– 2020 جىلى سۋبسيديالاۋ قۇرالى بويىنشا جالپى سوماسى 6,7 ملرد تەڭگەگە 117 جوبا قولداۋ تاپتى. قوردىڭ كەپىلدىلىگىن جالپى سوماسى 2 ملرد تەڭگە كولەمىندە 64 كاسىپكەر يەلەندى. بيىل پاندەمياعا بايلانىستى داعدارىسقا قارسى شارالار اياسىندا «بيزنەستىڭ جول كارتاسى 2020-2025» باعدارلاماسىنا بەلگىلى ءبىر وزگەرىستەر ەنگىزىلگەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. اتاپ ايتقاندا, سالالىق شەكتەۋلەر الىنىپ تاستالدى, سوندىقتان بۇگىندە كوپتەگەن كاسىپكەرلەر سۋبسيديالار مەن كەپىلدىكتەر تۇرىندە مەملەكەتتىك قولداۋ الا الادى. كوپتەگەن كاسىپورىندار مەملەكەتتىك قولداۋدى قاجەت ەتەدى جانە ءبىز ونى قامتاماسىز ەتەمىز. مەملەكەت وسى ماقساتتارعا قوسىمشا قاراجات بولەدى. اعىمداعى جىلى قارجىلىق قولداۋ كولەمى بىرنەشە ەسەگە ۇلعايدى. مۇنىڭ ءبارى پاندەميا مەن داعدارىسقا قارسى شارالارعا بايلانىستى. بۇگىنگى تاڭدا باعدارلاماداعى وزگەرىستەرگە سايكەس سالالىق شەكتەۋلەردى الىپ تاستاۋمەن قاتار سۋبسيديالاۋ ماقساتتارى ءۇشىن نەسيەنىڭ شەكتى مولشەرى ۇلعايتىلىپ, 7 ملرد تەڭگەنى قۇرادى جانە كەپىلدىك مولشەرى دە ملرد تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتىلدى. قارىز الۋشىنىڭ تولەيتىن جالپى مولشەرلەمەسى جىلدىق 6%-دى قۇرايدى. ياعني بۇل بۇرىنعىعا قاراعاندا الدەقايدا قولايلى جاعدايلار. دەمەك, بۇرىن ءبىز سىياقى مولشەرلەمەسى قۇنىنىڭ 40-تان 50%-نا دەيىن سۋبسيديا الساق, بۇگىندە ول جىلدىق 6%-بەن عانا بەكىتىلگەن, قالعان ايىرماشىلىقتى مەملەكەت سۋبسيديالايدى, – دەدى گۇلنار سۇيىندىكوۆا.
شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە نەسيە بويىنشا سىياقى مولشەرلەمەسىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرىلگەن سىياقى مولشەرلەمەسىنىڭ ءبىر بولىگىن سۋبسيديالاۋ شارتتارىنا سايكەس, قاراعاندى وبلىسىنىڭ كاسىپورىندارى جابدىقتار ساتىپ العان, عيماراتتارىن قايتا جاڭارتىپ, اينالىم قاراجاتىن تولىقتىرعان. بۇل ولارعا ءوندىرىس كولەمى مەن قىزمەت تۇرلەرىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەردى.
«تۇلپار» كارديو وڭالتۋ ورتالىعىنىڭ اشىلعانىنا ءبىر جىل بولعان. مۇندا جۇرەك-قانتامىر جۇيەسى اۋرۋلارى بار ناۋقاستار امبۋلاتوريالىق جانە ستاتسيونارلىق وڭالتۋدان وتەدى.
