا قاتىستى, ول تەك سوت سالاسىنا قاتىستى تالاپ دەپ ءتۇسىنۋ دۇرىس ەمەس ەكەنىن ءبىزدىڭ جەرگىلىكتى باسقارۋ ورگانى مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ءجىتى نازارعا السا, بۇل ءىستىڭ وڭ شەشىم تاباتىنىنا سەنىمدىمىز.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى سىبايلاس جەمقورلىققا قاتىستى قىلمىس جاساعاندارعا شارتتى تۇردە مەرزىمىنەن بۇرىن بوساتۋ شاراسى قولدانىلمايتىنىن, جەمقورلىقپەن ۇستالعانداردىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتتە جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردا جۇمىس ىستەۋىنە ءومىر بويىنا تىيىم سالاتىن قاعيدا قاتاڭ ساقتالۋى كەرەكتىگىن, سىبايلاس جەمقورلىق دەرەكتەرى تۋرالى حابارلاعان ادامداردى زاڭ جۇزىندە قورعايتىن جۇيە قالىپتاستىرۋ قاجەت ەكەندىگىنە كوڭىل بۇرۋ قاجەتتىلىگىن ايتتى.
جولداۋدا قويىلعان مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرا وتىرىپ, سوت جۇيەسى جەكەمەنشىكتى قورعاۋعا, قۇقىق ۇستەمدىگى مەن بارشانىڭ زاڭ الدىنداعى تەڭدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن ودان ءارى جالعاستىرىپ, جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن قورعاۋدىڭ كەڭ اۋقىمدى مۇمكىندىكتەرىن اشا ءتۇسۋدى كوزدەپ وتىر.
تاۋەلسىزدىك جىلدارىنىڭ بەدەرىندە قازاقستان سۋديالار وداعىنىڭ جەتى سەزى ءوتتى. سونىڭ ىشىندە سۋديالار وداعىنىڭ كەزەكتەن تىس VII سەزىن 2016 جىلدىڭ ايتۋلى شارالارىنىڭ ءبىرى دەپ بىلەمىن. مەملەكەتىمىزدىڭ ودان ءارى دامۋىنىڭ باعدارشامى بولعان «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ 29-قادامىندا سۋديالار سەزىن وتكىزۋ تۋرالى ماسەلە دەر كەزىندە كوتەرىلگەن ماڭىزدى شارا بولىپ, سوت جۇيەسىنىڭ تاريحىنا جازىلدى. وندا سوت جۇيەسىنىڭ بولاشاقتاعى دامۋ باسىمدىقتارى ايقىندالدى.
2016 جىلى 20 قاراشادا وتكەن, رەسپۋبليكا سۋديالارىنىڭ ءVىى سەزىنە كوز جۇگىرتسەك, ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى قۇقىقتىق ساياساتتى جەتىلدىرۋ, سوت جۇيەسىن ودان ءارى دامىتۋ باعىتىنداعى سوت جۇيەسىنە قويعان تالاپتارى دا, ايتقان تىلەكتەرى دە از ەمەس بولاتىن. VII سەزدە سۋديالاردىڭ جاڭا ادەپ كودەكسى قابىلداندى. قابىلدانعان سۋديالىق ادەپ كودەكسىنىڭ تالاپتارىنا ساي, ازاماتتار سۋديالاردىڭ ارەكەتىنە قاتىستى ارنايى قۇرىلعان جوعارى سوت كەڭەسىنىڭ جانىنداعى سوت جيۋريىنە شاعىمدانا الادى. سەزد جۇمىسىنىڭ بارىسىندا وتاندىق سوت جۇيەسىنىڭ تاۋەلسىزدىك العان جىلدار ىشىندە جەتكەن جەتىستىكتەرى جانە شەشىلۋگە ءتيىستى مىندەتتەرى مەن ماقساتتارى تۋرالى كەڭ اۋقىمدى ماسەلەلەر تالقىلانىپ, بۇكىل سۋديالار قاۋىمى الدىندا ۇلت جوسپارىنىڭ زاڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋمەن بايلانىستى سالاسىنىڭ ءوز ۋاقىتىندا ءارى ءتيىستى دەڭگەيدە ىسكە اسىرىلعانىن اتاپ كورسەتتى. سونىمەن قاتار VII سەزدە قابىلدانعان جاڭا ادەپ كودەكسى سۋديالاردىڭ مىنەز-ق ۇلىق جورالعىلارىنىڭ بانگولور قاعيداتتارى مەن ۇزدىك حالىقارالىق تاجىريبەلەرگە نەگىزدەلىپ جاسالىپ, قاعيداتتارى قازىرگى زامانعى عىلىمي اينالىمداعى ەڭبەكتەردە دالەلىن تاپقان جانە ىستە سىنالعان سۋديالاردىڭ ادەپ نورمالارى مەن ەل دامۋىنىڭ ستراتەگيالىق باسىمدىلىقتارىنا قاراي جاڭارتىلدى. وندا سۋديانىڭ جالپى ەتيكالىق ۇستانىمدارى مەن كاسىبي قىزمەتىن اتقارۋ كەزىندەگى, وتباسى مەن تۇرمىستاعى ادەپ ۇستانىمدارى بولەك-بولەك ءۇش تاراۋدا ناقتىلانعان.
