زورلىق-زومبىلىق اۋىزدىقتالادى
وتىرىسقا قاتىسقان دەپۋتاتتار «وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قارسى ءىس-قيمىل تۋرالى» زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا قابىلدادى. زاڭ جوباسى وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ قۇقىقتىق, الەۋمەتتىك, ينستيتۋتسيونالدىق جانە ۇيىمداستىرۋشىلىق نەگىزدەرىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا ازىرلەندى. اتالعان زاڭ جوباسى ارقىلى سالاداعى مەملەكەتتىك ساياساتتى ىسكە اسىرۋدىڭ قۇقىقتىق تەتىكتەرىن رەتكە كەلتىرۋ; ۇعىمدىق اپپاراتتى كەڭەيتۋ; قۇقىق بۇزۋشىلاردىڭ زورلىق-زومبىلىق جانە اگرەسسيالىق مىنەز-قۇلقىن وزگەرتۋ ءۇشىن پسيحولوگيالىق جاعىنان تۇزەتۋ باعدارلاماسىنان ءوتۋ ارقىلى قۇقىق بۇزۋشىلاردى قايتا الەۋمەتتەندىرۋ جونىندە شارالار ەنگىزۋ; قۇقىق بۇزۋشىلارعا قاتىستى قورعاۋ نۇسقاماسىن شىعارۋ كەزىندە پوليتسيانىڭ ولاردى باقىلاۋ جونىندەگى قۇزىرەتىن كۇشەيتە وتىرىپ, ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قۇزىرەتتەرىن ناقتىلاۋ ەسكەرىلگەن. ودان بولەك زارداپ شەككەندەردىڭ قۇقىقتارى مەن قاۋىپسىزدىك كەپىلدىكتەرىن بەكىتۋ, وسى سالاداعى زاڭنامانىڭ ساقتالۋىن قوعامدىق باقىلاۋ ماسەلەلەرىن رەتتەۋ, وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قارسى ءىس-قيمىل سالاسىنداعى اقپاراتتى, ستاتيستيكالىق دەرەكتەردى جيناۋدى, وڭدەۋدى جانە تالداۋدى كوزدەيتىن ستاتيستيكالىق مونيتورينگ ەنگىزۋ, زارداپ شەككەندەردىڭ قورعالۋعا, الەۋمەتتىك كومەككە جانە باسقالارعا قۇقىقتارىن بەكىتۋ ۇسىنىلادى. جۇمىس بارىسىندا دەپۋتاتتار زاڭ جوباسىنىڭ جەكەلەگەن نورمالارىن ناقتىلايتىن جانە مازمۇنىن جاقسارتاتىن تۇزەتۋلەر ەنگىزدى.
زاڭ جوباسى بويىنشا بايانداما جاساعان ءماجىلىس دەپۋتاتى يرينا ۋنجاكوۆا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق پروفيلاكتيكاسى تۋرالى» قولدانىستاعى زاڭىن تالداي كەلە, 2009 جىلدان بەرى ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلارعا قاراماستان, ەلىمىزدە وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ مۇمكىن بولماي تۇرعانىن جەتكىزدى.
«مۇنىڭ سەبەپتەرىنە ۇڭىلەتىن بولساق, «تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق پروفيلاكتيكاسى تۋرالى» دەگەن اتاۋىنا قاراماستان, قولدانىستاعى زاڭ نورمالارى كوبىنە بولعان وقيعالار مەن سولاردىڭ سالدارىن انىقتاۋعا باعىتتالعان. ماسەلەن, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ شارالارىن تەك پوليتسيا عانا, ونىڭ ۇستىنە زورلىق-زومبىلىق كورسەتكەن ادامدارعا قولدانادى. ەكىنشىدەن, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق فاكتىلەرىنىڭ ستاتيستيكالىق ەسەبى مەن مونيتورينگى جۇيەگە قويىلماعان. ال بۇل ءوز كەزەگىندە قوعام بولىپ كۇرەسىپ جۇرگەن الەۋمەتتىك الىمجەتتىكتىڭ ناعىز زاردابىن تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەرمەيدى. سول سەبەپتى دە ءبىز قازىر جاعدايدىڭ قانداي دەڭگەيدە ەكەنىن باعالاي الماي وتىرمىز. ول مۇمكىن الدىن الۋعا بولاتىن باستاپقى كەزەڭدە بولار, الدە جاعداي قاتاڭ شارانى قاجەت ەتەتىندەي ۋشىعىپ تۇرۋى مۇمكىن», دەدى ي.ۋنجاكوۆا.
