قوعام • 22 قىركۇيەك، 2020

سەنىمگە سەلكەۋ تۇسپەسىن

19 رەت كورسەتىلدى

ەلىمىزدە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ، سونىڭ ىشىندە پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ حالىقپەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتىپ، جۇيەلى جۇمىس جاساۋىن جولعا قويۋ ماقساتىندا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. ادىلەتتى مەملەكەت قۇرۋدىڭ العىشارتى وسىنداي قادامداردان باس­تالسا كەرەك-ءتى. سەبەبى ءتارتىپ ساقشىلارى جۇرتپەن اشىق اڭگىمە جۇرگىزۋدى داعدىعا اينالدىرمايىنشا «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىن بولمايتىن سەكىلدى. وسى باعىتتا جاسالعان وڭ قادامنىڭ ءبىرى پوليتسيانىڭ جۇمىسىن سەرۆيستىك مودەلگە كوشىرۋ بولىپ وتىر.

سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار، «EQ»

سەرۆيستىك پوليتسيا جايىندا ايتپاس بۇرىن الدىمەن ىشكى مادەنيەتىمىز بەن قالىپتاسىپ قالعان دۇنيە تانى­مىمىزعا توقتالعان ءجون بولار. سەبەبى گاپتىڭ ءبارى وسى ىشكى مادەنيەتتەن باس­تالاتىنى بەلگىلى. ءتارتىپ ساقشىلارى تاراپىنان تانىتىلعان دورەكىلىكتى، وفيتسەردىڭ ايتۋى بىلاي تۇرسىن، ويلاۋىنا جات سوزدەر مەن ارەكەتتەردى ءجيى ەستيتىن بولدىق. سودان كەلىپ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا دەگەن بەلگىلى ءبىر قوعامدىق كوزقاراس قالىپتاسقان سىڭايلى. شاعىم ايتىپ، ارىز ارقالاپ كەلگەن ادامنىڭ جان دۇنيەسىن، قور­دا­لانعان ماسەلەسىن تۇسىنۋگە تىرىسىپ جاتقاندار شامالى. بارلىق پوليتسەيگە توپىراق شاشۋدان اۋلاقپىز. ەرلىك تانىتىپ، ادامداردىڭ العىسىنا بولەنىپ جاتقاندار دا از ەمەس. الايدا وسى سالا ماماندارىنىڭ ارەكەتىنە العىستان بۇرىن سىننىڭ كوپ ايتىلاتىنى اقيقات. سوندىقتان قوعامدىق ساۋال جۇرگىزىپ، داتتاۋ مەن ماقتاۋدى سالماقتاي قالساق العاشقىسىنىڭ سالماعى تارازى باسىن باسىپ كەتەرى شاك كەلتىرمەيدى. سەبەبى ءتارتىپ ساقشىلارى ءوز سالاسىنىڭ ەمەس، ەڭ الدىمەن ەلدىڭ ءيميدجى ەكەنىن ەستەن شىعارىپ جاتادى. بۇدان سوڭ بارىپ جۇرتپەن قانداي اشىق اڭگىمە، سەلكەۋ تۇسپەگەن سەنىم بولسىن.

ماسەلەن، وتكەن جىلدىڭ باسىندا ىشكى ىستەر مينيسترلىگى قاراعاندى اكادەمياسى قىزمەتكەرىنىڭ «مى براتۆا، گرۋبو گوۆوريا – باندا» دەگەن جاڭا جىلدىق قۇتتىقتاۋىن ەستىپ، نە جىلارىمىزدى، نە كۇلەرىمىزدى بىلمەپ ەدىك. اكادەميا قىزمەتكەرىنىڭ بۇل وعاش قىلىعىن وتانداستارىمىز كەلەكەگە اينالدىرىپ، ءتۇرلى سيپاتتاعى بەينەتاسپا دا ءتۇسىرىپ ۇلگەردى. شاكىرت تاربيەلەپ، بولاشاق ءتارتىپ ساقشىلارىن ساپقا ءتىزىپ جۇرگەن ۇستازدىڭ ارەكەتى وسى بولسا، كۇنى ەرتەڭ اكادەميادان تۇ­لەپ ۇشقان قۇقىق قورعاۋشىلار قان­داي بولماق سوندا؟ بۇل – تاسپاعا جا­زىل­عانى. جازىلماعانى قانشاما دەسە­ڭىز­شى. مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ اتىنا كىر كەلتىرگەن بۇل ازامات كەيىن ادەپ كەڭەسىنىڭ شەشىمىمەن قىزمەتىنەن شەت­تە­تىلىپ، ىشكى ىستەر ورگانىنان قۋىلۋىن قۋىلدى عوي. بىراق اتالعان سالاداعى قوردالانعان كوپ ماسەلە سونىمەن شە­شى­لە مە؟ سەرۆيستىك پوليتسيا قىزمەتى تۋرالى ايتپاس بۇرىن ىشكى مادەنيەت ماسەلەسىنە توقتالۋىمىزدىڭ ءبىر سىرى – وسى. ء«بىر قۇمالاق – ءبىر قارىن مايدى شىرىتەدى». ەندىگى كۇنى وسىنداي «قۇمالاقتاردان» ارىلىپ، حالىقپەن اشىق اڭگىمە جۇرگىزە الاتىن ماماندار­دى الدىڭعى قاتارعا شىعاراتىن كەز كەلگەن سەكىلدى. تۇرعىنداردىڭ پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنە دەگەن سەنىمىن قايتارۋ قاجەت ەدى.