– ءبىز وتكەن جىلى قىركۇيەكتە اشىلدىق. قاراعاندى وبلىسىندا وڭالتۋ ورتالىعىن اشۋ قاجەتتىلىگى تۋىندادى. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا ءبىز مەملەكەتتىك قولداۋعا يە بولدىق. نەسيەنى ەكىنشى دەڭگەيلى بانك ارقىلى 14,25% جىلدىق مولشەرلەمەمەن 100 ملن تەڭگە سوماسىنا الدىق, ونىڭ 5,7%-ىن «دامۋ» قورى سۋبسيديالايدى. نەسيەگە العان قاراجاتقا عيماراتقا جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, كەرەكتى جابدىقتاردى ساتىپ الدىق. ءبىزدىڭ ورتالىقتا ميوكارد ينفاركتى مەن كارديوحيرۋرگيالىق وپەراتسيا جاساتقان ادامدارعا كومەك كورسەتىلەدى. مەملەكەتتىك قولداۋ ارقاسىندا ءبىر جىلدىڭ ىشىندە 1500 ناۋقاستى ساۋىقتىردىق. قازىرگى تاڭدا ورتالىق تولىق قۋاتتا جۇمىس ىستەيدى. بۇل – تاۋلىك بويعى 80 ورىن جانە كۇندىزگى ستاتسيونارلىق 20 ورىن. بىزدە ناۋقاستار ەكىنشى جانە ءۇشىنشى دەڭگەيلى قالپىنا كەلتىرۋدەن وتەدى. بىزگە باسقا وبلىستاردان دا ادامدار كەلەدى. مەملەكەت قولداۋىنىڭ ناتيجەسىندە اياعىمىزعا نىق تۇردىق, – دەيدى «تۇلپار» كارديووڭالتۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى بايان ەكىجانوۆا.
جەڭىلدىكپەن نەسيە العان كومپانيالاردىڭ قاتارىندا ەنەرگەتيكالىق جابدىقتار وندىرەتىن «قازەنەرگوماش كورپوراتسياسى» جشس جانە «قازاقستاندىق ونەركاسىپتىك ىقپالدىق ينستيتۋتى» جشس بار ەكەن. بۇل كاسىپورىنعا «دامۋ» قورى 2015 جىلدان باستاپ مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. بۇگىنگى تاڭدا ينستيتۋت بازاسىندا سىناق زەرتحاناسى جۇمىس ىستەيدى. ينستيتۋت تەستىلەۋدىڭ ساپاسى مەن جىلدامدىعىن قامتاماسىز ەتەتىن زاماناۋي جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. كومپانيا جوبالاردى سۋبسيديالاۋ مەن كەپىلدەندىرۋ بولىگىندە «دامۋ» قورىنىڭ مەملەكەتتىك قولداۋىنا بىرنەشە مارتە يە بولعان.
2012 جىلى قۇرىلعان كومپانيا – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكونوميكالىق دامۋ ستراتەگياسىنىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرىنە سايكەس قۇرىلعان, عىلىمي-ادىستەمەلىك, وقۋ-ۇيىمداستىرۋشىلىق جانە جوبالاۋ-كونسترۋكتورلىق قىزمەتتى جۇزەگە اسىراتىن عىلىمي-تەحنولوگيالىق جانە وقۋ-وندىرىستىك كاسىپورىن.
– كومپانيامىز زەرتتەۋ جۇمىستارىمەن, سونىمەن قاتار ءوندىرىس ورىندارىنا ەكولوگيالىق مونيتورينگ جۇرگىزۋمەن اينالىسادى. ءبىز «دامۋ» قورىمەن 5 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلەمىز. قور بىزگە كەپىلدىك تۇرىندە پايىزدىق مولشەرلەمەنى سۋبسيديالاۋعا قولداۋ كورسەتتى. بۇل قاراجاتتىڭ بارلىعى ەكولوگيالىق مونيتورينگ زەرتحاناسىن قۇرۋعا جۇمسالدى. مەملەكەتتىك قولداۋ اياسىندا زەرتحانامىز تالداۋلاردى ءتيىمدى جانە جىلدام جاسايتىن ەڭ جاڭا جابدىقتارمەن تولىقتى, – دەپ اتاپ ءوتتى «كازينسوپ» جشس ديرەكتورى ەرنار مۇحانعاليەۆ.