سونداي-اق دەپۋتات قولدانىستاعى زاڭ بويىنشا ماسەلەنى شەشۋدە ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جانە قوعامنىڭ ءرولى ناقتىلانباعانىن ايتادى.
«وتباسىندا زورلىق-زومبىلىقتى بولدىرماۋ جونىندەگى بارلىق جاۋاپكەرشىلىك پەن اۋىرتپالىق زاڭدا ىشكى ىستەر ورگاندارىنا جۇكتەلگەن. ال باسقا ورتالىق ورگانداردىڭ پروفيلاكتيكا سۋبەكتىلەرى رەتىندەگى ءرولى ۆەدومستۆوارالىق ءوزارا ءىس-قيمىلعا رەسمي قاتىسۋمەن عانا شەكتەلەدى. ونىڭ ۇستىنە ورگاندار اراسىنداعى ءوزارا بايلانىستى جۇزەگە اسىرۋ مەن ۇيلەستىرۋدىڭ قۇقىقتىق تەتىگى رەتتەلمەگەن», دەدى بايانداماشى.
جاڭا زاڭ جوباسى وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقپەن كۇرەستە مەملەكەتتىك باسقارۋ ورگاندارى مەن قوعامدىق ينستيتۋتتاردىڭ, ونىمەن قوسا تىكەلەي ازاماتتاردىڭ دا بارىنشا جۇمىلدىرىلۋىن جانە ءوزارا ءتيىمدى بايلانىس ورناتۋىن كوزدەيدى. جوبادا الەۋمەتتىك سالانى قامتيتىن بارلىق مينيسترلىكتەردىڭ ءار كەزەڭدەگى قۇزىرەتى ناقتى كورسەتىلگەن.
«اتاپ ايتقاندا, اقپاراتتىق-اعارتۋ جۇمىستارىن ۇيىمداستىرۋ, قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋ, ۆەدومستۆولىق ستاتيستيكالىق ەسەپتى جۇرگىزۋ, سالالىق مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق فاكتىلەرىن انىقتاۋ جانە دەن قويۋ, مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك وڭالتۋ قىزمەتتەرىنىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە وزگە دە نورمالار قامتىلعان. سونىمەن قاتار ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ جۇمىس فورماتىن وزگەرتۋ ءۇشىن زاڭنامالىق تۇرعىدا جاعداي جاسالدى. زاڭ جوباسىندا پوليتسيا ورگاندارىنىڭ ەرتە ارالاسۋى, ياعني بۇرىنعىداي تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ جولىن كەسۋدە مالىمدەمەلىك قاعيداتتان الدىن الا انىقتاۋعا كوشۋ تۋرالى نورمالار بار», دەدى ي.ۋنجاكوۆا.
وسىلايشا ءتىپتى الەۋمەتتىك جەلىدەگى تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق قاۋپى تۋرالى جازبانىڭ ءوزى پوليتسەيلەردىڭ نازارىن اۋدارۋى مۇمكىن. زاڭ جوباسى بويىنشا وتباسىلىق جانجال شىعارعاندارعا 30 كۇن بويى جابىرلەنۋشىمەن كەزدەسۋ نەمەسە بايلانىسقا شىعۋعا تىيىم سالىنۋى مۇمكىن. ودان بولەك, ەندى وتباسىنداعى زورلىق-زومبىلىق تۋرالى بىلەتىن ءۇشىنشى تۇلعالار دا ارەكەت ەتە الادى. بۇل ارقىلى دەپۋتاتتار ماڭىزدى ماسەلەگە قوعامنىڭ ارالاسۋىنا مۇمكىندىك بەرمەك. جاڭا زاڭ جوباسى وتباسىنداعى زورلىق-زومبىلىقتى بارلىق جاۋاپتى ورگانداردىڭ جۇمىسىن ۇيلەستىرە وتىرىپ, قوعام بولىپ جويۋدى كوزدەيدى.
