شىعىستىڭ استىعى شەتەلگە ەكسپورتتالادى

بيىل شىعىس قازاقستان وبلىسىندا 603,4 مىڭ گەكتار ەگىس القابىنا ءداندى-بۇرشاقتى داقىلدار, ال 281,6 مىڭ گەكتار القاپقا مال ازىعىنىڭ داقىلدارى ەگىلدى. ءداندى-بۇرشاقتى داقىلداردىڭ كولەمى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 53,62 مىڭ گەكتارعا ۇلعايعان. ال جەمشوپ القابى كەرىسىنشە 9,9 مىڭ گەكتارعا ازايدى.

وڭىردە ءداندى-بۇرشاقتى داقىلدار اراسىندا  كۇزدىك جانە جازدىق بيداي, قارا بيداي, ارپا, س ۇلى, قاراقۇمىق, بۇرشاق, سويا, نوقات, جۇگەرى, ماساق قوسپاسى, تارى, تريتيكالە جانە قۇماي قوسپاسى وسىرىلەدى. جەمشوپ داقىلدارىنىڭ ىشىندە سۇرلەمدىك جۇگەرى, ءداندى-بۇرشاقتى جەمشوپ داقىل­دارى بار. وبلىس ديقاندارى نەگىزىنەن بيداي جانە كۇنباعىس داقىلدارىن وسىرۋگە كوبىرەك كوڭىل بولەتىنىن ايتا كەتۋ كەرەك. ولاي دەيتىنىمىز, بيىل ەگىس القاپتارىنىڭ 420,8 مىڭ گەكتارىنا بيداي, ال 420,5 مىڭ گەكتارىنا كۇنباعىس ەگىلدى.

– وبلىس اۋماعىندا وراق ماۋسىمى شىلدەنىڭ سوڭىنا قاراي قارا بيداي ورۋدان باستالدى. بيىل داقىلداردىڭ وڭدەۋدەن كەيىنگى سالماقتا بيدايدىڭ ءونىمى گەكتارىنا – 12 تسەنتنەردەن, ارپا – 10,4, داندىك جۇگەرى – 16,5, س ۇلى – 10,9 تسەنتنەر, تارى گەكتارىنا – 8,4 تسەنتنەردەن, قاراقۇمىق – 8,6, قارا بيداي – 10,9, ماساق قوسپاسى ءار گەكتاردان – 8,1 تسەنتنەر, كۇنباعىس گەكتارىنا – 10, سويا – 9, راپس – 10,6 تسەنتنەردەن بولادى دەپ بولجاپ وتىرمىز, – دەيدى وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىن­باسارى مىندەتىن اتقارۋشى ديليارا جىلقايداروۆا.

ونىڭ ايتۋىنشا, القاپتاردان ورىل­عان ءونىمدى كەپتىرىپ, قامباعا قۇيۋعا مۇم­­كىندىك جەتەدى. جينالعان ءونىمدى ىسى­راپ ەتپەي وڭدەۋ ءۇشىن وبلىستىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن ون­دىرۋشىلەردە 300 مەحانيكالىق توك جانە 90 كەپتىرگىش بار. سونداي-اق التىن ال­­قاپتى اۋدانداردا استىق كەپتىرۋگە ارنالعان 8 ەلەۆاتور جۇمىس ىستەپ تۇر. التاي, شەمونايحا, گلۋبوكوە اۋداندارى مەن سەمەي, وسكەمەن قالالارىنداعى ەلەۆاتورلار, استىق قابىلداۋ پۋنكتتەرى مەن شارۋالاردىڭ مەنشىكتى قويمالارى ءبىر ۋاقىتتا 1 ملن تونناعا جۋىق استىقتى ساقتاۋعا قاۋقارلى.

اۋىلشارۋاشىلىق باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, شىعىستان كۇنباعىس, زىعىر جانە راپس سياقتى مايلى داقىلدار ەلىمىزدىڭ وزگە وبلىستارىن ايتپاعاندا, الىس-جاقىن شەتەلدەرگە دە ەكسپورتتالادى. ماسەلەن, كۇنباعىس رەسەيگە, تاجىكستانعا, وزبەكستانعا, قىتايعا وتكىزىلەدى. ال زىعىر بولەك اۋسترياعا, بەلگياعا, موڭعولياعا, پولشاعا ەسپورتتالادى. راپس تا رەسەيگە, اۋسترياعا, يران­­عا, موڭعولياعا جانە دانياعا شى­عارىلادى.