كومپانيا باسشىسىنىڭ مالىمەتىنشە, 2019 جىلى كاسىپورىن جابدىق ساتىپ الۋ ءۇشىن بانكتەن 14% جىلدىق مولشەرلەمەمەن نەسيە العان, ونىڭ ىشىندە, 8%-ىن «دامۋ» قورى سۋبسيديالاندىرۋدا. قالعان 6%-ىن كومپانيا ءوزى تولەيدى. نەسيەنىڭ جالپى سوماسى 264 ملن تەڭگەنى قۇرادى. ودان بولەك, كومپانيا 132 ملن تەڭگە سوماسىنا جوبانى 50%-عا دەيىن كەپىلدەندىرۋ تۇرىندەگى قولداۋعا يە بولعان.
تەمىرتاۋ قالاسىندا ورنالاسقان «قازەنەرگوماش كورپوراتسياسى» جشس 2011 جىلى قۇرىلعان. كاسىپورىن ەنەرگەتيكالىق جابدىقتى وندىرۋگە مامانداندىرىلعان: جوعارى قىسىمدى قۇبىر جەلىلەرى جانە ەلەكتر قازاندىقتارىنىڭ جىلىتۋ بەتتەرى, سونىمەن قاتار جوعارى جانە تومەن قىسىمدى قۇبىروتكىزگىشتەردىڭ بولىكتەرى, كوللەكتورلار, بارلىق تيپتەگى قازاندىقتاردىڭ جىلىتۋ بەتتەرى, مەمبرانالىق پانەلدەر, تىرەك-اسپالى جۇيەلەر جانە باسقالارىن وندىرەدى. كومپانيا قازاقستاندىق نارىقتا توعىز جىلدان بەرى جۇمىس ىستەيدى. بيىل ۇيىم ءوزىنىڭ اينالىم قاراجاتىن «دامۋ» قورى باعدارلاماسى اياسىندا الىنعان جەڭىلدەتىلگەن نەسيەمەن تولىقتىردى.
«قازەنەرگوماش كورپوراتسياسى» جشس 2020 جىلى ەكىنشى دەڭگەيلى بانك ارقىلى جىلدىق 12% مولشەرلەمەمەن نەسيە العان, ونىڭ ىشىندە «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2025» بيزنەستى قولداۋ مەن دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا جىلدىق 8,5%-دى «دامۋ» قورى سۋبسيديالايدى. قالعان 6%-دى كومپانيا ءوزى جابادى. سونداي-اق وسى باعدارلاما اياسىندا «دامۋ» قورى كاسىپورىنعا 47% كەپىلدىك بەرگەن.
– بۇگىنگى تاڭدا كومپانيا زاماناۋي جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن, بۇل جوبالاۋدان باستاپ بۋ قۇبىرلارى مەن قازاندىقتاردىڭ بارلىق تۇرلەرىنىڭ جىلۋ بەتتەرىنىڭ بولشەكتەرىن دايىنداۋعا جانە كۇردەلى ماسەلەلەردى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. جىل سايىن ءبىز وندىرەتىن ءونىم تۇرلەرىن ارتتىرۋدامىز, سونىمەن قاتار تەحنولوگيالارىمىز جاڭارىپ, ەكسپورت پايىزىن ۇلعايتتىق. جىل سايىن رەسەي مەن وزبەكستانعا 500 توننادان استام ءونىم ەكسپورتتايمىز. كومپانيامىزدا 200-دەن استام قىزمەتكەر جۇمىس ىستەيدى. ءبىز ءۇشىن مەملەكەتتىك قولداۋ وتە ماڭىزدى. وسى ورايدا ايتارىم, «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى قولداۋ قورىنىڭ ماڭىزى وتە زور, – دەيدى «قازەنەرگوماش كورپوراتسياسى» جشس كوممەرتسيالىق ديرەكتورى ستانيسلاۆ رۋبان.
ايتا كەتۋ كەرەك, «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورى» اق قاراعاندى وبلىسى بويىنشا ايماقتىق بولىمشەسىنىڭ بۇگىنگى تاڭدا قاراعاندى وبلىسى بويىنشا 10 مىڭعا جۋىق كليەنتى بار.
قاراعاندى وبلىسى