ستاتيستيكاعا توقتالساق, بيىلعى 8 ايدا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق بەلگىلەرى بويىنشا 130 مىڭعا تارتا شاعىم كەلىپ تۇسكەن. ونىڭ 2,5 مىڭى بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعالعان, ال 30 مىڭعا جۋىعى اكىمشىلىك ءىس ساناتىنا جاتقىزىلعان. ال قالعان جاعدايلاردا جابىرلەنۋشىلەر شاعىمنان باس تارتقاندىقتان ءتيىستى شارالاردى قولدانا الماعان. بۇل تۋرالى وتىرىستا ىشكى ىستەر ۆيتسە-ءمينيسترى الەكسەي كالايچيدي مالىمدەدى. جالپى, پاندەميا كەزىندە وتباسىنداعى الىمجەتتىك 25 پايىزعا كوبەيگەن.
ءماجىلىس سپيكەرى نۇرلان نىعماتۋلين وتباسىندا ءجابىر كورسەتۋشىنىڭ زاڭ تالاپتارىنا ساي جاۋاپ بەرۋىن قولعا الۋ كەرەكتىگىن باسا ايتتى.
«مەنىڭ بىلۋىمشە, وتباسىندا زورلىق-زومبىلىقتىڭ بار-جوعىن باعالاۋ تالاپتارىن ىشكى ىستەر مينيسترلىگى حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگاندارمەن بىرلەسىپ ايقىندايدى. 2014 جىلى قابىلدانعان بىرلەسكەن بۇيرىق بار. ونى بۇگىنگى كۇنگە ساي ءارى زاڭ جوباسىنىڭ نورمالارىن ەسكەرە وتىرىپ قايتا قاراپ, زاڭنامالىق اكتىلەردىڭ قۇقىقتىق قولدانۋ تاجىريبەسى تۇسىنىكتى بولۋى ءۇشىن جاڭا بىرلەسكەن بۇيرىق شىعارۋ قاجەت», دەدى ن.نىعماتۋلين.
وتىرىستا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى دا ءبىرىنشى وقىلىمدا قابىلداندى. ول قولدانىستاعى زاڭنامالىق اكتىلەردى «وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قارسى ءىس-قيمىل تۋرالى» زاڭ جوباسىنا سايكەس كەلتىرۋدى كوزدەيدى.
شەنەۋنىككە سىيلىق بەرۋگە بولمايدى
جالپى وتىرىستا پالاتا دەپۋتاتتارى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا قۇجاتقا سەنات ەنگىزگەن تولىقتىرۋلارمەن كەلىستى.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن پارلامەنت ءماجىلىسى 2020 جىلعى 3 ماۋسىمدا ماقۇلداعان. سەنات ەنگىزگەن وزگەرىستەر ءماجىلىس ماقۇلداعان زاڭ جوباسىنىڭ تۇجىرىمداماسىن وزگەرتپەيدى جانە مازمۇنىن ناشارلاتپايدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنەن تۇزەتۋلەردى الىپ تاستاۋ – وسى كودەكسكە جەكە زاڭمەن عانا وزگەرىستەر نەمەسە تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدى تالاپ ەتەتىن نورمانىڭ 2020 جىلعى
1 شىلدەدەن باستاپ كۇشىنە ەنۋىنە بايلانىستى. باس كوميتەتتىڭ وتىرىسىندا كەلىپ تۇسكەن وزگەرىستەر جان-جاقتى قارالدى. وسىعان وراي حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتى سەنات ەنگىزگەن وزگەرىستەرمەن كەلىسۋدى ۇسىنادى», دەدى دەپۋتات جانات جاراسوۆ.