ەلىمىزدىڭ «استىق ساقتاۋ قاعيدا­لارىنا» سايكەس, استىق قابىلداۋ كاسىپ­ورنى مەن استىق يەسى اراسىندا جاسالعان شارت بويىنشا استىق توگۋدىڭ جوسپارى جاسالادى. زاڭدا كورسەتىلگەندەي, استىق سانيتارلىق-ەپيدەميالىق, فيتو­سانيتارلىق تالاپتارعا ساي قويمالاردا ساقتالادى. ال استىقتى ساقتاۋ باعاسى ەلەۆاتورلار مەن قويمالاردىڭ سايا­ساتىنا سايكەس قويىلاتىن كورىنەدى.

جەر ەمگەن شارۋالار ءۇشىن ۇلكەن ماسەلەلەردىڭ تاعى ءبىرى جانار-جاعار­مايمەن قامتۋ پروبلەماسى ەدى. وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى ما­مان­دارىنىڭ مالىمدەۋىنشە, وڭىردەگى شارۋالاردىڭ وراق ناۋقانىنا 30 مىڭ توننا ديزەل وتىنىن قاجەت ەتكەن. ونىڭ 26 مىڭ تونناسىن ەنەرگەتيكا مي­نيستر­لىگى ءبولىپ, ءۇش مىڭ تونناسى شىلدەدە جەتكىزىلدى. ال تامىز بەن قازان ارالىعىندا پاۆلودار مۇناي-حيميا زاۋىتىنان 23 مىڭ توننا ديزەل وتىنىن جەتكىزۋ جوسپارلانعان.

تۇگىن تارتساڭ مايى شىعاتىن شىعىس وڭىرىندە ءداندى داقىل ورۋمەن قاتار مال ازىعىن دايىنداۋ جۇمىستارى دا قار­قىندى جۇرگىزىلۋدە. ءونىم مولشەرىن ساراپتاپ, سارالاپ وتىراتىن مامانداردىڭ ەسەبىنشە, قازىرگى ۋاقىتتا 1693,2 مىڭ توننا ءشوپ دايىندالعان. دەمەك, جەمشوپ دايىنداۋ جۇمىستارىنىڭ 70 پايىزى ورىندالدى. تارقاتىپ جازار بولساق, پىشەندەمە 119 مىڭ توننا, سابان 42,5 مىڭ توننا, سۇرلەم 12,6 مىڭ توننا, قۇنارلى جەم 25,4 مىڭ توننانى قۇرادى.

جالپى, قۇرعاقشىلىق ءشوپ پەن سابان جيناۋ كولەمىنە اسەر ەتىپ, ولاردىڭ ونىمدىلىگىن تومەندەتتى. الا جازداي جاۋ­ماعان جاڭبىر كۇزگە قاراي سىبىرلەگەن. البەتتە بۇل شارۋالار ءۇشىن قولايسىز. ورعا­نى ىسىراپ بولماۋى ءۇشىن ساقتان­دىرۋدى قولعا العان. ونىڭ شارتتارىن جاساۋ ءۇشىن «اۋىل شارۋاشىلىعىن قار­جىلاي قولداۋ» قورى جۇزەگە اسىرادى. بيىل توپىراقتاعى ىلعالدىڭ ارتىق بولۋىنان ساقتاندىرۋ كەلىسىمى «Qoldau.kz» سايتىنداعى «Agroinsurance» اقپاراتتىق جۇيەسىندە جاسالدى. ساقتاندىرۋ مەرزىمى 15 تامىز بەن 15 قازان ارالىعىنداعى ۋاقىتقا ەسەپتەلگەن.

اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى مىندەتىن ات­قارۋشى ديليارا جىلقايداروۆانىڭ ايتۋىنشا, وبلىستا 8 مىڭ گەكتاردا تو­پى­راقتاعى ارتىق ىلعال يندەكسىن ساق­تان­دىرۋعا بايلانىستى تولەم تولەنىپتى. ەگىستىكتەردى قۇرعاقشىلىقتان ساقتاندىرۋ ءۇشىن وبلىستىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن وندىرۋشىلەر 27 ملن تەڭگەدەن استام ساقتاندىرۋ تولەمدەرىن العان.

كەلتىرىلگەن كەدەرگىلەرگە قاراماستان, وراق ناۋقانى ويداعىداي ءجۇرىپ جاتىر. ءداندى داقىل رەت-رەتىمەن ورىلىپ جاتىر. ەگىس القاپتارىن ساقتاندىرۋ ءىسى دە ىلگەرىلەگەن. ديقانداردىڭ ەندىگى ماقساتى قىس تۇسكەنشە, اشىق جاتقان سۇرلەمدى جاۋىپ, التىن ءداندى قامباعا جەتكىزۋ. ازىرگە تەك كۇنباعىسقا عانا وراق تۇسە قويعان جوق.

شىعىس قازاقستان وبلىسى