بۇل قادامدى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسىدان ەكى جىل بۇرىن «قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ءوسۋى: تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا جاسادى. «حالىقپەن جۇمىس ىستەۋدىڭ جاڭا زاماناۋي فورماتتارىن ەنگىزىپ، پوليتسيانى باعالاۋدىڭ كريتەريلەرىن تۇبەگەيلى وزگەرتكەن ءجون. پوليتسيانىڭ جۇمىسىن سەرۆيستىك مودەلگە كوشىرۋ قاجەت. ازاماتتار ساناسىندا پوليتسەيلەر جازالاۋشى ەمەس، كەرىسىنشە، قيىن جاعدايدا كومەك كورسەتۋشى دەگەن تۇسىنىك ورنىعۋى كەرەك. قالالىق جانە اۋداندىق ىشكى ىستەر ورگاندارى جانىندا حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىنىڭ قاعي­داتى بويىنشا ازاماتتاردى قابىل­داۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋ قا­جەت. قازاقستاننىڭ بۇكىل قالالارىن قوعام­دىق قاۋىپسىزدىككە مونيتورينگ جۇرگىزۋ جۇيەلەرىمەن جابدىقتاۋ كەرەك. قوعام تاراپىنان بىلدىرىلگەن سەنىم دەڭگەيى جانە حالىقتىڭ ءوزىن قاۋىپسىز سەزىنۋى پوليتسيا جۇمىسىن باعالاۋدىڭ نەگىزگى ولشەمدەرى بولۋعا ءتيىس»، دەدى ەلباسى.

كەيىن تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى نەگىزىندە ۇكىمەت پرەزيدەنت اكىمشىلىگىمەن بىرلەسىپ، «ىشكى ىستەر ورگاندارىن جاڭعىرتۋ جونىندەگى جول كارتاسىن» ازىرلەدى. اتالعان جول كارتاسىندا ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ شتاتتىق سانىن وڭتايلاندىرۋ، باس­قا­رۋ­شى بۋىنداردىڭ قىسقارۋى، پولي­تسيانى ارتىق فۋنكتسيالاردان ارىلتۋ، پوليتسيانىڭ قىزمەتىن باعالاۋ تالاپتارىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋ جۇمىسى قولعا الىندى. ەڭ باستىسى، بۇل قۇجاتتا پوليتسيانى سەرۆيستىك مودەلگە كوشىرۋ ماسەلەسى جولعا قويىلدى.

ارينە ەلىمىزدە ازاماتتىق قوعام­مەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى كەڭەيتۋگە، جۇرت­­شىلىقپەن تىكەلەي ديالوگتى جانە كەرى بايلانىستى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان شارالار از ەمەس. بۇل رەتتە ىشكى ىستەر ءمينيسترى ەرلان تۇر­عىمباەۆ ءبىر سوزىندە «ەلىمىزدىڭ ازا­ماتتارى ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە جۇگىنگەندە، ولار تۇسىنىستىكتى، وزىنە دەگەن ادامگەرشىلىك قارىم-قاتىناستى، سونداي-اق ولاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى لايىق­تى قورعالاتىنىنا سەنىمدى بولۋى ءۇشىن ەڭ قاتاڭ ستاندارتتار مەن تا­لاپ­­تا­ردى ۇستانۋ قاجەت»، دەگەن بو­لاتىن. ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ اي­تۋىنشا، قاۋىپسىزدىك سالاسىندا ازا­ماتتاردىڭ مۇددەلەرىنە قىزمەت كور­سەتۋ، ستاندارتتاردى وزگەرتۋ جانە قو­عاممەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى جاقسارتۋ ماقساتىندا پوليتسيانىڭ سەرۆيستىك جۇمىس مودەلىنە كوشۋىنە بايلانىس­تى ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ جۇمىسى تۇبەگەيلى قايتا قارالىپتى. پوليتسيا بولىمدەرىندە «فرونت-وفيستەر» قۇ­رى­لىپ، ازاماتتاردى قابىلداۋ ءۇشىن قولايلى ءۇي-جايلار بەلگىلەنىپ، حا­لىق­تى قابىلداۋ جانە كەڭەس بەرۋ كابينەت­تەر­دەن تىس – كوشەلەردە، الاڭداردا جانە اۋلالاردا جۇرگىزىلۋدە.

ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ كادر ساياساتى دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى ايدار سايتبەكوۆ «سەرۆيسكە باعدارلانعان پوليتسيا قىزمەتى – پوليتسيا مەن قوعامعا قىلمىستىلىق، قۇقىقتىق ءتارتىپتى جانە قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ پروبلەمالارىن شەشۋ ءۇشىن ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا ادىستەرىن قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن مودەل. ول ەكى ءتۇيىندى كومپونەنتكە نەگىزدەلگەن: پوليتسيانىڭ ادىستەرى مەن تاجىريبەسىن وزگەرتۋ جانە پوليتسيا مەن قوعام اراسىندا سىندارلى قارىم-قاتىناس ورناتۋ ءۇشىن شارالار قابىلداۋ»، دەپ وتىر. ونىڭ ايتۋىنشا، پوليتسيانىڭ سەرۆيستىك مودەلىن «پوليتسيا – بۇل حالىق، ال حالىق – بۇل پوليتسيا» دەگەن قاعيداتپەن سيپاتتاۋعا بولادى.

پوليتسيانىڭ حالىققا جاقىن بول­عا­نى جاقسى عوي. وسىنداي جاقسى ءبىر حاباردى جۋىردا ەستىدىك. الماتى وبلىسى پوليتسياسىنىڭ باسشىسى، گەنەرال-مايور سەرىك كۋدەباەۆ الەۋمەتتىك جەلىدە ءوزىنىڭ جەكە پاراقشاسىن اشتى. ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا، بۇل قادام «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋدىڭ، سونداي-اق ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ سەرۆيستىك مودەلگە كوشۋ كەزەڭدەرىنىڭ ءبىرى كورى­نە­دى. «بۇگىندە الماتى وبلىسى پولي­تسيا دەپارتامەنتى مەن حالىق ارا­سىن­داعى كوممۋنيكاتسيا ارنالا­رىن كەڭەيتۋ ماقساتىندا جانە قول­­دا­نىس­تاعى Facebook الەۋمەتتىك جەلى­سىندەگى اككاۋنتتارعا مەنىڭ رەسمي پا­­راقشام قوسىلىپ وتىر. بۇل – «حا­لىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ، سونداي-اق ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ سەرۆيستىك مودەلگە كوشۋ كەزەڭدەرىنىڭ ءبىرى. بۇدان بىلاي ءاربىر ازامات كورسەتىلگەن الاڭ ارقىلى ماعان تىكەلەي ساۋالدارىن جولداپ، پىكىر، ءوتىنىش، تىلەكتەرىن قالدىرىپ، وعان تولىق جاۋاپ قاجەت بولعان جاعدايدا بىلىكتى كومەك الا الادى. ايتا كەتۋ كەرەك، قازىرگى تاڭدا الماتى وبلىسى پوليتسياسىنىڭ Instagram، «ۆكونتاكتە»، Facebook الەۋمەتتىك جەلىلەرىندەگى پاراقشالارى بەلسەندى تۇردە جۇرگىزىلۋدە جانە سايكەسىنشە ونىڭ ون مىڭداعان جازىلۋشىسى دا بار. قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى انىقتاۋ جانە قىلمىستاردى اشۋ كەزىندە دە الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ مۇمكىندىكتەرى كەڭىنەن پايدالانىلادى»، دەيدى گەنەرال-مايور.

قۇپتارلىق جايت. ەڭ باستىسى، پولي­تسيانىڭ سەرۆيستىك مودەلى سەنىمگە سەلكەۋ تۇسىرمەسە ەكەن دەيمىز عوي. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» اتتى بيىلعى قازاق­ستان حالقىنا جولداۋىندا «بار­لىق وزىق ەلدەردە پوليتسيا ينستيتۋتى سەرۆيستىك مودەل نەگىزىندە دامىپ كەلەدى. ءبىز دە مۇنداي ۇلگىگە كوشەتىنىمىزدى مəلىمدەدىك. بىراق جۇمىس بارىسىندا از عانا نəتيجەگە قول جەت­كىزىلدى»، دەگەن ەدى. ناتيجە – بار. بىراق – ازىرگە تىم از. بۇل باستامانى شىنداپ قولعا الىپ، جۇزەگە اسىرۋعا بارىنشا تالپىنبايىنشا كول-كوسىر ناتيجەگە قول جەتكىزە قويۋ دا وڭايعا سوقپايدى. ال قولىمىز جەتە قالعان جاعدايدا قۇرۋدى كوزدەپ وتىرعان «Əدىلەتتى مەملەكەتتىڭ» التىن قازىعى – وسى پوليتسيانىڭ سەرۆيستىك مودەلى بولادى دەگەن سەنىمدەمىز.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ەلەنگەن ەرلىك

ايماقتار • بۇگىن، 13:22

قاراشادا كۇن سۋىتادى

اۋا رايى • بۇگىن، 11:59

پنەۆمونيادان تاعى 5 ادام كوز جۇمدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:35

قاۋىپتى ىندەتكە قارسى قامدانىس

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 07:40

ۇلتتىڭ جاڭا بولمىسى

پىكىر • بۇگىن، 07:35

پيك-ءتىڭ ورنىنا – جاڭا ۇيىم

ايماقتار • بۇگىن، 07:27

ۇقساس جاڭالىقتار