زاڭ جوباسىنىڭ نەگىزگى مىندەتى – سىبايلاس جەمقورلىق كورىنىستەرىنىڭ جۇيەلى تۇردە الدىن الۋ جونىندەگى قوسىمشا شارالاردى ەنگىزۋ. اتاپ ايتقاندا, مەملەكەتتىك قىزمەتشىگە قۇنى قانداي دا بولسىن سىيلىقتار سىيلاۋعا تىيىم بەلگىلەنەدى. سونداي-اق وزىنە سىبايلاس جەمقورلىق شەكتەۋلەرىن قابىلدايتىن ادامداردىڭ وتباسى مۇشەلەرىنە ماتەريالدىق سىيلىقاقى, سىيلىقتار نەمەسە كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر قابىلداۋعا تىيىم ەنگىزىلەدى.
سونداي-اق دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە سالىق سالۋ جانە ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى.
زاڭ جوباسى نەگىزىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 28 زاڭنامالىق اكتىسىنە سالىق جۇيەسىن رەفورمالاۋ, سالىقتىق جانە كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋدى جەتىلدىرۋ, ينۆەستيتسيالار تارتۋدى ىنتالاندىرۋ, بيزنەس ورتانى دامىتۋ, تاريفتىك ساياساتتى جانە مونوپولياعا قارسى رەتتەۋدى جەتىلدىرۋ بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ كوزدەلگەن. سالىق سالۋدى جاقسارتۋ ماقساتىندا كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەرگە سالىناتىن جەر سالىعىن الىپ تاستاۋ مەن جەكە تۇلعالار, جەكە تۇرعىن ءۇي مەنشىك يەلەرى ءۇشىن جەر سالىعى مەن م ۇلىك سالىعىن بىرىڭعاي م ۇلىك سالىعىنا بىرىكتىرۋ ۇسىنىلدى. ياعني ەكى سالىق ءبىر تولەممەن تولەنەتىن بولادى. سونداي-اق زاڭ جوباسىندا جەكە تۇلعالاردىڭ كولىك قۇرالدارىنا ارنالعان سالىقتى تولەۋىن سالىقتىق كەزەڭنىڭ 31 جەلتوقسانىنان كەيىنگى جىلدىڭ 1 ساۋىرىنە اۋىستىرۋ جانە باسقا دا وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلاردى ەنگىزۋ قاراستىرىلعان.
سونىمەن قاتار پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ جالپى وتىرىسىندا «2014 جىلعى 29 مامىرداعى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتقا وزگەرىستەر ەنگىزۋ, سونداي-اق جەكەلەگەن حالىقارالىق شارتتاردىڭ قولدانىسىن وزگەرتۋ جانە توقتاتۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ماقۇلداندى.
پاندەميا سالدارى الاڭداتادى
وتىرىس سوڭىندا ءمəجىلىس دەپۋتاتتارى مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدار جولدادى. Nur Otan فراكتسياسىنىڭ اتىنان ساۋال جولداعان زاۋرەش امانجولوۆا كوروناۆيرۋس جۇقتىرعان جانە ىندەتتەن قايتىس بولعان مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنە وتەماقىنىڭ ۋاقتىلى تولەنبەۋىنە بايلانىستى ماسەلەنى كوتەردى.
«دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتى بويىنشا 22 قىركۇيەكتەگى جاعداي بويىنشا 12 830 مەديتسينا قىزمەتكەرى كوروناۆيرۋس جۇقتىرعان. ال ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ كۇندەلىكتى مونيتورينگىنە سايكەس, ءدال وسى كۇنى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنەن بارلىعى 2 475 ءوتىنىم كەلىپ تۇسكەن, بۇل ىندەت جۇقتىرعانداردىڭ 19 پايىزى عانا. مەملەكەتتەن تولەمدى تەك 1 830 ادام العان, ياعني ناۋقاستاردىڭ جالپى سانىنىڭ 14,3 پايىزى. قايتىس بولعان مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ وتباسىلارىنا تيەسىلى تولەمدەر تولىقتاي بەرىلمەگەن. ماسەلەن, 197 مەديتسينا قىزمەتكەرى قايتىس بولعان, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنەن تولەمگە تەك 38 ءوتىنىم كەلىپ تۇسكەن, بۇل بارلىق زارداپ شەككەن قىزمەتكەرلەردىڭ تەك 19,2 پايىزى, سولاردىڭ ىشىندە 25 قىزمەتكەردىڭ وتباسىنا, ياعني 12,7 پايىزىنا عانا وتەماقى بەرىلگەن», دەدى ز.امانجولوۆا.
دەپۋتات بەس ايعا سوزىلعان ناتيجەسىز جۇمىسقا شۇيلىكتى. جاۋاپتى مينيسترلىكتەردەگى قىزمەتكەرلەردىڭ باياۋلىعىنان پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى دەر كەزىندە ورىندالماي جاتقانى ەسكەرتىلدى. ز.امانجولوۆا بۇل ماسەلەلەردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ مەن ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىكتەرىنىڭ ارەكەت ەتۋ جانە ءوزارا ءىس-قيمىل الگوريتمدەرىن ۋاقتىلى پىسىقتاماۋىنان تۋىندادى دەپ ەسەپتەيدى. سوندىقتان دەپۋتات ۇكىمەت باسشىسىنان ءىستى جەكە باقىلاۋىنا الىپ, ۆيرۋس جۇقتىرعان جانە ىندەتتەن قايتىس بولعانداردىڭ وتباسىنا ۋاقتىلى الەۋمەتتىك تولەمدەر بويىنشا مەملەكەتتىك مىندەتتەمەلەردىڭ ءسوزسىز ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋدى سۇرادى.
ءماجىلىس سپيكەرى ءوز كەزەگىندە بۇل ماسەلەنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى الەكسەي تسويدىڭ قاتىسۋىمەن ماجىلىستە قارالاتىنىن مالىمدەدى.
«مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى وتە قيىن جاعدايدا جۇمىس ىستەدى. قاۋىپتىڭ الدىڭعى شەبىندە تۇردى. كەيبىرەۋىنىڭ دەنساۋلىعى ناشارلاپ, كەيبىر دارىگەرلەر قايتىس بولدى. وسى باعىتتا دارىگەرلەردى قولداۋ شارالارى ءتيىستى دەڭگەيدە ورىندالماعان. ءمينيستردى شاقىرتىپ, Nur Otan فراكتسياسى وسى ماسەلەلەردى قاراستىراتىن بولادى», دەدى ءماجىلىس توراعاسى.
«اق جول» پارتياسىنىڭ دەپۋتاتتارى ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ پەن دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى الەكسەي تسويعا جولداعان ساۋالىندا مەديتسينالىق مەكەمەلەردەگى قالدىقتار ماسەلەسىنە توقتالدى. دەپۋتاتتار ەپيدەميالىق جاعدايدىڭ تۇراقسىز كەزىندە قورعانىش كيىمدەرى, شپريتس, بينت, ماسكا سەكىلدى قالدىقتاردىڭ ءتيىستى جولمەن جويىلماۋى قوعامعا ۇلكەن قاۋىپ توندىرەتىنىن ەسكەرتتى.