قازىرگى تاڭدا, سوت زالدارى بەينەبايلانىس قۇرىلعىلارىمەن 100 پايىزعا جابدىقتالدى. بەينەبايلانىس جۇيەسى سوت تورەلىگىن قاشىقتان جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ماسەلەن, قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدەگى سوتتار باسقا وڭىردەگى ادامنان قاشىقتان كۋا رەتىندە جاۋاپ الۋ مۇمكىندىگىن ۇتىمدى پايدالانۋدا. بۇعان قوسا, بەينەبايلانىس جۇيەسى باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىندارىندا جانە تەرگەۋ اباقتىسىندا وتىرعان سوتتالعان نەمەسە تەرگەۋدە جۇرگەن ادامداردى تاسىمالداماي-اق جاۋاپ الۋ ءۇشىن قولدانىلادى. سونىمەن قاتار سوت ادىلدىگىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ جۇرتشىلىققا اشىقتىعىن, جاريالىلىعىن جانە قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا رەسپۋبليكاداعى بارلىق سوتتاردىڭ قىزمەتى تۋرالى ءۇش تىلدە (قازاق, ورىس, اعىلشىن) اقپارات ۇسىناتىن جوعارعى سوتتىڭ www.sud.gov.kz رەسمي ۆەب-سايتى ازاماتتاردىڭ سوت قىزمەتىن ەلەكتروندى سەرۆيس ارقىلى الۋىنا وڭتايلى مۇمكىندىك تۋعىزدى. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىمەن وسى باعىتتا دا جۇيەلى تۇردە قارىم-قاتىناس ورناپ, قوعامعا قىزىعۋشىلىق تۋدىرعان قاندايدا ءبىر ىستەر بويىنشا اقپاراتتار لەزدە ۇسىنىلۋدا. بارلىق سوتتاردىڭ سايتىندا «سوت كابينەتى» سەرۆيسى ىسكە قوسىلدى. سوتقا كەلۋشىلەردىڭ سەرگەلدەڭگە تۇسپەۋى ماقساتىندا, وسى سەرۆيستىڭ ارقاسىندا ەلەكتروندى تسيفرلى قولتاڭباعا يە ازاماتتار قازىرگى تاڭدا ۇيىنەن نەمەسە كەڭسەدەن شىقپاي-اق سوتقا تالاپ قويۋ ارىز, شاعىم, ءوتىنىش, پىكىر نەمەسە قارسى تالاپ قويۋ ارىزدى ەلەكتروندى تۇردە بەرىپ, مەملەكەتتىك باج سالىعىن ونلاين رەجىمدە تولەۋدە. سونداي-اق «تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ مازمۇنىمەن تولىق ۇيلەسىم تاۋىپ وتىر. سوت جۇيەسىندە زاماناۋي تەحنيكالاردى ەنگىزۋ جانە قولدانۋ سوت ءىسىن جۇرگىزۋدى جەڭىلدەتەدى, بيۋروكراتيالىق كەدەرگىلەردى جويادى, سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن تومەندەتەدى, ازاماتتاردىڭ ۋاقىتى مەن قاراجاتىن ۇنەمدەيدى, ەل تۇرعىندارى ءۇشىن سوت جۇيەسىنىڭ بارىنشا ايقىندىعى مەن قولجەتىمدىلىگىنە مۇمكىندىك بەرەتىندىگى ايتىلدى.
وسى ۋاقىتتا, رەسپۋبليكانىڭ سوت جۇيەسىنىڭ قايتا رەفورمالانۋى قوعامدا وڭ باعا الىپ, جۇرتشىلىقتىڭ سەنىمدىلىگىن ارتتىرىپ, سوت جۇيەسىنىڭ بەدەلىن ودان ءارى جوعارىلاتقانى, سوت جۇيەسى الدىندا قويعان تالاپتارىنىڭ تياناقتى ورىندالىپ وتىرعانىن ايعاقتايدى.
سونىمەن جوعارىدا اتالعان سەزدە سۋديالار قاۋىمداستىعىنىڭ الدىنا قويىلعان مىندەتتەر دە تولىعىمەن ورىندالدى دەپ ايتۋعا بولادى. سوت تورەلىگىنىڭ اشىقتىعى مەن قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە قاجەتتى مۇمكىندىكتەردىڭ ءبارى جاسالدى. سۋديا كادرلارىنىڭ كاسىبي جانە ادامگەرشىلىك دەڭگەيىن كوتەرۋدىڭ اۋقىمدى شارالارى جاسالىپ, سوت پروتسەستەرىنىڭ تولىق اۋديوبەينەتاسپاعا جازىلۋىنىڭ جۇزەگە اسۋى مەن سۋديا قادرلارىنا قويىلاتىن تالاپتار كۇشەيتىلىپ, سوت ساتىلارىنىڭ وڭتايلاندىرىلعانى ايعاق.
نۇرجان قاراباەۆ,
الماتى قالاسى الاتاۋ اۋداندىق سوتىنىڭ سۋدياسى
الماتى