«قازاقستاندا حالىقارالىق تالاپتارعا ساي مەديتسينالىق قالدىقتاردى ەپيدەميالىق قاۋىپتىلىك دارەجەسى (بارلىعى 5 دارەجە) بويىنشا جىكتەۋ جانە ولاردى زارارسىزداندىرۋ ەرەجەلەرى بەكىتىلگەن. بىزدە نەگىزىنەن جاعۋ ءادىسى قولدانىلادى. الايدا بۇل قىزمەتكە بىرىڭعاي تالاپتار مەن تاريفتەردىڭ بولماۋى الاڭداتادى. ماسەلەن, تەك نۇر-سۇلتان قالاسى اكىمدىگىنىڭ باقىلاۋىنداعى ەمدەۋ مەكەمەلەرىندە (ولاردىڭ سانى 30-دان استام) ادەتتەگى رەجىمدە 400 توننادان استام ەپيدەميالىق قاۋىپتى, اسا قاۋىپتى جانە توكسيكولوگيالىق قاۋىپتى مەديتسينالىق قالدىقتار پايدا بولادى. قازىرگى جاعدايدا ولاردىڭ كولەمى ايتارلىقتاي ءوستى», دەدى دەپۋتات م.قازبەكوۆا.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, كوپ جەردە مەديتسينالىق قالدىقتاردىڭ تۇرمىستىق قالدىقتار پوليگوندارىنا نەمەسە ءتىپتى رۇقسات ەتىلمەگەن قوقىس ۇيىندىلەرىنە ءتۇسۋ فاكتىلەرى كەزدەسكەن, بۇل جالعاسىپ جاتقان پاندەميا كەزىندە حالىقتىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعى ءۇشىن اسا قاۋىپتى. الەۋمەتتىك جەلىلەردە جەدەل جاردەم كولىكتەرىنە تيەلگەن قاۋىپتى مەديتسينالىق قالدىقتاردى تۇرعىن ءۇي ورامدارىندا نەمەسە ولارعا جاقىن جەردە الماتى, قاراعاندى جانە باسقا دا وڭىرلەردە قوقىس باكتارىنا لاقتىرىپ جاتقان بەينە جانە فوتوسۋرەتتەردىڭ پايدا بولعانى ايتىلدى.
«نۇر-سۇلتان قالاسىنا جاقىن كليۋچي اۋىلىنا قاراي 2-3 توننا كولەمىندە مەديتسينالىق قالدىقتار, ونىڭ ىشىندە قانى بار پروبيركالار, شپريتستەر لاقتىرىلدى. مۇنداي مىسالدار از ەمەس. مۇنداي ارەكەتتەر پاندەميادان بۇرىن دا بولعان جانە قازىر دە جالعاسىپ جاتىر. مۇنداي ارەكەتتەر قاۋىپتى عانا ەمەس, ادام ءومىرىن جالماۋى مۇمكىن», دەدى اقجولدىق دەپۋتات.
وسىلايشا «اق جول» پارتياسىنىڭ دەپۋتاتتىق فراكتسياسى قوس مينيستردەن سالادا ءتارتىپ ورناتۋدى, قاۋىپتى مەديتسينالىق قالدىقتاردى تاسىمالداۋ جانە زارارسىزداندىرۋ تالاپتارىن بۇزعانى ءۇشىن باقىلاۋدى جانە جاۋاپكەرشىلىكتى قاتاڭداتۋدى سۇرادى.
پاندەميا سالدارىنان دەنساۋلىق سالاسىنىڭ جۇكتەمەسى ارتىپ, وزگە ناۋقاستاردى ەمدەۋ شارالارى اقساپ قالعانى بەلگىلى. «اق جول» پارتياسىنىڭ اتىنان دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترىنە جولدانعان تاعى ءبىر ساۋال ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى ەمدەۋ جۇيەسىنە قاتىستى بولدى.
«قازاقستاندا ونكولوگيالىق اۋرۋلار بويىنشا ديسپانسەرلىك ەسەپتە 187 مىڭ ادام تۇر. توتەنشە جاعداي ەنگىزىلگەن كەزدە ولارعا مەديتسينالىق ۇيىمدارعا بارماۋ ۇسىنىلدى, ال ءدارى-دارمەك ۇيلەرىنە جەتكىزىلەتىن بولدى. بۇل كەزدە ەمحانالارداعى جوسپارلى تەكسەرۋلەر مەن كەزەكتى تەراپيالىق كۋرستار وتكىزىلگەن جوق. قاتەرلى ىسىكپەن كۇرەسەتىن ناۋقاستار ەڭ وسال توپتاردىڭ بىرىنە جاتادى. ادەتتە ەمدەۋ شارالارى دا ۇزاق ءارى اۋىر وتەدى. ال كەز كەلگەن ءۇزىلىس الدىڭعى ەمنىڭ ناتيجەسىن جويىپ جىبەرۋى مۇمكىن. ال كارانتين كەزىندە اۋرۋ ەشقايدا كەتپەيدى», دەدى ءدانيا ەسپاەۆا.
دەپۋتات وسى قيىن كەزدە قاجەتتى دارىگە قول جەتكىزە الماعان ناۋقاستىڭ وقيعاسىن مىسالعا كەلتىرە وتىرىپ, ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى ەمدەۋدى ۇيىمداستىرۋ جۇيەسىن قايتا جاساپ, كارانتين كەزىندە ولارعا قاتىستى ەم-دومدى ۇزبەي, باقىلاۋ جۇرگىزۋ باستاماسىن كوتەردى. وسى تۇرعىدا ونكولوگيالىق اۋرۋلاردا مەديتسينالىق پرەپاراتتاردى الۋدا قيىندىقتار بايقالعانىن ايتىپ, دەپۋتات ساۋالدا قاجەتتى پرەپاراتپەن قامتاماسىز ەتۋدەگى «سق-فارماتسيانىڭ» كەمشىلىكتەرىن دە اتاپ ءوتتى.
«بىزدىڭشە, پرەپاراتپەن توقتاۋسىز قامتاماسىز ەتۋ جاعدايىنا كارانتين ەمەس, جىلدار بويى شەتتەگى بايقاۋشى رەتىندەگى قالىپتاسقان دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ پوزيتسياسى, سونداي-اق «سق-فارماتسيا» اينالاسىنداعى سىبايلاس جەمقورلىق داۋلارى اسەر ەتتى», – دەدى د.ەسپاەۆا.
وسى ورايدا ول «اق جول» فراكتسياسىنىڭ دەپۋتاتتارى وسىعان دەيىن بىرنەشە مارتە بۇل ۇيىمداعى جەمقورلىق جاعدايىنا قاتىستى ۇكىمەت پەن باس پروكۋراتۋراعا دەپۋتاتتىق ساۋال جولداعانىن تاعى ءبىر ەسكە سالدى.
اتالعان ماسەلەلەردى ەسكەرە وتىرىپ, دەپۋتات د.ەسپاەۆا بىرقاتار ۇسىنىستى جاريالادى. ونكولوگيالىق ناۋقاستاردى ەمدەۋدى ۇيىمداستىرۋ جۇيەسىن قايتا قۇرۋ, كارانتين كەزەڭىندە وسى ناۋقاستاردى ەمدەۋدى جانە باقىلاۋدى ۇزبەۋ, COVID-19 ىندەتىنەن قورعاۋ شارالارىن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, جوسپارلى اۋرۋحاناعا جاتقىزۋدى قاراستىرۋ, 6-9 ايعا دەيىنگى كەزەڭگە پرەپاراتتاردىڭ قورىن قامتاماسىز ەتۋ, ناۋقاستارعا ءدارى-دارمەكتى 3 اي بۇرىن بەرۋدى قامتاماسىز ەتۋ ۇسىنىلدى. سونداي-اق دەپۋتات ديسپانسەرلىك ەسەپتە تۇرعان ونكولوگيالىق ناۋقاستاردىڭ قانشاسى مەملەكەت كەپىلدىك بەرگەن ءدارى-دارمەكسىز قالعانىن, ولاردىڭ قانشاسى وسى سەبەپپەن ومىردەن كەتكەنىن جانە وسى فاكتىلەر ءۇشىن جاۋاپتى ادامداردى انىقتاۋدى سۇرادى.
ودان بولەك, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ جالپى وتىرىسىندا دەپۋتات اسىلبەك سماعۇلوۆتىڭ وكىلەتتىگى مەرزىمىنەن بۇرىن توقتاتىلدى.
